તહેવારોની સિઝન આવે એટલે મીઠાઈ, ભેટ-સોગાદ અને પરિવારની ખુશીઓની વાત થાય. પરંતુ આ વખતે રક્ષાબંધનના તહેવાર પહેલાં બજારમાં ખાંડના વધતા ભાવે આખું ગણિત જ બદલી નાખ્યું છે. સામાન્ય રીતે બહેનો રક્ષાબંધન પર ભાઈ પાસેથી કપડાં, જ્વેલરી, સ્માર્ટવોચ, મોબાઈલ કે પૈસાની અપેક્ષા રાખતી હોય છે, પરંતુ મોંઘવારીના આ સમયમાં જાણે ગિફ્ટની વ્યાખ્યા જ બદલાઈ રહી છે. હવે મજાકિયા અંદાજમાં બહેનો કહી રહી છે“ભાઈ, ગિફ્ટ કંઈ ન લાવશો, પણ ખાંડ જરૂર લાવજો!”
આ સમગ્ર વાત એક વ્યંગાત્મક લેખના સ્વરૂપમાં રજૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં ખાંડના વધતા ભાવને રક્ષાબંધનના ભાઈ-બહેનના સંબંધ સાથે જોડીને મજેદાર રીતે મોંઘવારીની અસર દર્શાવવામાં આવી છે. લેખ મુજબ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ખાંડના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. સરકારને લગભગ એક દાયકા બાદ ખાંડની આયાત કરવાની જરૂર પડી હોવાનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે. ખાંડ મોંઘી થવા પાછળ ઈથેનોલનું ઉત્પાદન, હવામાનની અસર, પૂરતું ઉત્પાદન ન થવું અને જમાખોરી જેવા વિવિધ કારણોની ચર્ચા થઈ રહી છે.
ખાંડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો
રિટેલ માર્કેટમાં ખાંડના ભાવ હવે ₹65થી ₹75 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયા હોવાનું લેખમાં જણાવાયું છે. અગાઉના મહિને આ જ ખાંડ લગભગ ₹40થી ₹50 પ્રતિ કિલો મળતી હતી. એટલે કે ટૂંકા ગાળામાં ગ્રાહકોને ખાંડ માટે વધુ પૈસા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર પણ ડિસ્કાઉન્ટ અથવા ‘ઓફર’ના નામે મળતી ખાંડનો ભાવ ₹65 પ્રતિ કિલોથી નીચે જોવા મળતો નથી. લેખમાં છેલ્લા બે મહિનામાં ખાંડના ભાવમાં લગભગ 40 ટકા સુધીનો વધારો થયાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ખાંડના ભાવ વધવાની સીધી અસર તહેવારોની મીઠાઈ પર પણ પડી રહી છે. ખાસ કરીને રક્ષાબંધન દરમિયાન ઘેવર, લાડુ, બરફી અને અન્ય મીઠાઈઓની માંગ વધે છે. આવી મીઠાઈઓમાં ખાંડ મુખ્ય સામગ્રી હોવાથી ખાંડ મોંઘી થાય ત્યારે મીઠાઈ બનાવવાનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે. પરિણામે ગ્રાહકો માટે તહેવારની મીઠાઈ ખરીદવી પહેલાં કરતાં વધુ ખર્ચાળ બની શકે છે.
રક્ષાબંધનનું બજેટ બન્યું ‘કેલ્ક્યુલેટરનું કામ’
રક્ષાબંધન માટે બહેનોએ રાખડી, કપડાં અને જ્વેલરીની ખરીદી કરી લીધી છે. હવે નજર ભાઈના આગમન અને તેની સાથે આવનારી ભેટ પર છે. સામાન્ય રીતે રક્ષાબંધન પર ભાઈ બહેનને કોઈને કોઈ ગિફ્ટ આપે છે. પરંતુ મોંઘવારીને કારણે હવે ગિફ્ટની પસંદગી પણ બજેટ પ્રમાણે કરવી પડે તેવી સ્થિતિનું વ્યંગાત્મક ચિત્ર લેખમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.રિંકી નામની બહેનનું ઉદાહરણ આપતા લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેણે પોતાના ભાઈ પાસે સ્માર્ટવોચની માંગ કરી છે. તેની કલ્પના એવી છે કે ભાઈની કાંડા પર રાખડી બંધાશે અને બદલામાં તેની પોતાની કાંડા પર નવી સ્માર્ટવોચ આવશે. પરંતુ મોંઘવારીને કારણે તેને પણ ચિંતા છે કે આ સોદો ભાઈ માટે ભારે ન પડી જાય.
