સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા વીડિયો સામે આવ્યા છે જેમાં મોબાઇલ એપ દ્વારા ઈ-રિક્ષાઓને રોકવામાં આવી રહી છે. આ કામ ઈ-રિક્ષાની બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (BMS) માં વીજ પુરવઠો કાપીને કરવામાં આવી રહ્યું છે. મહાકાલની નગરી ઉજ્જૈનમાંથી આવા વીડિયો સામે આવ્યા બાદ મધ્યપ્રદેશ પોલીસે 18 વર્ષીય શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ધરપકડ કરી છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે તે વ્યક્તિ આ વીડિયો બનાવવા માટે ઈ-રિક્ષા ચાલકોને હેરાન કરી રહ્યો હતો.
વિવિધ શહેરોમાંથી ફરિયાદો મળ્યા બાદ ક્રાઈમ બ્રાન્ચ અને પોલીસ ટીમોએ આ બાબતની તપાસ કરી અને 18 વર્ષીય આરોપીની ધરપકડ કરી. ધરપકડથી જાણવા મળ્યું કે આ પ્રવૃત્તિ મોબાઈલ એપનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવી રહી હતી, જેના કારણે દેશભરમાં કાર્યરત લાખો ઈ-રિક્ષાઓ માટે ગંભીર સલામતી ચિંતાઓ ઉભી થઈ છે. કારણ કે કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાના ફોનનો ઉપયોગ કરીને આ રિક્ષાઓને નિયંત્રિત કરી શકે છે, તેથી આ પ્રથા મુસાફરો માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.
જો કોઈ ઈ-રિક્ષા ચાલતી વખતે અચાનક બંધ થઈ જાય તો મુસાફરો રસ્તા પર પડી શકે છે અને અકસ્માતનો ભોગ બની શકે છે. “સેવા” પૂરી પાડવાના બહાને ઈ-રિક્ષા ચાલકો પાસેથી ગેરકાયદેસર રીતે ₹200 થી ₹300 ઉઘરાવી રહ્યા હોવાના અહેવાલો પણ આવ્યા છે.
સમસ્યાનું કારણ શું હતું?
ઈ-રિક્ષામાં વપરાતી ‘BAT-BMS’ એપ ચીની કંપની શેનઝેન ગ્રેનર્જી ટેકનોલોજી દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી. મોટાભાગના ઈ-રિક્ષા ચાલકો તેના અસ્તિત્વથી અજાણ છે. ડીલરો તેમને તેના વિશે જાણ કરવાનો કોઈ પ્રયાસ કરતા નથી. BMS એપમાં પાસવર્ડ પ્રમાણીકરણનો અભાવ છે, જેના કારણે કોઈપણ વ્યક્તિ સ્માર્ટફોન બ્લૂટૂથ દ્વારા નજીકના ઈ-રિક્ષાના બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમને ઍક્સેસ કરી શકે છે. આ બેટરી ચાલુ અથવા બંધ કરીને ઈ-રિક્ષાના પાવર સપ્લાય સાથે ચેડાં કરવા સક્ષમ બનાવે છે. ચેડાં કરવાની સમસ્યાઓ ઉપરાંત ઘણા ઈ-રિક્ષા ચાલકો આ એપ સંબંધિત માહિતીના અભાવે ઊભી થતી સમસ્યાઓનો ભોગ બની રહ્યા છે.
BAT-BMS એપ શું છે?
