સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ એટલે કે UNSCમાં ભારતે આતંકવાદના મુદ્દે ફરી એકવાર કડક વલણ રજૂ કર્યું છે. ભારતે કોઈ દેશનું સીધું નામ લીધા વગર ચીન અને પાકિસ્તાનની નીતિ પર આકરો પ્રહાર કર્યો અને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે આતંકવાદીઓ માટે ઢાલ બનવાની નીતિ બંધ થવી જોઈએ. ભારતે કહ્યું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કોઈ દેશ પોતાના સંકુચિત રાજકીય હિતો માટે કરી શકે નહીં. ખાસ કરીને આતંકવાદીઓને વૈશ્વિક પ્રતિબંધિત યાદીમાં સામેલ કરવાની પ્રક્રિયામાં રાજકીય દખલગીરી કોઈ પણ સંજોગોમાં સ્વીકારી શકાય નહીં. સુરક્ષા પરિષદની કાર્યપ્રણાલી અંગે યોજાયેલી ચર્ચા દરમિયાન સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના પ્રતિનિધિ યોજના પટેલે આતંકવાદીઓની લિસ્ટિંગની પ્રક્રિયા અંગે ભારતનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કોઈ વ્યક્તિ કે સંગઠનને આતંકવાદી તરીકે પ્રતિબંધિત યાદીમાં સામેલ કરવાની હોય અથવા કોઈ નામને તે યાદીમાંથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા હોય, તેમાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા અને નિષ્પક્ષતા હોવી જોઈએ. આ પ્રક્રિયામાં રાજકીય કારણો કે દેશોના અંગત હિતો અસર કરે તે યોગ્ય નથી.
ભારતે સુરક્ષા પરિષદ સાથે જોડાયેલી વિવિધ સહાયક સમિતિઓની કામગીરી અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આતંકવાદ અને પ્રતિબંધો સાથે જોડાયેલા મહત્વના મુદ્દાઓ પર કામ કરતી સમિતિઓમાં આંતરિક મતભેદોના કારણે અધ્યક્ષોની નિમણૂક અટકી હોવાનું ભારતે ધ્યાન દોર્યું હતું. આવી સ્થિતિથી આતંકવાદ સામેની વૈશ્વિક કામગીરી પર સીધી અસર પડી શકે છે. ભારતના મતે, આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં કોઈપણ પ્રકારની રાજકીય અડચણ સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે નુકસાનકારક છે. ભારતનો આ સંદેશ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે આતંકવાદીઓની વૈશ્વિક લિસ્ટિંગને લઈને ચીન અને પાકિસ્તાનની ભૂમિકા પર ભારત લાંબા સમયથી સવાલ ઉઠાવતું રહ્યું છે. પાકિસ્તાન પર ભારતનો આરોપ છે કે તે એક તરફ આતંકવાદ સામે કાર્યવાહી કરવાની વાત કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ પોતાની જમીન પર આતંકવાદી નેટવર્ક સામે પૂરતી કડક કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. ભારતે અનેક વખત આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનને આતંકવાદને પ્રોત્સાહન અને આશ્રય આપવાનું બંધ કરવા કહ્યું છે.
ચીનની ભૂમિકા અંગે પણ ભારતે અગાઉ અનેક વખત વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. ભારત જ્યારે કેટલાક આતંકવાદીઓ સામે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વૈશ્વિક આતંકવાદી યાદીમાં નામ સામેલ કરવાની માગ કરતું રહ્યું છે, ત્યારે ભૂતકાળમાં ચીને કેટલાક પ્રસ્તાવો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અથવા પ્રક્રિયામાં અડચણ ઊભી કરી હતી. જૈશ-એ-મોહમ્મદના વડા મસૂદ અઝહર અને લશ્કર-એ-તૈયબાના નેતા સાજિદ મીર જેવા નામોને લઈને પણ ભારતે ચીનના વલણ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ભારતે સુરક્ષા પરિષદના સભ્ય દેશોને તેમની જવાબદારી યાદ અપાવી હતી. ભારતે જણાવ્યું કે UNSCની સદસ્યતા માત્ર પ્રતિષ્ઠાનો વિષય નથી, પરંતુ તેની સાથે મોટી જવાબદારી પણ જોડાયેલી છે. જે દેશ સુરક્ષા પરિષદનો સભ્ય હોય તેણે વૈશ્વિક શાંતિ અને સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. પોતાના રાજકીય હિતોને આગળ વધારવા માટે આતંકવાદી સંગઠનો કે વ્યક્તિઓ સામેની કાર્યવાહી અટકાવવી યોગ્ય નથી.
