ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન એટલે કે DRDOએ વ્યૂહાત્મક હથિયારોના વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે ખાનગી કંપનીઓને ભાગીદાર બનાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. પહેલી વખત DRDOના મિસાઈલ અને વ્યૂહાત્મક પ્રણાલી વિભાગે મિસાઈલ અને બોમ્બ પ્રણાલીના ઉત્પાદન માટે ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી રસ દાખવવા માટે દરખાસ્ત મંગાવી છે.
આ નિર્ણયથી અત્યાર સુધી મોટા ભાગે સરકારી કંપનીઓ સુધી સીમિત રહેલા વ્યૂહાત્મક હથિયારોના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં ખાનગી કંપનીઓ માટે પણ મોટો રસ્તો ખુલશે.
અગ્નિ મિસાઈલથી લઈને ભવિષ્યની વ્યૂહાત્મક પ્રણાલીઓ સુધી
DRDOનો મિસાઈલ અને વ્યૂહાત્મક પ્રણાલી વિભાગ અગ્નિ શ્રેણીની વ્યૂહાત્મક મિસાઈલોના વિકાસ સાથે જોડાયેલો છે. આ વિભાગ ભવિષ્યમાં પરમાણુ હથિયારોની કેટલીક પ્રણાલીઓ, જેમાં સબમરીન પરથી છોડવામાં આવતી પ્રણાલીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેના વિકાસ સાથે પણ જોડાયેલો છે.
હવે આવા મહત્વના સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટમાં ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓને ઉત્પાદન ભાગીદાર તરીકે જોડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે.
ખાનગી કંપનીઓને સીધું કામ નહીં મળે, પહેલા થશે કડક તપાસ
આ પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ કંપનીને સીધી રીતે મિસાઈલ બનાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ નહીં મળે. પહેલાં કંપનીની તકનીકી અને નાણાકીય ક્ષમતા તપાસવામાં આવશે. ત્યારબાદ યોગ્ય કંપનીઓને ચોક્કસ DRDO પ્રોજેક્ટ માટે ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવામાં આવશે.
કંપનીઓ માટે કેટલીક જરૂરી શરતો પણ રાખવામાં આવી છે.
- સંરક્ષણ ઉત્પાદન માટે માન્ય ઔદ્યોગિક લાઇસન્સ હોવું જરૂરી
- વિસ્ફોટક સામગ્રીના સંચાલન અને સંગ્રહ માટે PESO લાઇસન્સ જરૂરી
- કંપની પાસે પૂરતું વાર્ષિક ટર્નઓવર અને નેટવર્થ હોવું જોઈએ
- મોટા પ્રોજેક્ટ સંભાળવાનો અનુભવ જરૂરી
- મોટી સંખ્યામાં હથિયારોનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા હોવી જરૂરી
- DRDOની નિષ્ણાત સમિતિ કંપનીની ઉત્પાદન સુવિધાની જાતે તપાસ કરશે
દરેક પ્રોજેક્ટમાં ઓછામાં ઓછી 2 કંપનીઓ ભાગીદાર બનશે
DRDOની યોજના મુજબ દરેક પ્રોજેક્ટ માટે ઓછામાં ઓછી 2 કંપનીઓને વિકાસ અને ઉત્પાદન ભાગીદાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવશે. આ કંપનીઓ DRDO સાથે મળીને પ્રોટોટાઇપ તૈયાર કરશે અને તેનું પરીક્ષણ પણ કરશે.
જ્યારે કોઈ પ્રણાલીનું મોટા પાયે ઉત્પાદન શરૂ થશે ત્યારે આ કંપનીઓને ઉત્પાદન માટે ઓર્ડર મળી શકે છે. આ રીતે સંશોધનથી લઈને ઉત્પાદન સુધી ખાનગી ક્ષેત્રને જોડવામાં આવશે.
હાલ ઉત્પાદનની જવાબદારી સરકારી કંપનીઓ પાસે
અત્યાર સુધી વ્યૂહાત્મક હથિયારોના મોટા ભાગના ઉત્પાદનની જવાબદારી સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓ પાસે રહી છે. તેમાં ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ જેવી કંપની મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ખાનગી કંપનીઓને સામેલ કરવાનો મુખ્ય હેતુ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાનો અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં દેશની આત્મનિર્ભરતા વધુ મજબૂત કરવાનો છે.
ટાટા અને સોલાર જેવી કંપનીઓની નજર મોટા પ્રોજેક્ટ પર
અહેવાલ મુજબ સોલાર એરોસ્પેસ એન્ડ ડિફેન્સ અને ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ જેવી સ્થાપિત ખાનગી કંપનીઓ આગામી મોટા સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ માટે સંભવિત દાવેદાર બની શકે છે. જોકે કઈ કંપનીને કયો પ્રોજેક્ટ મળશે તે પસંદગી પ્રક્રિયા બાદ જ નક્કી થશે.
આ પગલાથી ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓ માટે સંરક્ષણ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં રોકાણ અને નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવાની તકો પણ વધી શકે છે.
50 કે 100થી વધુ એકમો બનાવવાની ક્ષમતા પણ જોવામાં આવશે
DRDO કંપનીઓની માત્ર નાણાકીય ક્ષમતા જ નહીં, પરંતુ મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવાની વાસ્તવિક ક્ષમતા પણ તપાસશે. કંપની પાસે 50 અથવા 100થી વધુ એકમોનું મોટા પાયે ઉત્પાદન કરી શકે તેવી માળખાકીય અને તકનીકી સુવિધા છે કે નહીં તે પણ જોવામાં આવશે.
આ માટે DRDO દ્વારા બનાવવામાં આવેલી નિષ્ણાતોની સમિતિ સંભવિત કંપનીઓની ઉત્પાદન સુવિધાઓની મુલાકાત લેશે અને તેમની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરશે.
ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદનને મળશે નવી ગતિ
ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધવાથી મિસાઈલ અને અન્ય વ્યૂહાત્મક હથિયારોનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધારવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ નવી ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને સંશોધન ક્ષેત્રે પણ ખાનગી કંપનીઓનું યોગદાન વધી શકે છે.
આ પગલું ભારતને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધુ આત્મનિર્ભર બનાવવાની લાંબા ગાળાની યોજનાનો એક મહત્વનો ભાગ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
આ નિર્ણયથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટો બદલાવ આવશે
DRDOનું આ પગલું માત્ર ખાનગી કંપનીઓને મિસાઈલ બનાવવાની તક આપવા પૂરતું નથી. તેના દ્વારા દેશની વ્યૂહાત્મક હથિયાર ઉત્પાદન ક્ષમતાને વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
હવે આગામી તબક્કામાં કઈ કંપનીઓ માપદંડો પર ખરી ઉતરે છે અને કયા વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટમાં તેમને ભાગીદાર બનાવવામાં આવે છે તેના પર નજર રહેશે. જો આ યોજના સફળ થાય તો ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓ વચ્ચેની ભાગીદારી વધુ મજબૂત બની શકે છે.
