દુનિયામાં કોઈપણ દેશની ઓળખ માત્ર તેની આર્થિક તાકાત કે સૈન્ય શક્તિથી જ નક્કી થતી નથી. તેની વિદેશ નીતિ, અન્ય દેશો સાથેના સંબંધો, યુદ્ધ અને સૈન્ય કાર્યવાહી, રાજકીય નિર્ણયો, માનવાધિકારની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક સ્તરે તેની સરકાર પ્રત્યેની ધારણા પણ દેશની છબી ઘડવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. વિશ્વના વિવિધ દેશો અંગે લોકો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રહેલી નકારાત્મક ધારણાઓના આધારે તૈયાર કરવામાં આવેલી સૌથી વધુ અણગમતા દેશોની યાદીમાં ચીન પ્રથમ ક્રમે અને અમેરિકા બીજા ક્રમે હોવાનું સામે આવ્યું છે. જ્યારે રશિયા ત્રીજા સ્થાને છે. આ યાદીમાં ભારત પણ ટોપ-10માં સામેલ છે. મહત્વની વાત એ છે કે આ પ્રકારની યાદી કોઈ દેશના સામાન્ય નાગરિકો સારા કે ખરાબ છે તેના આધારે નક્કી થતી નથી. તેમાં મુખ્યત્વે દેશની સરકારની નીતિઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પરના વલણ, સૈન્ય કાર્યવાહી અને વિશ્વભરમાં તેની રાજકીય છબી જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. એટલે કોઈ દેશ યાદીમાં ઉપર હોવાનો અર્થ એ નથી કે ત્યાંના લોકો અણગમતા છે, પરંતુ તેની સરકાર અને રાજકીય નિર્ણયોને લઈને વિશ્વમાં નકારાત્મક ધારણા વધુ હોઈ શકે છે.
આ યાદીમાં ચીન સૌથી ઉપર છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન પોતાની કડક સરકારી વ્યવસ્થા, માનવાધિકારને લગતા મુદ્દાઓ અને પડોશી દેશો સાથેના વિવાદોને કારણે સતત આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં રહ્યું છે. ખાસ કરીને તાઇવાનને લઈને ચીનનું આક્રમક વલણ અને દક્ષિણ ચીન સાગરમાં તેની વધતી સૈન્ય હાજરીને લઈને ઘણા દેશો ચિંતા વ્યક્ત કરતા રહ્યા છે. દક્ષિણ ચીન સાગરના કેટલાક વિસ્તારો પર ચીનના દાવાને કારણે અન્ય એશિયન દેશો સાથે પણ લાંબા સમયથી તણાવ જોવા મળે છે. ચીન સામે માનવાધિકાર સંબંધિત અનેક મુદ્દાઓ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉઠતા રહ્યા છે. સરકારી નિયંત્રણ, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને કેટલાક સમુદાયોની સ્થિતિને લઈને પશ્ચિમી દેશો સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો દ્વારા સમયાંતરે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, ચીન દ્વારા અન્ય દેશોમાં કરવામાં આવતા મોટા રોકાણો અને લોનને લઈને પણ ચર્ચા થતી રહી છે. કેટલાક દેશો તેને વિકાસ માટે મદદરૂપ માને છે, જ્યારે ટીકાકારોનું કહેવું છે કે મોટા દેવાના કારણે નાના અને વિકાસશીલ દેશો ચીન પર વધુ નિર્ભર બની શકે છે. આવા તમામ મુદ્દાઓ ચીનની વૈશ્વિક છબી પર અસર કરતા રહ્યા છે.
વિશ્વની સૌથી મોટી મહાસત્તા ગણાતું અમેરિકા આ યાદીમાં બીજા સ્થાને છે. અમેરિકાનો પ્રભાવ દુનિયાભરના રાજકારણ, અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા બાબતો પર જોવા મળે છે. પરંતુ તેની વિદેશ નીતિ અને વિવિધ દેશોમાં કરવામાં આવેલા સૈન્ય હસ્તક્ષેપને કારણે અમેરિકા સામે પણ અનેક દેશોમાં નારાજગી જોવા મળે છે. ઇરાક, અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય પૂર્વના અન્ય સંઘર્ષોમાં અમેરિકાની ભૂમિકાને લઈને લાંબા સમયથી ચર્ચા અને ટીકા થતી રહી છે. અમેરિકા દ્વારા વિવિધ દેશો પર લગાવવામાં આવતા આર્થિક પ્રતિબંધો પણ તેની નકારાત્મક છબીનું એક કારણ માનવામાં આવે છે. અમેરિકાના સમર્થકોનું કહેવું છે કે આવા પગલાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈશ્વિક હિત માટે જરૂરી હોય છે, પરંતુ વિરોધીઓ તેને અન્ય દેશોના મામલામાં દખલગીરી તરીકે જુએ છે. આંતરિક રાજકીય ધ્રુવીકરણ, જાતિ સંબંધિત મુદ્દાઓ અને વિદેશ નીતિને લઈને ઊભા થતા વિવાદો પણ અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી પર અસર કરે છે.
