જાપાનમાં વધી રહેલી તીવ્ર ગરમી સામે હવે એક અનોખો ઉપાય લોકપ્રિય બની રહ્યો છે. કંપનીઓ અને કામકાજના સ્થળોએ લોકોને ઠંડક આપવા માટે ખાસ પ્રકારનું ‘માનવ રેફ્રિજરેટર’ અથવા ‘હ્યુમન કૂલિંગ બોક્સ’ ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યું છે. ફોન બૂથ જેટલા કદના આ ખાસ મશીનમાં વ્યક્તિ લગભગ 20 મિનિટ સુધી બેસીને પોતાના શરીરને ઠંડુ કરી શકે છે. ગરમીના વધતા જોખમ વચ્ચે આ નવી ટેક્નોલોજીએ જાપાનમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે. આ કોઈ ફિલ્મી કલ્પના નથી, પરંતુ ખરેખર કામદારોને ગરમીથી બચાવવા માટે બનાવવામાં આવેલું એક ખાસ કૂલિંગ મશીન છે. ખાસ કરીને ફેક્ટરી, વેરહાઉસ અને બાંધકામ સ્થળો પર કામ કરતા લોકો માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. દિવસભર ભારે ગરમીમાં કામ કર્યા બાદ કર્મચારીઓ આ બોક્સમાં બેસીને ઠંડી હવા દ્વારા શરીરનું તાપમાન ઓછું કરી શકે છે.
આ ખાસ મશીનને ‘દો હિમોન બોક્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જાપાનમાં વધતી ગરમીને કારણે તેની માંગમાં ઝડપથી વધારો થયો છે. એપ્રિલ મહિનાથી અત્યાર સુધીમાં આ પ્રકારના 300થી વધુ મશીનો વેચાઈ ચૂક્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. એક મશીનની કિંમત લગભગ 15 લાખ યેન એટલે કે ભારતીય ચલણમાં અંદાજે 9 લાખ રૂપિયા જેટલી હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. આ કૂલિંગ બોક્સ ખાસ કરીને કામદારોને હીટ સ્ટ્રોક અને અતિશય ગરમીથી થતી બીમારીઓના જોખમથી બચાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. કામદારોને 20 મિનિટ સુધી તેમાં બેસાડવામાં આવે છે, જેથી ઠંડી હવાના માધ્યમથી તેમના શરીરને રાહત મળે. મશીનમાં સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ઓટો-કટની સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે. એટલે કે 20 મિનિટ પૂર્ણ થયા બાદ મશીન આપમેળે બંધ થઈ જાય છે, જેથી તેનો વધુ પડતો ઉપયોગ ન થાય.
આ મશીન સામાન્ય વીજળીના પાવર આઉટલેટ પર ચલાવી શકાય છે. તેમાં વ્હીલ્સ પણ લગાવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે તેને જરૂરિયાત મુજબ એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ સરળતાથી ખસેડી શકાય છે. કંપનીનો દાવો છે કે આ મશીનમાં વધુ પડતો વીજળીનો વપરાશ પણ થતો નથી. તેથી ફેક્ટરી કે બાંધકામ સ્થળ જેવા વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ સરળતાથી થઈ શકે છે. જાપાનમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ગરમીનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. તાપમાનમાં થતા અસાધારણ વધારાએ લોકોના જીવન અને કામકાજ પર સીધી અસર કરી છે. આ વર્ષે કેટલાક વિસ્તારોમાં તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર પહોંચી ગયું હતું. અત્યંત ગરમ દિવસો માટે જાપાનમાં ‘કોકુશોબી’ જેવા નવા શબ્દનો પણ ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે, જેનો અર્થ અત્યંત તીવ્ર ગરમીવાળો દિવસ થાય છે.
વધતી ગરમીને હવે માત્ર સામાન્ય હવામાનની સ્થિતિ તરીકે નહીં, પરંતુ ગંભીર જોખમ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જાપાનના હવામાન વિભાગે પણ લોકોને અતિશય ગરમી સામે સાવચેત રહેવાની અપીલ કરી છે. ગરમીના મોજાને કુદરતી આફત જેવી સ્થિતિ માનીને જરૂરી સાવચેતી રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે માનવ પ્રવૃત્તિઓથી થતા આબોહવા પરિવર્તનને કારણે વિશ્વના અનેક ભાગોમાં ગરમીના મોજા વધુ વારંવાર અને વધુ તીવ્ર બની રહ્યા છે. જાપાન પણ આ બદલાવથી અછતું રહ્યું નથી. 2025નો ઉનાળો જાપાનના ઇતિહાસમાં સૌથી ગરમ ઉનાળાઓમાંથી એક રહ્યો હોવાનું સામે આવ્યું હતું. હવે 2026માં પણ ગરમીની ગંભીર સ્થિતિને કારણે સરકાર, કંપનીઓ અને લોકો નવા ઉપાયો શોધી રહ્યા છે.
