પાંચેક વર્ષ પહેલાં દુનિયાનાં લોકોને કોરોના વાયરસથી ડરાવીને લોકડાઉન લાદી દેવામાં આવ્યું હતું તેમ આજકાલ હંતા વાયરસને કારણે વિશ્વભરમાં ભય ફેલાવાઈ રહ્યો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ વાયરસ સામાન્ય રીતે ઉંદરોનાં પેશાબ, લાળ અથવા મળ દ્વારા ફેલાય છે, પરંતુ જો તે એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં ફેલાય છે, તો તે અત્યંત ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. હંતા વાયરસનાં લક્ષણો શરૂઆતમાં સામાન્ય ફ્લૂ જેવાં જ હોય છે.
તેમાં તાવ, શરીરમાં દુખાવો, માથાનો દુખાવો, પેટ ખરાબ થવું અને હળવી ઉધરસનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે ઘણાં લોકોને કોઈ લક્ષણોનો અનુભવ થતો નથી. ગંભીર કિસ્સાઓમાં હંતા વાયરસ કિડનીને અસર કરી શકે છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પેદા કરી શકે છે. નવા શોધાયેલા ન્યૂ વર્લ્ડ હંતા વાયરસ ઝડપથી ફેફસાંમાં ફેલાય છે, જે વાયુમાર્ગમાં અવરોધ પેદા કરી શકે છે. હંતા વાયરસ સામાન્ય ફ્લૂ કરતાં વધુ ખતરનાક છે. એશિયા અને યુરોપમાં હંતા વાયરસથી મૃત્યુદર ૧૪ ટકા સુધી હોઈ શકે છે.
અમેરિકામાં આ વાયરસથી મૃત્યુદર વધુ હોઈ શકે છે. જ્યારે ફ્લૂથી મૃત્યુ થવાની શક્યતા ઓછી છે, ત્યારે હંતા વાયરસનો ચેપ ફેફસાં અને કિડનીને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ વાયરસનું નામ દક્ષિણ કોરિયાની હંતાન નદી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ સૌ પ્રથમ ૧૯૭૮ માં આ વિસ્તારમાં રહસ્યમય તાવના અહેવાલો પછી વાયરસની ઓળખ કરી હતી. પછીથી જાણવા મળ્યું કે આ ચેપ મુખ્યત્વે ઉંદરો અને અન્ય પ્રાણીઓથી માણસોમાં ફેલાય છે.
હાલમાં હંતા વાયરસ માટે કોઈ ચોક્કસ રસી કે દવા ઉપલબ્ધ નથી. ડોકટરો દર્દીઓની સારવાર તેમનાં લક્ષણોના આધારે કરે છે. સમયસર હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા અને ઓક્સિજન સપોર્ટથી બચવાની શક્યતા વધી જાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સારવાર માટે એન્ટિવાયરલ દવા રિબાવિરિનનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ તે તમામ પ્રકારના ચેપ સામે અસરકારક સાબિત થયું નથી. આર્જેન્ટિનાથી કેપ વર્ડે જતી લક્ઝરી ક્રુઝ શિપમાં ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં છે અને એકને આ વાયરસનો ચેપ લાગ્યો હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે. દુનિયાભરની આરોગ્ય એજન્સીઓ સતર્ક થઈ ગઈ છે. લોકો વિચારી રહ્યાં છે કે શું ભવિષ્યમાં આ વાયરસ કોરોના વાયરસની જેમ ફેલાઈ શકે છે?
