દેશમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે. હવે કેન્દ્ર સરકાર ડીઝલ માટે પણ એક મોટું પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ જાહેરાત કરી છે કે સરકાર ડીઝલમાં 15 ટકા સુધી આઇસોબ્યુટેનોલ (Isobutanol) મિશ્રિત કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ દેશની વિદેશી ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો, પ્રદૂષણ ઓછું કરવાનો અને સ્વચ્છ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. ગડકરીએ જણાવ્યું કે ભારત દર વર્ષે મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. જેના કારણે દેશ પર હજારો કરોડ રૂપિયાનું આર્થિક ભારણ આવે છે. જો સ્થાનિક સ્તરે તૈયાર થતા બાયોફ્યુઅલનો ઉપયોગ વધારવામાં આવશે તો આયાતમાં ઘટાડો થશે અને ખેડૂતોને પણ તેનો સીધો લાભ મળશે. સરકાર લાંબા સમયથી વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે અને હવે તેનો આગામી તબક્કો ડીઝલમાં બાયોફ્યુઅલના ઉપયોગ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. હવે તેનાથી આગળ વધીને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો અને અન્ય વૈકલ્પિક ઇંધણ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. ગડકરીએ કહ્યું કે સરકારનો હેતુ માત્ર પેટ્રોલમાં જ નહીં પરંતુ ડીઝલ સહિત અન્ય ઇંધણોમાં પણ બાયોફ્યુઅલનો ઉપયોગ વધારવાનો છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઊર્જા સુરક્ષા અને સ્વચ્છ પર્યાવરણ બંને દેશ માટે ખૂબ મહત્વના છે. તેથી સરકાર નવી ટેક્નોલોજી અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના આધારે બાયોફ્યુઅલ ક્ષેત્રમાં સતત નવા પ્રયોગો કરી રહી છે. જો આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવશે તો ભારત ઇંધણ ક્ષેત્રમાં વધુ આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં એક મોટું પગલું ભરી શકશે. સાથે જ પ્રદૂષણ ઘટાડવા, આયાત ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા અને વૈકલ્પિક ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ આ યોજના મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ઇથેનોલને સીધું ડીઝલમાં કેમ ભેળવી શકાતું નથી?
ગડકરીએ જણાવ્યું કે ઇથેનોલ અને ડીઝલના રાસાયણિક ગુણધર્મો અલગ હોવાથી બંનેને સીધા ભેળવી શકાતા નથી. તેથી વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતોએ ઇથેનોલને આઇસોબ્યુટેનોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે. આઇસોબ્યુટેનોલ ડીઝલ સાથે સરળતાથી ભળી શકે છે અને તેને વધુ અસરકારક બાયોફ્યુઅલ માનવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે સરકારનો પ્રયાસ માત્ર નવા ઇંધણનો ઉપયોગ કરવાનો નથી, પરંતુ એવું ઇંધણ અપનાવવાનો છે જે વાહનોના પરફોર્મન્સને અસર ન કરે અને પર્યાવરણ માટે પણ વધુ અનુકૂળ હોય.
શું છે આઇસોબ્યુટેનોલ?
આઇસોબ્યુટેનોલ એક પ્રકારનું આલ્કોહોલ આધારિત બાયોફ્યુઅલ છે. તેને વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન ગેસની રાસાયણિક પ્રક્રિયાથી આઇસોબ્યુટીરાલ્ડિહાઇડ તૈયાર થાય છે. ત્યારબાદ તેમાં હાઇડ્રોજન ઉમેરવાથી શુદ્ધ આઇસોબ્યુટેનોલ તૈયાર થાય છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા પ્રમાણે આઇસોબ્યુટેનોલમાં ઇથેનોલની સરખામણીએ વધુ ઊર્જા હોય છે. તેથી તે ડીઝલ સાથે ભળ્યા બાદ વાહનની શક્તિ અને માઇલેજ પર નકારાત્મક અસર થવાની શક્યતા ઓછી રહે છે.
સફળ પરીક્ષણનો દાવો
ગડકરીએ જણાવ્યું કે મંત્રાલયે 100 ટકા ઇથેનોલ અને આઇસોબ્યુટેનોલ પર ચાલતા બે જનરેટર સેટનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે. આ પરીક્ષણથી સાબિત થયું છે કે આવા બાયોફ્યુઅલ પર ચાલતા એન્જિન તૈયાર કરી શકાય છે.તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આગામી વર્ષોમાં આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ મોટા પાયે થઈ શકે છે. જો જરૂરી મંજૂરીઓ અને ટેક્નિકલ પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થશે તો ભવિષ્યમાં આ પ્રકારના ઇંધણનો ઉપયોગ સામાન્ય વાહનોમાં પણ જોવા મળી શકે છે.
આઇસોબ્યુટેનોલના ફાયદા
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ ડીઝલમાં 15 ટકા સુધી આઇસોબ્યુટેનોલ મિશ્રિત કરવાથી અનેક લાભ મળી શકે છે.
- વિદેશમાંથી આયાત થતા ક્રૂડ ઓઇલ પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
- વાહનોમાંથી નીકળતા ધુમાડા અને પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થશે.
- વધુ ઊર્જા હોવાથી વાહનની કામગીરી પર ઓછી અસર પડશે.
- સ્વચ્છ અને પર્યાવરણમૈત્રી ઇંધણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન મળશે.
- બાયોફ્યુઅલ ઉદ્યોગના વિકાસ સાથે ખેડૂતોને પણ નવી તકો મળશે.