ભારતે આતંકવાદીઓની વૈશ્વિક લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયામાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાની જરૂરિયાત પર ખાસ ભાર મૂક્યો હતો. ભારતનું માનવું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ કે સંગઠન આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હોવાના પુરાવા ધરાવે છે, તો તેની સામે કાર્યવાહી કરવાની પ્રક્રિયા કોઈ રાજકીય ખેંચતાણના કારણે અટકવી ન જોઈએ. આતંકવાદ સામેના વૈશ્વિક પ્રયાસોમાં એકસરખા નિયમો લાગુ થવા જોઈએ અને તમામ દેશોએ તેનો નિષ્પક્ષ રીતે અમલ કરવો જોઈએ. ચીન અને પાકિસ્તાન પર નિશાન સાધવાની સાથે ભારતે UNSCની સમગ્ર રચનામાં સુધારા કરવાની જરૂરિયાત પણ ફરીથી રજૂ કરી હતી. ભારતે કહ્યું કે સુરક્ષા પરિષદની વર્તમાન રચના લગભગ 80 વર્ષ જૂની છે. આ વ્યવસ્થા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી 1945માં ઉભી કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી દુનિયામાં ઘણો મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સભ્ય દેશોની સંખ્યા પણ 1945ની સરખામણીએ લગભગ ચાર ગણી વધી ગઈ છે.
આજે એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના ઘણા દેશો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને રાજકારણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમ છતાં UNSCની કાયમી સભ્યપદની રચનામાં આ વિસ્તારોનું પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ નથી. ભારતે આ સ્થિતિને વર્તમાન વૈશ્વિક વાસ્તવિકતા સાથે સુસંગત ન ગણાવી હતી. ભારતે સુરક્ષા પરિષદના કાયમી અને અસ્થાયી બંને પ્રકારના સભ્યોની સંખ્યા વધારવાની માગ ફરીથી કરી છે. ભારતનું કહેવું છે કે વિકાસશીલ અને ઉભરતા દેશોને પણ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં યોગ્ય સ્થાન મળવું જોઈએ. જો વિશ્વની વાસ્તવિક સ્થિતિ સુરક્ષા પરિષદમાં પ્રતિબિંબિત નહીં થાય તો તેની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઊભા થતા રહેશે.
ભારતે UNSCની કામગીરી અંગે પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી યુદ્ધ અને સંઘર્ષ ચાલી રહ્યા છે. આવા સંઘર્ષોનો ઉકેલ લાવવામાં સુરક્ષા પરિષદ ઘણી વખત અસરકારક ભૂમિકા ભજવી શકી નથી. પરિણામે અનેક દેશોમાં માનવીય સંકટ સર્જાયું છે અને મોટી સંખ્યામાં લોકોનું જીવન પ્રભાવિત થયું છે. ભારતે કહ્યું કે આવી નિષ્ક્રિયતાની ભારે માનવીય કિંમત ચૂકવવી પડી રહી છે. ભારતના મતે, જો સુરક્ષા પરિષદ વૈશ્વિક શાંતિ જાળવવા માટે બનાવવામાં આવી છે, તો તેણે સમયસર અને અસરકારક નિર્ણય લેવામાં સક્ષમ હોવું જોઈએ. દેશોના રાજકીય મતભેદો કે વીટો પાવરના કારણે મહત્વના મુદ્દાઓ પર નિર્ણય અટકી જાય તો સમગ્ર સંસ્થાની વિશ્વસનીયતા નબળી પડે છે.
ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મહાસભા એટલે કે UNGA સાથે સુરક્ષા પરિષદના વધુ સારા સંકલનની પણ જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી. મહાસભા સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સૌથી વ્યાપક અને લોકશાહી સંસ્થાઓમાંથી એક છે, કારણ કે તેમાં તમામ સભ્ય દેશોને પ્રતિનિધિત્વ મળે છે. તેથી વૈશ્વિક સુરક્ષા અને શાંતિના મુદ્દાઓ પર UNSC અને UNGA વચ્ચે વધુ સારો તાલમેલ હોવો જરૂરી છે. ભારતનો સમગ્ર સંદેશ એ હતો કે આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં કોઈ બેવડા ધોરણો ન હોવા જોઈએ. કોઈ આતંકવાદી કે સંગઠન કયા દેશ સાથે જોડાયેલું છે તેના આધારે તેની સામે કાર્યવાહી નક્કી થવી જોઈએ નહીં. આતંકવાદ સામે એકસરખું વલણ અપનાવવું અને રાજકીય હિતોથી ઉપર ઊઠીને નિર્ણય લેવો જરૂરી છે.
સાથે જ ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રને કોઈ એક દેશ કે જૂથના રાજકીય સ્વાર્થનું સાધન ન બનાવવું જોઈએ. વૈશ્વિક સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા ત્યારે જ જળવાઈ શકે જ્યારે તેમના નિર્ણયો પારદર્શક, નિષ્પક્ષ અને નિયમ આધારિત હોય. આ રીતે UNSCમાં ભારતે એક તરફ આતંકવાદીઓની વૈશ્વિક લિસ્ટિંગમાં રાજકીય દખલગીરી સામે અવાજ ઉઠાવ્યો છે, તો બીજી તરફ સુરક્ષા પરિષદની જૂની રચનામાં વ્યાપક સુધારા કરવાની માગ પણ ફરીથી દોહરાવી છે. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે બદલાતી દુનિયા પ્રમાણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વ્યવસ્થામાં પણ બદલાવ આવવો જોઈએ અને આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં કોઈ દેશને રાજકીય કારણોસર ઢાલ બનવાની મંજૂરી ન મળવી જોઈએ.