હંતા વાયરસથી સંક્રમિત બે લોકો અને એક શંકાસ્પદ કેસને ઘાતક વાયરસના પ્રકોપથી અસરગ્રસ્ત જહાજમાંથી બચાવી લેવામાં આવ્યા છે અને ઓછામાં ઓછા ૧૫૦ લોકોને લઈને જહાજ હવે કેપ વર્ડેથી સ્પેનના કેનેરી ટાપુઓ માટે રવાના થઈ ગયું છે. જહાજમાં તેના ક્રૂમાં બે ભારતીય નાગરિકો પણ સામેલ છે. જો કે, તેમાંથી કોઈની સ્થિતિ જાણી શકાઈ નથી. જહાજના ફૂટેજમાં આરોગ્ય કર્મચારીઓ રક્ષણાત્મક ગિયર પહેરીને ત્રણ દર્દીઓને બહાર કાઢતાં દેખાય છે, જેમાં એક બ્રિટિશ ડૉક્ટરનો પણ સમાવેશ થાય છે. બુધવારે સાંજે બે દર્દીઓ એમ્સ્ટરડેમ એરપોર્ટ પર પહોંચ્યાં હતાં અને તેમને અલગ અલગ હોસ્પિટલોમાં લઈ જવામાં આવ્યાં હતાં. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન અનુસાર ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં છે અને એક મૃતદેહ હજુ પણ જહાજ પર છે.
WHOના ટોચના રોગચાળાના નિષ્ણાતે કહ્યું છે કે આ ઘટના અત્યંત દુર્લભ છે. યુરોપ અને આફ્રિકાના આરોગ્ય અધિકારીઓ એવાં લોકોની ઓળખ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે જેઓ ૧ એપ્રિલના રોજ દક્ષિણ અમેરિકાથી એન્ટાર્કટિકા અને એટલાન્ટિક મહાસાગરના ઘણા દૂરના ટાપુઓ માટે નીકળેલા જહાજમાંથી ઊતરેલાં લોકોના સંપર્કમાં આવ્યાં હશે. આ રોગચાળાની તપાસ કરી રહેલા આર્જેન્ટિનાના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર માને છે કે વિમાનમાં ચઢતાં પહેલાં ઉશુઆયા શહેરમાં પક્ષી શો જોઈ રહેલા એક ડચ દંપતીને વાયરસ લાગ્યો હશે. ડચ વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે વિમાનમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલાં ત્રણ લોકોમાં ૪૧ વર્ષીય ડચ નાગરિક, ૫૬ વર્ષીય બ્રિટિશ નાગરિક અને ૬૫ વર્ષીય જર્મન નાગરિકનો સમાવેશ થાય છે.
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) એ જણાવ્યું હતું કે સેનેગલમાં હાથ ધરાયેલાં પરીક્ષણોમાં પુષ્ટિ મળી હતી કે જહાજમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલાં બે લોકો હંતા વાયરસથી સંક્રમિત હતાં. ડચ જહાજ સંચાલકે જણાવ્યું હતું કે તેમાંથી બે વ્યક્તિની હાલત ગંભીર હતી, જ્યારે ત્રીજી વ્યક્તિમાં કોઈ લક્ષણો નહોતાં પરંતુ તે MV હોન્ડિયસમાં મૃત્યુ પામેલા જર્મન મુસાફર સાથે નજીકના સંપર્કમાં હતો. WHO એ હવે જેમનાં નાગરિકો દક્ષિણ એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં સ્થિત બ્રિટિશ પ્રદેશ સેન્ટ હેલેના ખાતે ક્રુઝ શિપ MV Hondius માંથી ઊતરી ચૂક્યાં છે તેવા ૧૨ દેશોને જાણ કરી છે. આ ૧૨ દેશોમાં કેનેડા, ડેનમાર્ક, જર્મની, નેધરલેન્ડ, ન્યુઝીલેન્ડ, સેન્ટ કિટ્સ અને નેવિસ, સિંગાપોર, સ્વીડન, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, તુર્કી, બ્રિટન અને અમેરિકાનો સમાવેશ થાય છે.
