‘ખ્રિસ્તીઓ પર હુમલો’, દ્વિપક્ષીય સંબંધોને અસરની ચેતવણી;સંસદમાં ગરમાયો વિવાદ
અમેરિકાના રિપબ્લિકન સાંસદ રાઈલી મૂરે ભારતના પ્રસ્તાવિત FCRA સુધારા બિલ સામે ઉઠાવ્યા ગંભીર સવાલો; ચર્ચ અને ધાર્મિક સંસ્થાઓ પર સરકારી નિયંત્રણનો આરોપ, કેન્દ્ર સરકારનો દાવો- પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારવા માટે લાવવામાં આવ્યા સુધારા
ભારતમાં વિદેશી ફંડિંગને નિયંત્રિત કરતા Foreign Contribution (Regulation) Act (FCRA)માં પ્રસ્તાવિત સુધારાઓને લઈને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચા તેજ બની છે. અમેરિકાના રિપબ્લિકન સાંસદ રાઈલી મૂરે ભારત સરકારના પ્રસ્તાવિત FCRA સુધારા બિલની કડક ટીકા કરતાં તેને “ખ્રિસ્તી સમુદાય પર સીધો હુમલો” ગણાવ્યો છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો બિલ હાલના સ્વરૂપમાં પસાર થશે તો તેની અસર ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર પણ પડી શકે છે.આ મુદ્દો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન FCRA (સુધારા) બિલ-2026 અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. વિપક્ષી પક્ષો, અનેક એનજીઓ તેમજ કેટલાક ખ્રિસ્તી સંગઠનોએ પણ બિલની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે વાંધો નોંધાવ્યો છે.
શું કહ્યું અમેરિકન સાંસદ રાઈલી મૂરે?
રાઈલી મૂરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે ભારતમાં ખ્રિસ્તી ધર્મનો ઈતિહાસ લગભગ બે હજાર વર્ષ જૂનો છે. તેમણે જણાવ્યું કે સંત થોમસના સમયમાં જ ભારતમાં ખ્રિસ્તી ધર્મનો પ્રસાર શરૂ થયો હતો.તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ભારતની સંસદ જે સુધારા પર વિચાર કરી રહી છે તે સરકારને ચર્ચો, ધાર્મિક ચેરિટી સંસ્થાઓના સંચાલનમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની સત્તા આપી શકે છે.મૂરે પોતાના નિવેદનમાં લખ્યું કે આ પ્રસ્તાવિત કાયદો ખ્રિસ્તીઓ સામેનો સ્પષ્ટ હુમલો છે. જો આ બિલ આ જ સ્વરૂપમાં પસાર થશે તો તે ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં ચિંતાનો મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે.
FCRA શું છે?
FCRA એટલે Foreign Contribution (Regulation) Act. આ કાયદો વર્ષ 2010માં અમલમાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે ભારતમાં કાર્યરત એનજીઓ, ધાર્મિક સંસ્થાઓ, શૈક્ષણિક ટ્રસ્ટો, ચેરિટેબલ સંસ્થાઓ અને અન્ય સંગઠનો વિદેશમાંથી મળતા ફંડનો ઉપયોગ પારદર્શક રીતે કરે અને તે દેશના હિત વિરુદ્ધ ન જાય. કોઈપણ સંસ્થાને વિદેશી ફંડ મેળવવા માટે કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ FCRA નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત હોય છે. આ નોંધણી દર પાંચ વર્ષે નવીકરણ કરાવવી પડે છે.
નવા સુધારા બિલમાં શું જોગવાઈઓ છે?
કેન્દ્ર સરકારે રજૂ કરેલા સુધારા બિલમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોનો પ્રસ્તાવ કરવામાં આવ્યો છે.સૌથી ચર્ચાસ્પદ જોગવાઈ મુજબ જો કોઈ સંસ્થાનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન રદ થાય, સમાપ્ત થઈ જાય અથવા તેનું નવીકરણ ન થાય તો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત ‘ડિઝાઇનેટેડ ઓથોરિટી’ તે સંસ્થાના વિદેશી ફંડ અને તે ફંડથી બનેલી સંપત્તિના સંચાલનની જવાબદારી પોતાના હાથમાં લઈ શકશે.
આ ઉપરાંત બિલમાં નીચેના ફેરફારો પણ સૂચવાયા છે:
છેલ્લા બે નાણાકીય વર્ષમાં 10 લાખ રૂપિયાથી ઓછા વિદેશી ફંડનો ઉપયોગ કરનાર સંસ્થાઓને નવીકરણ માટે અયોગ્ય જાહેર કરી શકાય.વિદેશી ફંડ અન્ય સંસ્થાઓને ટ્રાન્સફર કરવા માટે વધુ કડક નિયમો લાગુ થશે.