આ એપનો ઉપયોગ બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (BMS) ને નિયંત્રિત કરવા અને મોનિટર કરવા માટે થાય છે. BMS ને ઘણીવાર લિથિયમ બેટરીના નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એપ દ્વારા તમે ઈ-રિક્ષામાં સ્થાપિત લિથિયમ બેટરીની ક્ષમતા અને ચાર્જિંગ ચક્ર જેવા પરિમાણોનું નિરીક્ષણ કરી શકો છો. લિથિયમ બેટરીને ફોન સાથે કનેક્ટ કરવા માટે એક ઓછી શક્તિવાળું બ્લૂટૂથ-સક્ષમ ઉપકરણ ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે છે. દરેક BMS દરેક બેટરી માટે એક અનન્ય ID સાથે જોડાયેલું હોય છે, જે ફોન સ્ક્રીન પર બેટરી સંબંધિત બધી માહિતીને ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
BMS એક ઇલેક્ટ્રોનિક સર્કિટનો ઉપયોગ કરે છે જે બેટરીના વોલ્ટેજ, તાપમાન, વર્તમાન પ્રવાહ અને ચાર્જિંગ સ્થિતિનું સતત નિરીક્ષણ કરે છે. તે બ્લૂટૂથ લો એનર્જી (BLE) મોડ્યુલથી સજ્જ છે જે ડ્રાઇવરો, ડીલરો અને ઉત્પાદકોને મોબાઇલ એપ્લિકેશન દ્વારા બેટરી સ્વાસ્થ્યનું નિરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ માટે સ્માર્ટફોનને બ્લૂટૂથ રેન્જમાં રાખવાની જરૂર છે. એકવાર કનેક્શન સ્થાપિત થઈ જાય પછી BMS ને એપ્લિકેશન દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
તેનો ઉકેલ શું છે?
ઈ-રિક્ષામાં વપરાતી બેટરીના BMS ને યુઝરનેમ અને પાસવર્ડથી સુરક્ષિત કરી શકાય છે, છતાં ઘણા ડ્રાઇવરો આ સુવિધાથી અજાણ રહે છે. ઘણા ઈ-રિક્ષા ડ્રાઇવરોને આ અંગે ન તો માહિતી મળી છે કે ન તો તાલીમ; જેમ તેઓ તેમના સ્માર્ટફોનને લોક કરે છે તેમ તેઓ BMS ને પણ લોક કરી શકે છે. ઈ-રિક્ષા ડીલરોએ નવા ખરીદદારોને આ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી પૂરી પાડવી જોઈએ. કોઈપણ પ્રકારની છેડછાડ અટકાવવા માટે પાસવર્ડ અને ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશનનો ઉપયોગ કરીને સુરક્ષા વધુ વધારવી જોઈએ. ડીલરો ઉપરાંત ઇ-રિક્ષાની નોંધણી કરાવવા અથવા નંબર પ્લેટ જારી કરવા માટે જવાબદાર અધિકારીઓએ મુસાફરોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડ્રાઇવરોને BMS વિશે શિક્ષિત કરવું જોઈએ.
શું સોલાર ગ્રીડ પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે?
આ BAT-BAS અથવા બ્લૂટૂથ-સક્ષમ બેટરી મેનેજમેન્ટ સેવાને હેક કરીને માત્ર ઇ-રિક્ષા જ નહીં પણ સોલાર ગ્રીડ સિસ્ટમને પણ નિશાન બનાવી શકાય છે. સોલાર ઇન્વર્ટર અને પાવર સ્ટોરેજ ડિવાઇસ (બેટરી) વચ્ચે વાતચીતને સરળ બનાવવા માટે BMSનો ઉપયોગ થાય છે; તે ઇન્વર્ટર અને બેટરીને ડેટાનું વિનિમય કરવા સક્ષમ બનાવે છે. આ હેતુ માટે એક કોમ્યુનિકેશન કેબલ બેટરી અને ઇન્વર્ટરને જોડે છે.
હાઇબ્રિડ અને ઓફ-ગ્રીડ સોલાર પ્લાન્ટમાં વપરાતી લિથિયમ બેટરીઓ BMSનો ઉપયોગ કરે છે. જો આ સિસ્ટમ રિમોટ કંટ્રોલ દ્વારા ચેડા કરવામાં આવે છે, તો વીજળી પુરવઠો બંધ કરી શકાય છે. પરિણામે જો કોઈ વ્યક્તિ ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા BMS ની ઍક્સેસ મેળવી લે તો બ્લેકઆઉટ પણ કરી શકે છે. જો કે સોલાર પાવર કંપનીઓના એન્જિનિયરો સામાન્ય રીતે હાઇબ્રિડ અથવા ઓફ-ગ્રીડ સિસ્ટમ્સના ઇન્સ્ટોલેશન દરમિયાન વપરાશકર્તાનામ અને પાસવર્ડ સાથે BMS ને સુરક્ષિત કરે છે જેથી અનધિકૃત બાહ્ય ઍક્સેસને અટકાવી શકાય.