WHOના વડા ટેડ્રોસ અધાનમ ઘેબ્રેયસસે જીનીવામાં એક મીડિયા બ્રીફિંગ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે જો જાહેર આરોગ્ય પગલાં ઝડપથી અને યોગ્ય રીતે લેવામાં આવે તો એજન્સી હાલમાં ચેપ મર્યાદિત રહેવાની અપેક્ષા રાખે છે. જો કે, તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જેમ જેમ ઘણા દેશો મુસાફરો અને તેમના સંપર્કમાં આવેલાં લોકોની તપાસ ચાલુ રાખશે, તેમ તેમ વધુ કેસ બહાર આવી શકે છે. WHO એ જણાવ્યું હતું કે આર્જેન્ટિનાની લેબમાંથી પાંચ દેશોમાં લગભગ ૨,૫૦૦ હંતા વાયરસ ટેસ્ટ કીટ મોકલવામાં આવી રહી છે. દરમિયાન, એમવી હોન્ડિયસ જહાજમાંથી ક્વોરેન્ટાઇન કરાયેલા બે શંકાસ્પદ હંતા વાયરસ દર્દીઓ સ્પેનના કેનેરી ટાપુઓમાં ગ્રાઉન્ડેડ એર એમ્બ્યુલન્સમાં રહે છે. તેઓ ટેકનિકલ સમસ્યા સર્જાયા બાદ રિપ્લેસમેન્ટ વિમાનની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
આ વિમાન કેપ વર્ડેથી રવાના થયું હતું અને એમ્સ્ટરડેમ જતાં મોરોક્કન શહેર મરાકેશમાં ઇંધણ ભરવા માટે રોકાવાનું હતું. મોરોક્કન અધિકારીઓએ ત્યાં ઉતરાણ કરવાની પરવાનગી નકારી કાઢી હતી. ફ્યુઅલિંગ દરમિયાન વિમાનના ડૉક્ટરે દર્દીની ઇલેક્ટ્રિકલ સપોર્ટ સિસ્ટમમાં ખામીની જાણ કરી હતી. સ્પેને કહ્યું હતું કે તે હંતા વાયરસથી પ્રભાવિત જહાજ એમવી હોન્ડિયસને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ કેનેરી ટાપુઓમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપશે. યુરોપિયન સેન્ટર ફોર ડિસીઝ પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ (ECDC) હાલમાં જહાજની પરિસ્થિતિનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરી રહ્યું છે, જેથી નક્કી કરી શકાય કે કયા મુસાફરોને કેપ વર્ડે તાત્કાલિક સ્થળાંતરની જરૂર છે.
ભારતમાં હંતા વાયરસના કેસ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે, માટે આ સમયે ભારતનાં લોકોએ હંતા વાયરસથી ગભરાવાની જરૂર નથી. તમિલનાડુની ક્રિશ્ચિયન મેડિકલ કોલેજમાં ડૉ. સારાહ ચાંડીના નેતૃત્વ હેઠળ આ વાયરસનો અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. તાજેતરનાં વર્ષોમાં ભારતમાં થોડા કેસ જોવા મળ્યા છે, પરંતુ તે ખૂબ જ દુર્લભ છે. ડૉક્ટરો સલાહ આપે છે કે ઉંદરોના સંપર્ક પછી જે કોઈને પણ ખૂબ તાવ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફનો અનુભવ થાય છે, તેમણે તબીબી સહાય લેવી જોઈએ. નિષ્ણાતો કહે છે કે હાલમાં ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ સ્વચ્છતા, ઉંદરોથી અંતર અને સાવધાની ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
જો ઘર, દુકાન, વેરહાઉસ અથવા નજીકમાં ઉંદરોની ખૂબ હિલચાલ હોય તો હંતા વાયરસના ચેપનું જોખમ વધી જાય છે. લાંબા સમયથી બંધ પડેલા રૂમ, સ્ટોર રૂમ અથવા જૂનાં મકાનોની સફાઈ કરતી વખતે ખાસ કાળજી લેવાની જરૂર છે, કારણ કે ઉંદરના સૂકા મળ અથવા પેશાબના કણો હવામાં ભળીને શરીરમાં પહોંચી શકે છે. તેના શરૂઆતનાં લક્ષણો સામાન્ય વાયરલ તાવ જેવાં હોય છે, તેથી લોકો ઘણી વાર તેને અવગણે છે. પરંતુ જો ખૂબ તાવની સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ શરૂ થાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
