ફેસબૂક, ઈન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપની પેરેન્ટ કંપની મેટાએ પોતાના નવા AI ફીચર ‘Muse Image’ ને લોન્ચ થયાના માત્ર ચાર દિવસમાં જ પાછું ખેંચી લીધું છે. આ ટૂલને લઈને સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રાઈવસી, ડેટા સુરક્ષા અને યુઝર્સની મંજૂરી (કન્સેન્ટ) જેવા મુદ્દાઓ પર ભારે વિરોધ થયો હતો. અનેક ટેક્નોલોજી નિષ્ણાતો, ડિજિટલ અધિકાર સંગઠનો અને સામાન્ય યુઝર્સે આ ફીચર સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. વિરોધ વધતાં અંતે મેટાએ આ ટૂલ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. મેટાએ થોડા દિવસો પહેલા ‘Muse Image’ નામનું AI આધારિત ઈમેજ જનરેશન ટૂલ રજૂ કર્યું હતું. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ ટૂલ સામાન્ય ભાષામાં આપવામાં આવેલા પ્રોમ્પ્ટને સમજીને નવી અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાની AI તસવીરો બનાવી શકતું હતું. એટલું જ નહીં, પહેલેથી ઉપલબ્ધ ફોટોને એડિટ કરવાની સુવિધા પણ તેમાં આપવામાં આવી હતી. કંપનીએ દાવો કર્યો હતો કે આ ટૂલ તેની નવી Superintelligence Lab દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે અને તે વધુ અદ્યતન રિઝનિંગ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને વધુ સચોટ અને ક્રિએટિવ પરિણામો આપી શકે છે.
પરંતુ આ ટૂલનું સૌથી વિવાદાસ્પદ પાસું એ હતું કે કોઈપણ વ્યક્તિ કોઈપણ પબ્લિક ઈન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટનું નામ દાખલ કરીને તે એકાઉન્ટમાં રહેલી તસવીરોના આધારે નવી AI ઈમેજ બનાવી શકતી હતી. આ માટે સંબંધિત વ્યક્તિની સ્પષ્ટ મંજૂરી લેવાની કોઈ જરૂર નહોતી. આ જ મુદ્દાએ ભારે વિવાદ ઊભો કર્યો. સોશિયલ મીડિયા પર હજારો યુઝર્સે આ ફીચરને પ્રાઈવસીના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું અને જણાવ્યું કે કોઈની તસવીરોનો ઉપયોગ તેની મંજૂરી વિના AI માટે કરવો યોગ્ય નથી. ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ડિજિટલ પ્રાઈવસી સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે આવા ટૂલનો દુરુપયોગ સરળતાથી થઈ શકે છે. કોઈપણ વ્યક્તિની તસવીરોનો ઉપયોગ કરીને ખોટી અથવા ભ્રામક AI તસવીરો તૈયાર થઈ શકે છે, જેના કારણે ડીપફેક, ઓળખની ચોરી, ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને સોશિયલ મીડિયા પર ગેરમાર્ગે દોરતી સામગ્રીનો ખતરો વધી શકે છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ, જાહેર જીવન સાથે જોડાયેલા લોકો અને સોશિયલ મીડિયા ક્રિએટર્સ માટે આ પ્રકારનું ફીચર જોખમી બની શકે તેવી ચર્ચા થઈ હતી.
ઘણા યુઝર્સે એવો પણ સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો કોઈએ પોતાનું ઈન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પબ્લિક રાખ્યું હોય તો તેનો અર્થ એ નથી કે તેની તસવીરોનો ઉપયોગ કોઈપણ AI મોડલ માટે મંજૂરી વગર થઈ શકે. સોશિયલ મીડિયા પર #PrivacyMatters અને #ConsentFirst જેવા હેશટેગ સાથે લોકો સતત મેટાની ટીકા કરતા રહ્યા હતા. ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું હતું કે AI વિકાસ અને યુઝર્સના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું અત્યંત જરૂરી છે. વિવાદ સતત વધતા મેટાએ આખરે સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરીને સ્વીકાર્યું કે આ ફીચર લોકોની અપેક્ષાઓ પર ખરું ઉતરી શક્યું નથી. કંપનીએ પોતાના બ્લોગમાં જણાવ્યું કે ‘Muse Image’નો હેતુ યુઝર્સને વધુ ક્રિએટિવ AI અનુભવ આપવાનો હતો, પરંતુ લોકો તરફથી મળેલા પ્રતિસાદ અને સંભવિત દુરુપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને તેને હાલ માટે બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
કંપનીએ એમ પણ કહ્યું કે તે ભવિષ્યમાં AI આધારિત નવી સુવિધાઓ વિકસાવતી વખતે પ્રાઈવસી, સુરક્ષા અને યુઝર્સની સ્પષ્ટ મંજૂરી જેવા મુદ્દાઓને વધુ પ્રાથમિકતા આપશે. મેટાના આ નિર્ણયને ઘણા નિષ્ણાતોએ જવાબદાર પગલું ગણાવ્યું છે, જ્યારે કેટલાકનું માનવું છે કે કંપનીએ આવી સુવિધા લોન્ચ કરતા પહેલાં જ તેના જોખમોનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ હતું. તાજેતરના સમયમાં AI ટેક્નોલોજી ઝડપથી આગળ વધી રહી છે અને તસવીરો, વીડિયો તેમજ અવાજને આધારે નવી સામગ્રી તૈયાર કરનારા ટૂલ્સની સંખ્યા વધી રહી છે. જોકે, તેની સાથે પ્રાઈવસી, કૉપિરાઇટ, ડેટા સુરક્ષા અને ડીપફેક જેવા પડકારો પણ વધી રહ્યા છે. અનેક દેશોમાં AI સંબંધિત નિયમો અને કાયદાઓ વધુ કડક બનાવવાની માંગ પણ તેજ બની છે. મેટાના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવી જેટલી જરૂરી છે, એટલું જ મહત્વ લોકોના વિશ્વાસ અને તેમની વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષા જાળવવાનું પણ છે. AIના યુગમાં કોઈપણ નવી સુવિધા લોન્ચ કરતા પહેલાં પારદર્શિતા, સ્પષ્ટ મંજૂરી અને સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન કરવું કંપનીઓ માટે અનિવાર્ય બની રહ્યું છે.