આ જ રીતે જયા અને સુષ્મા જેવી બહેનો પણ રક્ષાબંધનના ખર્ચનું ગણિત કરી રહી હોવાનું લેખમાં હાસ્યાત્મક રીતે જણાવાયું છે. રાખડી, ડ્રેસ, ઘેવર અને ગિફ્ટ આ બધું મળીને કુલ કેટલો ખર્ચ થશે તેનો હિસાબ કરવામાં આવી રહ્યો છે. અહીં સૌથી મોટો ડર એ છે કે ભાઈ જો માત્ર ₹500ની નોટ આપીને ફરજ પૂરી કરે તો બહેનની અપેક્ષા કેવી રીતે પૂરી થશે? લેખમાં ‘અમેરિકન ડાયમંડ’ની ઇયરિંગ્સનું ઉદાહરણ આપીને આ સ્થિતિને વધુ રમૂજી બનાવવામાં આવી છે.
‘ગિફ્ટ નહીં, ખાંડની એક બોરી આપો’
આ વ્યંગનો સૌથી મજેદાર ભાગ ત્યારે આવે છે જ્યારે બહેનોની તરફથી ભાઈઓ માટે નવી માંગ રજૂ કરવામાં આવે છે. લેખમાં ‘સિસ્ટર્સ મોરચા મંચ’ની જિલ્લા પ્રભારી વિમલાના નામે કહેવામાં આવ્યું છે કે બહેનો ભાઈની કાંડા પર રક્ષા કવચ બાંધે છે, તો બદલામાં ભાઈઓએ બહેનના ઘરે ખાંડની એક બોરી લઈને આવવી જોઈએ.આ માંગ પાછળનો તર્ક પણ રસપ્રદ છે, ખાંડ એવી વસ્તુ છે જે ઘરમાં આખું વર્ષ ઉપયોગમાં આવે છે. એટલે મોંઘા ગિફ્ટ કરતાં ખાંડની બોરી વધુ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે. વ્યંગાત્મક રીતે એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે આ વખતે બહેનોને ગિફ્ટ કે પૈસા નહીં, પરંતુ ખાંડ જોઈએ છે.
અહીં લેખ ખરેખર મોંઘવારીની સ્થિતિ પર કટાક્ષ કરે છે. જે વસ્તુ સામાન્ય રીતે રોજિંદા ઘરના બજેટનો નાનો ભાગ ગણાતી હતી, તે જ વસ્તુ હવે તહેવારના ગિફ્ટ તરીકે રજૂ થઈ રહી છે. એટલે મોંઘવારી કેવી રીતે સામાન્ય પરિવારની વિચારસરણી બદલી શકે છે તેનો રમૂજી અંદાજ અહીં જોવા મળે છે.
ભાઈ પણ મૂંઝવણમાં બહેનની રાખડી કે પોતાની ખિસ્સાની રક્ષા?
બીજી તરફ ભાઈની સ્થિતિ પણ કંઈ ઓછી મુશ્કેલ નથી. લેખમાં એક ભાઈની સ્થિતિનું રમૂજી વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ખાંડ ખરીદવા માટે બજેટ ગોઠવતાં તેણે પત્નીના એન્ટી-ડેન્ડ્રફ શેમ્પૂને પણ ખરીદીની યાદીમાંથી કાઢી નાખ્યો હોવાનો વ્યંગ કરવામાં આવ્યો છે.પરંતુ મુશ્કેલી અહીં પૂરી થતી નથી. રક્ષાબંધન પર સાળા પરિવાર સાથે ઘરે આવવાના છે અને પત્નીની સ્પષ્ટ સૂચના છે કે તેના ભાઈ માટે શુદ્ધ દેશી ઘીનો ઘેવર જ આવવો જોઈએ, ડાલડામાં બનેલો ઘેવર નહીં. એટલે એક તરફ બહેન માટે ખાંડની બોરી ખરીદવાની જવાબદારી અને બીજી તરફ પત્નીની ઘીથી ભરપૂર મીઠાઈની માંગ ભાઈનું બજેટ જાણે બે તરફથી ઘેરાઈ ગયું છે.
ખાંડ, ઘેવર અને ખિસ્સાનું ગણિત
હવે ભાઈ ગણિત કરી રહ્યો છે કે બહેનની રાખડીથી તેની કાંડા તો સુરક્ષિત થઈ જશે, પરંતુ તેની ખિસ્સાની સુરક્ષા કોણ કરશે? એક તરફ બહેનના ઘરે ખાંડની બોરી લઈ જવાની માંગ છે અને બીજી તરફ પત્નીએ બે કિલો ઘીનો ઘેવર મંગાવ્યો છે. મહિનાનો અંત હોય ત્યારે આ વધારાનો ખર્ચ પરિવારના બજેટને વધુ મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે.આ સમગ્ર વાતનો હેતુ કોઈ ચોક્કસ પરિવારની વાસ્તવિક ઘટના બતાવવાનો નથી, પરંતુ મોંઘવારીના કારણે સામાન્ય પરિવારોને પડતી મુશ્કેલીઓને હળવા અને હાસ્યાત્મક અંદાજમાં રજૂ કરવાનો છે. તહેવારો દરમિયાન લોકોની ખુશી અને ખર્ચ બંને વધે છે, પરંતુ આવકની સરખામણીમાં વસ્તુઓના ભાવ ઝડપથી વધે તો પરિવારોએ પોતાની પ્રાથમિકતાઓ ફરીથી નક્કી કરવી પડે છે.
