દક્ષિણ એશિયામાં અમેરિકા માટે એક પછી એક કૂટનીતિક પડકાર ઉભા થઈ રહ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ખાસ દૂત સર્જિયો ગોરને તાજેતરમાં નેપાળ અને માલદીવ બંને દેશોમાંથી અપેક્ષિત પ્રતિસાદ મળ્યો નથી. આ ઘટનાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠા માટે ઝટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. સર્જિયો ગોર પોતાના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે નેપાળના ત્રણ દિવસીય પ્રવાસે ગયા હતા. તેમના પ્રવાસનો મુખ્ય હેતુ દક્ષિણ એશિયામાં અમેરિકાના સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો હતો. પરંતુ કાઠમંડુમાં તેમને સૌથી મોટો ઝટકો ત્યારે લાગ્યો જ્યારે નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે તેમને મળવાનો સમય આપ્યો નહીં. અમેરિકન દૂતાવાસે વારંવાર બેઠક માટે વિનંતી કરી હતી, છતાં વડાપ્રધાન કાર્યાલય તરફથી સ્પષ્ટ ઇનકાર કરવામાં આવ્યો.
નેપાળ સરકાર તરફથી સત્તાવાર કારણ તરીકે કહેવામાં આવ્યું કે વડાપ્રધાન હાલમાં આંતરિક મુદ્દાઓ અને શાસન સંબંધિત કામોમાં વ્યસ્ત છે. પરંતુ રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ માત્ર બહાનું હોઈ શકે છે. તેઓ માને છે કે નેપાળ હવે એક નવી કૂટનીતિક લાઇન અપનાવી રહ્યું છે, જેમાં વડાપ્રધાન માત્ર ઉચ્ચ સ્તરના નેતાઓ, જેમ કે અન્ય દેશોના રાષ્ટ્રપતિ અથવા વિદેશ મંત્રીઓ સાથે જ મુલાકાત કરે છે, કોઈ ખાસ દૂત સાથે નહીં. આ પહેલા માલદીવમાં પણ આવું જ બન્યું હતું. માલદીવના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ મુઈજ્જુએ પણ સર્જિયો ગોર સાથે મુલાકાત કરવાની ના પાડી હતી. માલદીવએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમને મિડલ ઇસ્ટમાં ચાલી રહેલા તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન સાથેના મુદ્દાઓ પર અમેરિકા સાથે ચર્ચા કરવાની કોઈ જરૂરિયાત લાગતી નથી. સાથે જ તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે તેમની જમીનનો ઉપયોગ કોઈપણ દેશના યુદ્ધ અથવા લશ્કરી હેતુ માટે નહીં થવા દે.
આ બંને ઘટનાઓ પરથી એવું લાગી રહ્યું છે કે દક્ષિણ એશિયાના નાના દેશો હવે પોતાની વિદેશ નીતિમાં વધુ સ્વતંત્ર બની રહ્યા છે. તેઓ મહાસત્તાઓના દબાણમાં આવવાને બદલે પોતાના હિતોને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. આ બદલાવ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત તરીકે જોવામાં આવે છે. સર્જિયો ગોરે પોતાના પ્રવાસને ઉત્પાદક ગણાવ્યો હતો, પરંતુ હકીકતમાં તેમને કોઈ મોટા નેતા સાથે સીધી બેઠક મળી નથી. આથી અમેરિકાના પ્રયત્નોને મર્યાદિત સફળતા મળી હોવાનું કહી શકાય. આ સમગ્ર ઘટનાએ જોતા એવું લાગે છે કે દક્ષિણ એશિયામાં રાજકીય સમીકરણો બદલાઈ રહ્યા છે. નાના દેશો હવે વધુ આત્મનિર્ભર બની રહ્યા છે અને પોતાની નીતિઓમાં સ્પષ્ટતા સાથે આગળ વધી રહ્યા છે. અમેરિકા જેવી મહાસત્તા માટે આ એક પડકારરૂપ સ્થિતિ બની શકે છે.
