મધ્ય એશિયાના યુદ્ધ અને તનાવભર્યા સંજોગો વચ્ચે ઉત્તર એટલાન્ટિક વિસ્તારના દેશોના લશ્કરી ગઠબંધન નાટો સાથે પણ અમેરિકાને, ખરેખર તો અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને તનાવ ચાલી રહ્યો છે. ઇઝરાયેલ અને કેટલાક અખાતી દેશોના દબાણ હેઠળ ટ્રમ્પે ઇરાન પર યુદ્ધ લાદી તો દીધું પણ તેમાં તેઓ બરાબરના ફસાઇ ગયા તે પછી તેમણે નાટો દેશો સામે બખાળા કાઢવા માંડ્યા. બ્રિટન સહિતના નાટોના સભ્ય દેશો અમેરિકાની મદદે નહીં આવ્યા તે બાબતે ટ્રમ્પને દુ:ખ છે.
તો નાટોના કેટલાક સભ્યોએ ટ્રમ્પને સ્પષ્ટ સંભળાવી દીધું કે તમે અમારી સાથે ચર્ચા કર્યા વિના આ યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું તેથી હવે અમારે આ યુદ્ધ સાથે કંઇ લાગતું વળગતું નથી. આ અમારી લડાઇ નથી. દેખીતી રીતે આ ટ્રમ્પને સખત નારાજ કરનારી બાબત હતી. આમ પણ ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડના મામલે દાદાગીરી કર્યા બાદ નાટોના કેટલાક સભ્ય દેશો સાથે તેમને તનાવ સર્જાયો હતો, હવે ઇરાન યુદ્ધે આ તનાવ ઓર વધારી દીધો છે.
ટ્રમ્પે બુધવારે નાટોના સેક્રેટરી જનરલ માર્ક રુટ સાથે બંધ બારણે બેઠક યોજી હતી. ઈરાન યુદ્ધને લઈને લશ્કરી ગઠબંધન સાથેની ટ્રમ્પની નારાજગી દૂર કરવાના હેતુથી આ ચર્ચા કરવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા હતી, પરંતુ બેઠક બાદ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર નાટો સામે પોતાની ફરિયાદ દોહરાવી હતી. ખાનગી બેઠક પહેલાં, ટ્રમ્પે એવો સંકેત આપ્યો હતો કે અમેરિકા આ ટ્રાન્સ-એટલાન્ટિક ગઠબંધન છોડવા પર વિચાર કરી શકે છે. ઈરાને જ્યારે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અસરકારક રીતે બંધ કરી દીધી ત્યારે નાટોના સભ્ય દેશોએ ટ્રમ્પની મદદ માટેની હાકલને નકારી કાઢી હતી.
વ્હાઇટ હાઉસે આ અંગે તાત્કાલિક કોઈ વધુ અપડેટ આપી નથી. આ રિપબ્લિકન અમેરિકન પ્રમુખના ભૂતકાળમાં રુટ સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો રહ્યા છે. આ બેઠક એવા સમયે થઈ છે જ્યારે મંગળવારે મોડી રાત્રે અમેરિકા અને ઈરાન બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા છે, જેમાં આ સામુદ્રધુની ફરીથી ખોલવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. બુધવારે વહેલી સવારે વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સેક્રેટરી કેરોલિન લેવિટે સ્વીકાર્યું હતું કે ટ્રમ્પે નાટો છોડવા અંગે ચર્ચા કરી હતી. લેવિટે કહ્યું, મને લાગે છે કે આ કંઈક એવું છે જેની પ્રમુખ થોડા કલાકોમાં સેક્રેટરી જનરલ રુટ સાથે ચર્ચા કરશે.
જો કે આવી ચર્ચાની કોઇ વિગત બહાર આવી નહીં. બીજી બાજુ, અમેરિકી સંસદ ટ્રમ્પને અમેરિકાને નાટોમાંથી ખેંચી લેવાની મંજૂરી આપે કે કેમ? તે એક પ્રશ્ન છે. 2023માં અમેરિકી સંસદે એક કાયદો પસાર કર્યો હતો જે કોઈપણ અમેરિકી પ્રમુખને તેની મંજૂરી વિના નાટોમાંથી બહાર નીકળતા રોકે છે. ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી નાટોના ટીકાકાર રહ્યા છે અને તેમના પ્રથમ કાર્યકાળમાં તેમણે સૂચવ્યું હતું કે તેમની પાસે ગઠબંધન છોડવાની પોતાની સત્તા છે. તેઓ આ માટે ખર્ચનો પ્રશ્ન પણ ઉપાડતા આવ્યા છે.