ગરમીના કારણે ટોક્યો સહિતના વિસ્તારોમાં લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. ઓગસ્ટના મધ્ય સુધીમાં માત્ર ટોક્યોમાં જ ગરમી સંબંધિત આશરે 120 લોકોના મોત નોંધાયા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સમગ્ર જાપાનમાં ગરમીના મોજા દરમિયાન લગભગ 63,000 લોકોને ઇમરજન્સી સારવારની જરૂર પડી હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વધતી ગરમી હવે માત્ર અસુવિધાનો વિષય નથી, પરંતુ જાહેર આરોગ્ય માટે મોટો ખતરો બની રહી છે. ખાસ કરીને ખુલ્લામાં કામ કરતા કામદારો માટે સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બને છે. બાંધકામ સ્થળો પર કલાકો સુધી કામ કરતા મજૂરો, ફેક્ટરીના કર્મચારીઓ અને વેરહાઉસમાં કામ કરતા લોકો સતત ગરમીના સંપર્કમાં રહે છે. શરીરનું તાપમાન વધુ વધવાથી હીટ સ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન, ચક્કર આવવા અને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે.
આ જ કારણસર જાપાનમાં કંપનીઓ પર પણ ગરમીમાં કામ કરતા કર્મચારીઓની સુરક્ષા માટે વધુ જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. ગયા વર્ષથી કંપનીઓ માટે કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી ગરમીમાં કામ કરતા કર્મચારીઓને યોગ્ય સુરક્ષા અને રાહત મળી શકે. અનેક કંપનીઓ હવે કર્મચારીઓને ગરમીથી બચાવવા માટે ખાસ આરામની વ્યવસ્થા, ઠંડું પાણી, છાંયડાની સુવિધા અને આવા કૂલિંગ બોક્સ જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહી છે. ‘માનવ રેફ્રિજરેટર’ની લોકપ્રિયતા ઝડપથી વધી રહી છે. શરૂઆતમાં તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ફેક્ટરી, વેરહાઉસ અને બાંધકામ સ્થળો માટે કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે તેનો ઉપયોગ અન્ય જગ્યાઓ પર પણ થઈ શકે તેવી શક્યતા જોવામાં આવી રહી છે. ભવિષ્યમાં ગોલ્ફ કોર્સ જેવા ખુલ્લા વિસ્તારોમાં પણ આવા કૂલિંગ બોક્સ લગાવવામાં આવી શકે છે. બેઝબોલ સ્ટેડિયમમાં પણ તેનો ઉપયોગ કરવા માટે રસ જોવા મળી રહ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
કલ્પના કરો કે કોઈ વ્યક્તિ તીવ્ર ગરમીમાં લાંબા સમય સુધી કામ કરી રહ્યો હોય અને પછી માત્ર 20 મિનિટ માટે એક ખાસ ઠંડક આપતા બોક્સમાં બેસીને પોતાના શરીરને ઠંડુ કરી શકે. આ ટેક્નોલોજી ગરમી સામે લડવા માટે એક નવી રીત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ પ્રકારના ઉપકરણો ગરમીની મૂળ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી, પરંતુ તાત્કાલિક રાહત અને કામદારોની સુરક્ષા માટે ઉપયોગી સાધન બની શકે છે. જાપાનમાં આ મશીનનો વધતો ઉપયોગ એ પણ દર્શાવે છે કે દુનિયાભરમાં આબોહવા પરિવર્તનના કારણે જીવનશૈલી અને કાર્યસ્થળોની વ્યવસ્થા બદલાઈ રહી છે. પહેલાં એર કન્ડિશનર માત્ર ઓફિસો અને ઘરોમાં ઠંડક માટે ઉપયોગમાં લેવાતા હતા, પરંતુ હવે અત્યંત ગરમીમાં ખુલ્લા કે ઔદ્યોગિક સ્થળો પર કામ કરતા લોકો માટે પણ નવી પ્રકારની કૂલિંગ ટેક્નોલોજીની જરૂરિયાત ઉભી થઈ રહી છે.
ભારત જેવા દેશોમાં પણ દર વર્ષે ઉનાળામાં અનેક વિસ્તારોમાં તાપમાન 40થી 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ પહોંચી જાય છે. બાંધકામ કામદારો, ડિલિવરી કર્મચારીઓ, ટ્રાફિક પોલીસ અને ખુલ્લામાં કામ કરતા લાખો લોકો તીવ્ર ગરમીનો સામનો કરે છે. આવા સંજોગોમાં જાપાનમાં વિકસાવવામાં આવેલું આ ‘માનવ કૂલિંગ બોક્સ’ ભવિષ્યમાં અન્ય ગરમ દેશોમાં પણ ઉપયોગી બની શકે તેવી ચર્ચા થઈ રહી છે. હાલ જાપાનમાં આ અનોખા ‘માનવ ફ્રીઝ’ અથવા ‘હ્યુમન કૂલિંગ બોક્સ’એ ભારે રસ જગાવ્યો છે. 20 મિનિટમાં શરીરને ઠંડક આપતું આ મશીન ગરમી સામે ટેક્નોલોજીનો એક નવો હથિયાર બની રહ્યું છે. વધતા તાપમાન અને હીટ સ્ટ્રોકના જોખમ વચ્ચે કંપનીઓ માટે પણ કર્મચારીઓની સુરક્ષા સૌથી મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. આગામી સમયમાં આ પ્રકારની કૂલિંગ ટેક્નોલોજી માત્ર જાપાન પૂરતી મર્યાદિત રહેશે કે વિશ્વના અન્ય ગરમ દેશોમાં પણ તેનો વ્યાપ વધશે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