હવે આવશે ‘શુગર ફ્રી રક્ષાબંધન’?
લેખનો અંત પણ વ્યંગાત્મક રીતે કરવામાં આવ્યો છે. જો ખાંડ એટલી મોંઘી થઈ ગઈ હોય તો આ વખતે ‘શુગર ફ્રી રક્ષાબંધન’ કેમ ન ઉજવાય? મીઠાઈ ઓછી ખાશો તો ખર્ચ પણ ઘટશે અને સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ફાયદો થઈ શકે છે,આ વિચારને લેખમાં રમૂજી રીતે આગળ ધપાવવામાં આવ્યો છે.મીઠાઈ ખાઈને વજન વધારતા ભાઈની મજાક કરતા એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે જો બહેનને ભાઈની ‘રક્ષા’ કરવી હોય તો તેને પહેલાં ભાઈને વધારે મીઠાઈ ખાવાથી બચાવવો પડશે. બીજી તરફ પત્નીને પણ સમજાવવું પડશે કે જો તેને પાર્ટીઓમાં પતિ હેન્ડસમ અને ડેશિંગ જોઈએ છે તો પતિએ મીઠાઈથી થોડું અંતર રાખવું પડશે.પરંતુ આ સમગ્ર વ્યંગ પાછળનો સૌથી મહત્વનો સંદેશ એ છે કે રક્ષાબંધન માત્ર મીઠાઈ અને ગિફ્ટનો તહેવાર નથી, પરંતુ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના સંબંધની મીઠાશનો તહેવાર છે. સંબંધોમાં લાગણી હોય તો મોંઘી ભેટની જરૂરિયાત ઓછી થઈ જાય છે. ખાંડ હોય કે ન હોય, રાખડીની ડોરી ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો પ્રેમ અને વિશ્વાસ જાળવી રાખે છે.
મોંઘવારી વચ્ચે તહેવારની મીઠાશ જાળવવાનો પડકાર
ખાંડના વધતા ભાવનો મુદ્દો માત્ર રસોડાના બજેટ પૂરતો સીમિત નથી. તહેવારોમાં મીઠાઈની માંગ વધતી હોવાથી તેની અસર મીઠાઈના વેપારીઓ, હલવાઈઓ અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે. ઘેવર જેવી પરંપરાગત મીઠાઈમાં ખાંડ અને અન્ય સામગ્રીનો ઉપયોગ થાય છે, તેથી કાચા માલના ભાવ વધે ત્યારે અંતિમ ઉત્પાદનની કિંમત પર પણ અસર થવાની શક્યતા રહે છે.સરકાર દ્વારા ખાંડની આયાત કરવાની જરૂર પડી હોવાનો ઉલ્લેખ પણ બજારમાં પુરવઠા અને ભાવ વચ્ચેના સંબંધને દર્શાવે છે. ઈથેનોલ ઉત્પાદન, હવામાન, ઉત્પાદનની ઉપલબ્ધતા અને જમાખોરી જેવા વિવિધ મુદ્દાઓને ખાંડના ભાવ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, કોઈ એક કારણને આખા ભાવવધારા માટે જવાબદાર ગણવું યોગ્ય નથી.
આખરે રક્ષાબંધન પર બહેનને સ્માર્ટવોચ જોઈએ કે ઇયરરિંગ્સ, ભાઈને ખાંડની બોરી લાવવી પડે કે ઘેવર આ બધું મજાકનો ભાગ છે. વાસ્તવિક સંદેશ એટલો જ છે કે મોંઘવારી તહેવારોની ઉજવણીનું બજેટ જરૂર બદલી શકે છે, પરંતુ ભાઈ-બહેનના સંબંધની મીઠાશ કોઈ બજારભાવથી નક્કી થતી નથી.એટલે આ રક્ષાબંધનનો મજેદાર નારો કદાચ આવો હોઈ શકે“ગિફ્ટ ભલે ન લાવશો ભાઈ, પણ ખાંડનો ભાવ જોઈને ડરશો નહીં ,રાખડી તો પ્રેમથી જ બંધાશે!”
