પેન્ટાગનનો ખુલાસો યુદ્ધનો ખર્ચ ₹3 લાખ કરોડને પાર; વધારાના અબજો ડોલરના ફંડની માંગ વચ્ચે અમેરિકી સંસદમાં સરકાર પર તીખા સવાલો
ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષે હવે અમેરિકાની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે. અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન પીટ હેગસેથે અમેરિકી સંસદ સમક્ષ જણાવ્યું છે કે અત્યાર સુધી ઈરાન યુદ્ધ પાછળ અંદાજે 37.5 અબજ ડોલર (આશરે ₹3.2 લાખ કરોડથી વધુ) ખર્ચ થઈ ચૂક્યો છે. યુદ્ધના સતત વધતા ખર્ચને કારણે અમેરિકી સરકારને હવે કોંગ્રેસ સમક્ષ વધારાના ભંડોળની માંગણી કરવી પડી છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષે સરકારની યુદ્ધ નીતિ અને ખર્ચ બંને પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. અમેરિકી સેનેટની ફાળવણી સમિતિ (Senate Appropriations Committee) સમક્ષ આપેલા નિવેદનમાં સંરક્ષણ પ્રધાન પીટ હેગસેથે સ્વીકાર્યું કે યુદ્ધનો ખર્ચ અગાઉના અંદાજ કરતાં ઘણો વધી ગયો છે. અગાઉ પેન્ટાગન દ્વારા ખર્ચનો અંદાજ લગભગ 29 અબજ ડોલર દર્શાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે તે વધીને 37.5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે.
આ ખર્ચમાં અમેરિકી સૈન્યની કામગીરી, હવાઈ હુમલાઓ, યુદ્ધ જહાજોની તૈનાતી, મિસાઇલ અને અન્ય આધુનિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ, સૈનિકોનો પગાર, જાળવણી ખર્ચ તેમજ ઓપરેશનલ ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી અમેરિકા સતત ઈરાનના સૈન્ય મથકો, ડ્રોન સ્ટોરેજ, મિસાઇલ સુવિધાઓ અને અન્ય વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યો પર હુમલા કરી રહ્યું છે, જેના કારણે ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. સંસદમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન અનેક સાંસદોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે યુદ્ધ કેટલો સમય ચાલશે અને તેનો અંતિમ આર્થિક બોજ કેટલો રહેશે. અનેક સભ્યોએ સરકાર પાસે સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના અને યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની સમયમર્યાદા અંગે માહિતી માંગી હતી. જોકે સંરક્ષણ પ્રધાને દલીલ કરી કે ઈરાન સામેની કાર્યવાહી અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને મધ્યપૂર્વમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે જરૂરી છે.
અમેરિકી પ્રશાસનનું કહેવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી બનાવવી, હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની સુરક્ષા જાળવવી અને અમેરિકી દળો પર થતા હુમલાઓનો જવાબ આપવો જરૂરી બની ગયો હતો. આ કારણોસર સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખવામાં આવી રહી છે. આ દરમિયાન પેન્ટાગને કોંગ્રેસ સમક્ષ વધારાના ભંડોળની પણ માંગણી કરી છે. અહેવાલો અનુસાર સંરક્ષણ વિભાગે યુદ્ધ સંબંધિત કામગીરી, શસ્ત્રોની પુનઃખરીદી, સૈન્ય તૈયારી અને અન્ય ખર્ચ માટે દાયકાઓ અબજ ડોલરના વધારાના ફંડની જરૂરિયાત દર્શાવી છે. કેટલાક અહેવાલો મુજબ સમગ્ર પૂરક પેકેજ 80 અબજ ડોલરથી વધુ હોઈ શકે છે, જેમાંથી મોટો હિસ્સો ઈરાન યુદ્ધ માટે ફાળવવાનો પ્રસ્તાવ છે. વિરોધ પક્ષના સાંસદોએ સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો કે યુદ્ધના વાસ્તવિક ખર્ચ અંગે શરૂઆતથી જ સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી નહોતી. તેમનું કહેવું છે કે જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે તો તેનો બોજ અમેરિકાના કરદાતાઓ પર વધુ વધશે અને અન્ય વિકાસલક્ષી યોજનાઓ માટે ઉપલબ્ધ નાણાં પર પણ અસર પડશે,
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સીધા સૈન્ય ખર્ચ સિવાય યુદ્ધના અનેક પરોક્ષ ખર્ચ પણ હોય છે. તેમાં સૈનિકોની સારવાર, યુદ્ધ પછીનું પુનર્વસન, નુકસાન પામેલા સાધનોની પુનઃસ્થાપના, વધતા વ્યાજનો બોજ, વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા અને ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પડતી અસરનો સમાવેશ થાય છે. આથી વાસ્તવિક આર્થિક અસર સરકારના સત્તાવાર આંકડા કરતાં ઘણી વધારે હોઈ શકે છે. મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજાર પર પણ દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. તેમજ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં વધતી અસ્થિરતાને કારણે શિપિંગ ખર્ચ અને વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે. જો યુદ્ધ વધુ લાંબું ચાલશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને પુરવઠા પર પણ તેની અસર વધી શકે છે.સંરક્ષણ પ્રધાન હેગસેથે સંસદમાં જણાવ્યું કે યુદ્ધનો ખર્ચ ચોક્કસપણે મોટો છે, પરંતુ અમેરિકાની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાર્યવાહી જરૂરી હોવાનું તેઓ માને છે. તેમણે દલીલ કરી કે જો ઈરાનને રોકવામાં નહીં આવે તો ભવિષ્યમાં અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોને વધુ ગંભીર ખતરો ઊભો થઈ શકે છે.
આ દરમિયાન યુદ્ધમાં અમેરિકી સૈનિકોના મૃત્યુ અને ઈજાના બનાવો પણ સામે આવ્યા છે, જેના કારણે રાજકીય દબાણ વધુ વધી રહ્યું છે. કોંગ્રેસમાં કેટલાક સભ્યોએ પ્રશ્ન કર્યો કે વધતા માનવીય અને આર્થિક નુકસાન વચ્ચે સરકાર પાસે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની સ્પષ્ટ યોજના છે કે નહીં. મહત્વ નું છે કે આર્થિક વિશ્લેષકોના મતે જો સંઘર્ષ આગામી કેટલાક મહિના સુધી ચાલુ રહેશે તો અમેરિકાનો કુલ ખર્ચ અનેક ગણો વધી શકે છે. કેટલાક સ્વતંત્ર અભ્યાસોએ તો ચેતવણી આપી છે કે લાંબા ગાળે યુદ્ધનો કુલ ખર્ચ સો અબજ ડોલરથી પણ વધુ થઈ શકે છે, જેમાં ભવિષ્યના સૈનિક કલ્યાણ, દેવું અને વ્યાજનો સમાવેશ થાય છે.એકંદરે, ઈરાન સામેનું યુદ્ધ હવે માત્ર સૈન્ય મોરચે જ નહીં પરંતુ અમેરિકાના આર્થિક અને રાજકીય મંચ પર પણ મોટો મુદ્દો બની ગયું છે. વધતા ખર્ચ, વધારાના ભંડોળની માંગ, કોંગ્રેસમાં ઉઠતા સવાલો અને લાંબા ગાળાની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે આ યુદ્ધને લઈને પડકારો સતત વધી રહ્યા છે.
