અમેરિકામાં રશિયા સામે આર્થિક દબાણ વધારવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ બિલ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં પસાર કરવામાં આવ્યું છે. આ બિલ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને એવા દેશો પર 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ લાદવાની સત્તા આપવાની જોગવાઈ કરે છે, જે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ અને કુદરતી ગેસ સહિતની ઊર્જા ખરીદવાનું ચાલુ રાખે છે. આ જોગવાઈને કારણે ભારત અને ચીન જેવા રશિયન ઊર્જાના મોટા ખરીદદાર દેશો પર અમેરિકી દબાણ વધવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં આ બિલ 262 વિરુદ્ધ 159 મતોથી પસાર થયું હતું. બિલને માત્ર રિપબ્લિકન સાંસદોનું જ સમર્થન મળ્યું નથી, પરંતુ ડઝનબંધ ડેમોક્રેટ સાંસદોએ પણ તેની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું. આ બિલનો મુખ્ય હેતુ યુક્રેન યુદ્ધને લઈને રશિયા પર વધુ આર્થિક દબાણ ઊભું કરવાનો છે.
રશિયાએ ફેબ્રુઆરી 2022માં યુક્રેન પર સંપૂર્ણ પાયે આક્રમણ શરૂ કર્યું હતું. ત્યારથી રશિયા પર અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો દ્વારા અનેક પ્રકારના આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવવામાં આવ્યા છે. જોકે ભારત અને ચીન સહિતના કેટલાક દેશોએ રશિયા પાસેથી ઊર્જાની ખરીદી ચાલુ રાખી છે. હવે અમેરિકી સંસદમાં પસાર થયેલા આ નવા બિલથી આવા દેશો પર પણ આર્થિક દબાણ વધારવાનો રસ્તો તૈયાર થઈ શકે છે. આ બિલનું નામ ‘ધ લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ ઓફ 2026’ રાખવામાં આવ્યું છે. અગાઉ આ બિલને અમેરિકી સેનેટમાં પણ ભારે બહુમતીથી મંજૂરી મળી ચૂકી છે. સેનેટમાં તેના પક્ષમાં 86 અને વિરોધમાં 11 મત પડ્યા હતા. હવે બિલ અંતિમ મંજૂરી માટે વ્હાઇટ હાઉસ મોકલવામાં આવ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ હસ્તાક્ષર કરે ત્યાર બાદ તે કાયદાનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
ભારત માટે આ બિલની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ રશિયન ઊર્જા ખરીદનારા દેશો સામે સેકન્ડરી ટેરિફ લાદવાની છે. એટલે કે જો કોઈ દેશ રશિયા પાસેથી તેલ અથવા ગેસની ખરીદી ચાલુ રાખે છે, તો અમેરિકા તેની વસ્તુઓ પર ઊંચો આયાત ટેરિફ લાદી શકે છે. બિલમાં આ ટેરિફ 100 ટકા સુધીનો હોઈ શકે તેવી જોગવાઈ છે. જોકે બિલ પસાર થઈ જવાથી ભારત પર તરત જ 100 ટકા ટેરિફ લાગુ થઈ જતો નથી. આ વાત ખાસ મહત્વની છે. બિલ રાષ્ટ્રપતિને નિર્ણય લેવાની સત્તા આપે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે અને કયા દેશ સામે કરવો તે અંગે અંતિમ નિર્ણય અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ લઈ શકે છે. એટલે ભારત માટે હાલમાં આ સીધો લાગુ પડેલો 100 ટકા ટેરિફ નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં અમેરિકી સરકાર પાસે તેનો ઉપયોગ કરવાની કાનૂની સત્તા આવી શકે છે.
હાઉસમાં બિલ અંગેની ચર્ચા દરમિયાન ભારત અને ચીનનો ઉલ્લેખ રશિયન ઊર્જાના મોટા ખરીદદાર દેશો તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. રશિયા પાસેથી સસ્તા ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદીના કારણે ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં રશિયાની ભૂમિકા વધારી છે. ચીન પણ રશિયાની ઊર્જાનો મોટો ખરીદદાર છે. તેથી અમેરિકાની નવી નીતિનો પ્રભાવ બંને દેશો માટે મહત્વનો બની શકે છે. અમેરિકી ધારાસભ્યોનો તર્ક છે કે રશિયા પાસેથી ઊર્જા ખરીદતા દેશો પર આર્થિક દબાણ વધારવામાં આવે તો રશિયાની આવક પર અસર થઈ શકે છે. રશિયાની ઊર્જાની નિકાસમાંથી થતી આવક તેની અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી રશિયન તેલ અને ગેસ ખરીદનારા દેશો સામે ઊંચા ટેરિફનો વિકલ્પ રાખવાથી રશિયા પર પણ પરોક્ષ રીતે દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
ભારત માટે આ સ્થિતિમાં સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે એક તરફ રશિયા સાથેની ઊર્જા ખરીદી ચાલુ રાખવી અને બીજી તરફ અમેરિકી વેપાર સંબંધો પર તેની અસરને સંભાળવી. જો અમેરિકી સરકાર ભવિષ્યમાં આ કાયદા હેઠળ ભારત સામે ઊંચો ટેરિફ લાગુ કરવાનો નિર્ણય લે છે, તો ભારતીય ઉત્પાદનો માટે અમેરિકી બજારમાં પ્રવેશ મોંઘો બની શકે છે. જોકે હાલમાં આવા કોઈ ચોક્કસ નિર્ણયની જાહેરાત થઈ નથી. આ બિલને કારણે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર અને ઊર્જા સંબંધોને લઈને નવી ચર્ચા ઊભી થઈ શકે છે. ભારત લાંબા સમયથી પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા માટે વિવિધ દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી કરે છે. રશિયા પાસેથી મળતી ઊર્જાની કિંમત, ઉપલબ્ધતા અને વૈશ્વિક બજારની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત માટે આ ખરીદી મહત્વપૂર્ણ રહી છે. બીજી તરફ અમેરિકા રશિયા પર દબાણ વધારવા માટે તેના ઊર્જા ખરીદનારા દેશોને પણ પોતાની નીતિમાં સામેલ કરવા માગે છે.
આ સમગ્ર મામલામાં આગામી મહત્વનું પગલું ટ્રમ્પનું રહેશે. બિલ કાયદો બન્યા પછી તેઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે કે નહીં અને કરે તો કયા દેશો સામે કરે છે તે જોવાનું રહેશે. તેથી હાલ ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ લાગ્યો છે એવું કહેવું યોગ્ય નથી. પરંતુ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ પાસે ભવિષ્યમાં એવો ટેરિફ લાદવાની કાનૂની સત્તા ઊભી થવી ભારત માટે ચોક્કસપણે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ છે.