યાદીમાં રશિયા ત્રીજા સ્થાને છે. રશિયાની વૈશ્વિક છબી પર સૌથી મોટી અસર યુક્રેન સાથેના યુદ્ધને કારણે પડી છે. આ સંઘર્ષ બાદ અમેરિકા અને યુરોપીયન દેશો સહિત અનેક દેશોએ રશિયા સામે કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. યુદ્ધને કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકોના જીવ ગયા, લાખો લોકો વિસ્થાપિત થયા અને યુરોપની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે પણ નવા પડકારો ઊભા થયા. રશિયામાં રાજકીય વિરોધ, મીડિયા સ્વતંત્રતા અને અભિવ્યક્તિની આઝાદીને લઈને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે. પશ્ચિમી દેશો સાથે વધતા તણાવ અને યુક્રેન યુદ્ધને કારણે રશિયાની છબી પર મોટો પ્રભાવ પડ્યો છે. જોકે, રશિયા પોતાના વલણને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પોતાના હિતો સાથે જોડીને રજૂ કરતું રહ્યું છે.
આ યાદીમાં ઉત્તર કોરિયા પણ સામેલ છે. ઉત્તર કોરિયા વર્ષોથી પોતાની અલગ અને અત્યંત નિયંત્રિત રાજકીય વ્યવસ્થાને કારણે વિશ્વથી અલગ પડેલું રહ્યું છે. તેના પરમાણુ અને મિસાઇલ કાર્યક્રમોને લઈને અમેરિકા, દક્ષિણ કોરિયા અને જાપાન સહિતના દેશોમાં સતત ચિંતા જોવા મળે છે. દેશની અંદર કડક સરકારી નિયંત્રણ અને માનવાધિકાર સંબંધિત મુદ્દાઓને કારણે પણ ઉત્તર કોરિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી નકારાત્મક રહી છે. મિડલ ઇસ્ટના અનેક દેશો પણ આ યાદીમાં સામેલ છે. ઇઝરાયલનું નામ લાંબા સમયથી ચાલતા પ્રાદેશિક સંઘર્ષ અને ગાઝા સહિતના વિસ્તારોમાં સર્જાયેલી માનવીય સ્થિતિને કારણે ચર્ચામાં રહે છે. એક તરફ ઇઝરાયલ પોતાની સુરક્ષા માટેના પગલાંને જરૂરી ગણાવે છે, જ્યારે બીજી તરફ તેની સૈન્ય કાર્યવાહી અને તેના પરિણામોને લઈને વિશ્વભરમાં વિરોધ અને ટીકા જોવા મળે છે.
ઇરાન પણ આ યાદીમાં સામેલ છે. તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ, અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથેના તણાવ અને મિડલ ઇસ્ટના રાજકારણમાં તેની ભૂમિકાને કારણે ઇરાન સતત વૈશ્વિક ચર્ચામાં રહે છે. સીરિયા અને ઇરાક જેવા દેશો પણ વર્ષોથી યુદ્ધ, આંતરિક સંઘર્ષ અને રાજકીય અસ્થિરતાના કારણે નકારાત્મક આંતરરાષ્ટ્રીય છબીનો સામનો કરતા રહ્યા છે. પાકિસ્તાન આ યાદીમાં છઠ્ઠા ક્રમે હોવાનું સામે આવ્યું છે. પાકિસ્તાનને લાંબા સમયથી રાજકીય અસ્થિરતા, આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને સુરક્ષા સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ચરમપંથ અને આતંકવાદને લગતા મુદ્દાઓએ પણ તેની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી પર અસર કરી છે. ભારત સાથેના સંબંધોમાં સતત તણાવ અને સરહદી વિવાદો પણ પાકિસ્તાનની વૈશ્વિક ધારણાને પ્રભાવિત કરતા પરિબળોમાં સામેલ છે.
સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે ભારત પણ આ યાદીમાં 10મા ક્રમે સામેલ છે. વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી અને ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત ઓળખ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતનો વૈશ્વિક પ્રભાવ પણ વધ્યો છે. તેમ છતાં, દેશની આંતરિક રાજકીય ચર્ચાઓ, સામાજિક મુદ્દાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા દ્વારા વિવિધ ઘટનાઓને મળતા કવરેજના કારણે ભારત અંગેની વૈશ્વિક ધારણાઓમાં પણ અલગ-અલગ મત જોવા મળે છે. ભારતના ટોપ-10માં સ્થાનનો અર્થ એ નથી કે વિશ્વભરમાં ભારત પ્રત્યે માત્ર નકારાત્મક વલણ જ છે. ભારત પ્રત્યે સકારાત્મક અભિપ્રાય ધરાવતા દેશો અને લોકોની સંખ્યા પણ મોટી છે. ભારતની સંસ્કૃતિ, લોકશાહી, અર્થવ્યવસ્થા, ટેક્નોલોજી, અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ અને વૈશ્વિક કૂટનીતિને કારણે દેશની અલગ ઓળખ પણ મજબૂત બની છે. પરંતુ આ પ્રકારના સર્વે અને રેન્કિંગમાં વિવિધ રાજકીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓના આધારે નકારાત્મક ધારણાઓ પણ નોંધવામાં આવે છે.
ટોપ-20માં બ્રિટન, જાપાન, જર્મની, ઇટાલી અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા વિકસિત અને શક્તિશાળી દેશોનો પણ સમાવેશ થવો એ દર્શાવે છે કે માત્ર ગરીબ કે રાજકીય રીતે અસ્થિર દેશો જ આ પ્રકારની યાદીમાં આવે એવું નથી. વિકસિત દેશોની પણ પોતાની વિવાદાસ્પદ વિદેશ નીતિઓ, ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને પ્રાદેશિક તણાવ હોય છે. બ્રિટન અને અન્ય યુરોપીયન દેશોનો ઐતિહાસિક સંસ્થાનવાદ આજે પણ ઘણા દેશોની યાદોમાં મહત્વનો મુદ્દો છે. ભૂતકાળમાં અનેક દેશો પર શાસન અને તેમના કુદરતી સંસાધનોના ઉપયોગને લઈને આ દેશોની ઐતિહાસિક ભૂમિકા પર ટીકા થતી રહી છે. જર્મની અને ઇટાલી જેવા દેશો પણ પોતાના ઐતિહાસિક રાજકીય અને સૈન્ય ભૂતકાળને કારણે અલગ પ્રકારની વૈશ્વિક ધારણાઓ ધરાવે છે.
જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા આર્થિક અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં વિશ્વમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. તેમ છતાં, પૂર્વ એશિયાના રાજકારણ, ઐતિહાસિક વિવાદો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાના મુદ્દાઓને કારણે આ દેશો પણ સંપૂર્ણપણે વિવાદોથી દૂર નથી. આ યાદી એક વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે કોઈપણ દેશની વૈશ્વિક છબી કાયમી હોતી નથી. સરકાર બદલાય, વિદેશ નીતિમાં ફેરફાર થાય, યુદ્ધનો અંત આવે અથવા અન્ય દેશો સાથેના સંબંધો સુધરે તો સમય સાથે વિશ્વની ધારણામાં પણ મોટો ફેરફાર આવી શકે છે. બીજી તરફ, કોઈ દેશની સૈન્ય શક્તિ અને આર્થિક પ્રભાવ જેટલો વધે છે, તેટલી તેની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારી અને તેના નિર્ણયો પ્રત્યેની વિશ્વની નજર પણ વધી જાય છે.
આથી સૌથી વધુ અણગમતા દેશોની યાદીને માત્ર દેશની લોકપ્રિયતાનું અંતિમ માપદંડ માનવું યોગ્ય નથી. આ યાદી મુખ્યત્વે વૈશ્વિક રાજકારણ, સરકારોની નીતિઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓને લઈને દુનિયામાં રહેલી ધારણાઓનો એક અંદાજ આપે છે. ચીન, અમેરિકા અને રશિયા જેવી મહાસત્તાઓ ટોચ પર હોવું એ પણ દર્શાવે છે કે વિશ્વમાં સૌથી વધુ પ્રભાવ ધરાવતા દેશો સૌથી વધુ ચર્ચા, વિરોધ અને ટીકા પણ સહન કરતા હોય છે.