વિદેશી ફંડના ઉપયોગ અને ખર્ચ માટે સમયમર્યાદા વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવશે.
વેબસાઇટ, સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ, પ્રોજેક્ટ અને પ્રવૃત્તિઓ અંગે વધુ માહિતી જાહેર કરવી ફરજિયાત બની શકે.
ફંડના ઉપયોગમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારવા માટે નવા ખુલાસા કરવાની જોગવાઈ ઉમેરાઈ છે.
દેશમાં કેટલા સંગઠનો પાસે FCRA નોંધણી છે?
બિલ સાથે રજૂ કરાયેલી માહિતી મુજબ 15 જુલાઈ 2026 સુધી દેશમાં 14,449 સક્રિય FCRA નોંધણીઓ હતી.
તે ઉપરાંત,22,498 નોંધણીઓ રદ કરવામાં આવી હતી.
15,212 નોંધણીઓની સમયમર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.
વર્ષ 2019થી 2022 દરમિયાન FCRA હેઠળ નોંધાયેલ સંસ્થાઓને લગભગ 55,741 કરોડ રૂપિયાનું વિદેશી યોગદાન મળ્યું હતું.
વિરોધ શા માટે થઈ રહ્યો છે?
વિપક્ષી રાજકીય પક્ષો, અનેક સામાજિક સંગઠનો અને એનજીઓનું માનવું છે કે બિલ સરકારને અત્યંત વ્યાપક સત્તાઓ આપે છે.તેમનો દાવો છે કે જો કોઈ ચર્ચ, હોસ્પિટલ, શાળા અથવા ચેરિટેબલ સંસ્થાનું FCRA લાયસન્સ રદ થશે તો વર્ષો સુધી વિદેશી સહાયથી ઉભી કરાયેલી મિલકતો અને સંપત્તિ સરકારના નિયંત્રણ હેઠળ જઈ શકે છે.ખાસ કરીને કેરળમાં કાર્યરત અનેક ખ્રિસ્તી શૈક્ષણિક અને આરોગ્ય સંસ્થાઓએ આ જોગવાઈ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
કેન્દ્ર સરકારનું શું કહેવું છે?
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે પ્રસ્તાવિત સુધારાઓનો હેતુ કોઈ ચોક્કસ ધર્મ અથવા સમુદાયને નિશાન બનાવવાનો નથી.
સરકારના મતે આ સુધારાઓથી વિદેશી ફંડના ઉપયોગમાં પારદર્શિતા વધશે, ગેરરીતિઓ પર નિયંત્રણ આવશે અને વિદેશી નાણાંનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત થશે. સરકારનું કહેવું છે કે જવાબદારી અને દેખરેખ મજબૂત કરવી સમયની જરૂરિયાત છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કેમ વધી ચર્ચા?
અમેરિકન સાંસદ રાઈલી મૂરના નિવેદન બાદ આ મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ભારતના આંતરિક કાયદા અંગે અમેરિકન સાંસદ દ્વારા જાહેરમાં કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીને કારણે રાજકીય ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.ભારત સરકાર તરફથી હજુ સુધી મૂરના નિવેદન પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી. જોકે સંસદમાં બિલ અંગે ચર્ચા દરમિયાન સરકાર પોતાના વલણને સ્પષ્ટ કરી શકે તેવી શક્યતા છે.
આગામી દિવસોમાં શું થશે?
FCRA સુધારા બિલ અંગે સંસદમાં હજુ ચર્ચા ચાલુ છે. સરકાર અને વિપક્ષ બંને પોતાની-પોતાની દલીલો રજૂ કરી રહ્યા છે. જો બિલ બંને ગૃહોમાં પસાર થશે તો ભારતના વિદેશી ફંડિંગ સંબંધિત નિયમોમાં મોટા ફેરફારો અમલમાં આવશે. આ દરમિયાન અમેરિકન સાંસદના નિવેદનને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય અને રાજદ્વારી સ્તરે પણ આ મુદ્દા પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. સરકાર બિલમાં કોઈ ફેરફાર કરે છે કે વર્તમાન સ્વરૂપમાં જ તેને મંજૂરી મળે છે તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. હાલમાં આ મુદ્દો માત્ર સંસદ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ ભારત-અમેરિકા સંબંધો, ધાર્મિક સંસ્થાઓ અને વિદેશી ફંડિંગની નીતિને લઈને પણ મહત્વની ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.