સોવિયેત યુનિયન દ્વારા પશ્ચિમી દેશોની સુરક્ષા સામે ઊભા થયેલા શીત યુદ્ધના જોખમનો સામનો કરવા માટે 1949માં આ ગઠબંધનની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેના 32 સભ્ય દેશો વચ્ચેના જોડાણનો મુખ્ય આધાર પરસ્પર સંરક્ષણ કરાર છે, જેમાં એક દેશ પરના હુમલાને તમામ પરનો હુમલો માનવામાં આવે છે. ન્યૂયોર્ક અને વોશિંગ્ટન પર 11 સપ્ટેમ્બરના હુમલા બાદ અમેરિકાને ટેકો આપવા માટે 2001માં માત્ર એક જ વાર આ જોગવાઈ સક્રિય કરવામાં આવી હતી. આમ છતાં, ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેના તેમના ‘સ્વૈચ્છિક યુદ્ધ’ દરમિયાન ફરિયાદ કરી છે કે નાટોએ બતાવી દીધું છે કે તે અમેરિકા માટે ઉભું રહેશે નહીં.
બુધવારે, તેઓ ડેનમાર્કના અર્ધ-સ્વાયત્ત પ્રદેશ ગ્રીનલેન્ડ અંગે નાટોના વલણથી પણ ગુસ્સે દેખાયા હતા. ટ્રમ્પે આ વર્ષની શરૂઆતમાં ગ્રીનલેન્ડ પર અમેરિકાના નિયંત્રણ માટે દબાણ કર્યું હતું, પરંતુ રુટ સાથેની વાતચીત બાદ તેઓ પાછળ હટી ગયા હતા. ટ્રમ્પે બુધવારે પોસ્ટ કર્યું, ગ્રીનલેન્ડને યાદ રાખજો, તે બરફનો એક મોટો અને નબળી રીતે સંચાલિત ટુકડો છે!! અમેરિકી પ્રમુખને નાટોમાંથી બહાર નીકળતા રોકવા માટેનો જે કાયદો છે, તે અંગે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર તેને પડકારશે કે કેમ તે અસ્પષ્ટ છે. ટ્રમ્પની બેઠક પહેલા, કેન્ટુકીના રિપબ્લિકન સેનેટર મિચ મેકકોનેલે મંગળવારે રાત્રે ગઠબંધનના સમર્થનમાં એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું.
મેકકોનેલ, જે સંરક્ષણ ખર્ચની દેખરેખ રાખતી સમિતિના સભ્ય છે, તેમણે ટ્રમ્પને સ્પષ્ટ અને સુસંગત રહેવા વિનંતી કરી અને કહ્યું કે આપણા હિતોને જોખમમાં મૂકતા વિરોધીઓને રોકવાને બદલે સમાન હિત ધરાવતા સાથીઓ સાથે જૂની ફરિયાદો ઉખેળવામાં સમય પસાર કરવો એ અમેરિકાના હિતમાં નથી. ટ્રમ્પ સત્તામાં પાછા ફર્યા અને રશિયા સામેના યુદ્ધમાં યુક્રેન માટે અમેરિકી લશ્કરી સહાયમાં ઘટાડો કર્યો તથા સાથી દેશ ડેનમાર્ક પાસેથી ગ્રીનલેન્ડ કબજે કરવાની ધમકી આપી, તેનાથી છેલ્લા એક વર્ષમાં ગઠબંધન પહેલેથી જ ફફડાટમાં હતું. પરંતુ ફેબ્રુઆરીના અંતમાં ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ટ્રમ્પ દ્વારા નાટોની ટીકા તેજ બની હતી. હવે ટ્રમ્પ અમેરિકાને નાટોમાંથી ખેંચી લે છે કે કેમ? અને ખેંચી શકે છે કે કેમ? તે જોવાનું રહે છે.
