લગભગ પાંચ વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ ફરી શરૂ થયેલી પવિત્ર કૈલાસ માનસરોવર યાત્રામાં એક ઐતિહાસિક ક્ષણ સામે આવી છે. શુક્રવારે ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ ઘાટ માર્ગે નીકળેલું પ્રથમ યાત્રી દળ સફળતાપૂર્વક ભારત-ચીન સરહદ પાર કરીને તિબેટ પહોંચી ગયું છે. કોરોના મહામારી અને ભારત-ચીન સરહદી તણાવને કારણે વર્ષ 2020થી બંધ રહેલી આ યાત્રા ફરી શરૂ થતાં દેશભરના શ્રદ્ધાળુઓમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. પ્રથમ દળમાં કુલ 52 સભ્યો સામેલ હતા, જેમાં 48 શ્રદ્ધાળુઓ ઉપરાંત એક મેડિકલ સ્ટાફ અને ત્રણ રસોડા વિભાગના કર્મચારીઓનો સમાવેશ થતો હતો. આ યાત્રીઓ સવારે લગભગ 7 વાગ્યે નાભીઢાંગથી લિપુલેખ ઘાટ તરફ રવાના થયા હતા. સમગ્ર માર્ગ દરમિયાન ઇન્ડો-તિબેટિયન બોર્ડર પોલીસ (ITBP)ના જવાનોએ તેમની સુરક્ષાની જવાબદારી સંભાળી હતી. સરહદ સુધી પહોંચ્યા બાદ ચીની સુરક્ષા એજન્સીઓએ દરેક યાત્રીના દસ્તાવેજોની ઝીણવટભરી તપાસ કરી હતી. તમામ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ યાત્રીઓને તિબેટમાં પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો અને ત્યારબાદ ચીની પ્રશાસનની દેખરેખ હેઠળ કૈલાસ માનસરોવર તરફના આગળના પ્રવાસ માટે રવાના કરવામાં આવ્યા.
બીજી તરફ યાત્રાનું બીજું દળ પણ ધારચુલાથી ગુંજી તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. જોકે તવાઘાટ-ગુંજી માર્ગ પર ભૂસ્ખલન થતાં રસ્તો થોડા સમય માટે બંધ થઈ ગયો હતો. જેના કારણે યાત્રીઓને અંદાજે દોઢ કલાક સુધી રાહ જોવી પડી હતી. બાદમાં માર્ગ ફરી શરૂ થતાં તમામ યાત્રીઓ સુરક્ષિત રીતે ગુંજી પહોંચી ગયા હતા. પ્રશાસન, કુમાઉં મંડલ વિકાસ નિગમ (KMVN) અને સુરક્ષા દળોએ સમગ્ર માર્ગ પર ભોજન, રહેવાની વ્યવસ્થા, તબીબી સેવા અને સુરક્ષાની તમામ તૈયારીઓ જાળવી રાખી હતી. ખરાબ હવામાન અને ઊંચાઈને ધ્યાનમાં રાખીને યાત્રીઓના સ્વાસ્થ્ય પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
આ વર્ષની કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા 5 જુલાઈના રોજ ઉત્તરાખંડના ટનકપુરથી સત્તાવાર રીતે શરૂ કરવામાં આવી હતી. ઉત્તરાખંડના મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીએ પ્રથમ ટુકડીને લીલી ઝંડી બતાવી યાત્રા માટે રવાના કરી હતી. આ વર્ષે લિપુલેખ માર્ગેથી કુલ 10 ટુકડીઓમાં આશરે 500 શ્રદ્ધાળુઓ કૈલાસ માનસરોવરની યાત્રા કરશે. આ ઉપરાંત સિક્કિમના નાથુલા માર્ગથી પણ યાત્રાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
આ વખતે યાત્રામાં સૌથી મોટો ફેરફાર તેની સરળતા છે. વર્ષ 2019 પહેલાં યાત્રીઓને ધારચુલાથી લિપુલેખ ઘાટ સુધી 60 કિલોમીટરથી વધુનું કઠિન પગપાળા ટ્રેકિંગ કરવું પડતું હતું. ઊંચા પહાડો, ઓક્સિજનની અછત અને ખરાબ રસ્તાઓને કારણે આ યાત્રા ખૂબ જ પડકારજનક માનવામાં આવતી હતી. હવે ભારત અને ચીન બંને તરફ માર્ગ વિકાસના કારણે પરિસ્થિતિમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. હવે યાત્રાનો કુલ માર્ગ લગભગ 1738 કિલોમીટરનો રહેશે, જેમાંથી આશરે 1690 કિલોમીટરનો પ્રવાસ વાહન દ્વારા કરવામાં આવશે, જ્યારે માત્ર લગભગ 38 કિલોમીટરનું ટ્રેકિંગ કરવું પડશે. આ બદલાવને કારણે વરિષ્ઠ નાગરિકો, મહિલાઓ અને પ્રથમ વખત યાત્રા કરનારા શ્રદ્ધાળુઓ માટે યાત્રા અગાઉ કરતાં ઘણી સરળ અને સુલભ બની ગઈ છે.
કૈલાસ માનસરોવર હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન શિવનું નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે. બૌદ્ધ, જૈન અને બોન ધર્મમાં પણ આ સ્થળનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ છે. દર વર્ષે હજારો શ્રદ્ધાળુઓ જીવનમાં એકવાર આ પવિત્ર યાત્રા કરવાની ઈચ્છા રાખતા હોય છે. જોકે છેલ્લા પાંચ વર્ષથી યાત્રા બંધ હોવાથી અનેક શ્રદ્ધાળુઓ રાહ જોઈ રહ્યા હતા. હવે યાત્રા ફરી શરૂ થતાં તેમની આસ્થા ફરી જીવંત બની છે. વર્ષ 2020માં કોરોના મહામારી ફાટી નીકળ્યા બાદ આ યાત્રા બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ પૂર્વી લદ્દાખના ગલવાન વિસ્તારમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે સર્જાયેલા સૈન્ય તણાવને કારણે પણ યાત્રા ફરી શરૂ થઈ શકી નહોતી. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત અને સહમતિ બાદ આખરે આ વર્ષે યાત્રાને ફરી મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
આ વર્ષની યાત્રાને ધાર્મિક દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત શુભ માનવામાં આવી રહી છે. તિબેટીયન પંચાંગ અનુસાર 60 વર્ષ બાદ ‘અગ્નિ અશ્વ વર્ષ’નો દુર્લભ યોગ સર્જાયો છે. હિન્દુ, બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મમાં આ વર્ષને વિશેષ પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે. તિબેટીયન જ્યોતિષીઓના જણાવ્યા મુજબ આ વર્ષે કરવામાં આવેલી કૈલાસ પરિક્રમાનું ફળ સામાન્ય વર્ષોની 12 પરિક્રમા જેટલું માનવામાં આવે છે. આ માન્યતાને કારણે આ વર્ષે દેશ-વિદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ કૈલાસ માનસરોવર યાત્રામાં જોડાશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હાલ પ્રથમ દળ સુરક્ષિત રીતે તિબેટ પહોંચી ગયું છે અને આગામી દિવસોમાં અન્ય ટુકડીઓ પણ નક્કી કરાયેલા કાર્યક્રમ મુજબ કૈલાસ માનસરોવર તરફ આગળ વધશે. પાંચ વર્ષ બાદ ફરી શરૂ થયેલી આ યાત્રા માત્ર ધાર્મિક નહીં પરંતુ ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારાના સંકેત તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
