ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે રાજદ્વારી સ્તરે વાતચીત ફરી શરૂ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. ઈરાને તાજેતરમાં 14 મુદ્દાની નવી શાંતિ યોજના અમેરિકાને મોકલી છે, જેમાં કેટલાક મુદ્દાઓ પર પોતાનું વલણ થોડું નરમ કર્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) અંગે ઈરાન હવે વાતચીત માટે તૈયાર દેખાઈ રહ્યું છે. આ પ્રસ્તાવ સીધો અમેરિકાને મોકલવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ પાકિસ્તાન દ્વારા પહોંચાડવામાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાન હાલમાં બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરી રહ્યું છે. ઇસ્લામાબાદને આશા છે કે આ પહેલથી બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઘટી શકે છે અને કોઈ સમાધાન થઈ શકે છે. પરંતુ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ પ્રસ્તાવને હાલ માટે સ્વીકાર્યો નથી. તેમણે કહ્યું છે કે તેઓ આ શરતોથી સંતુષ્ટ નથી. ટ્રમ્પે કડક ભાષામાં કહ્યું કે હવે માત્ર બે વિકલ્પો છે, “કાં તો ઈરાન સાથે મજબૂત સોદો કરો અથવા તેને સંપૂર્ણપણે નાશ કરો.” તેમના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અમેરિકાનું વલણ હજુ પણ કડક છે.
નવી શાંતિ યોજનામાં ઈરાને કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કર્યા છે. સૌથી મોટો ફેરફાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને છે. ઈરાન હવે આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગને ફરીથી ખોલવા માટે વાટાઘાટો કરવા તૈયાર છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે અહીંથી મોટા પ્રમાણમાં તેલની હેરફેર થાય છે. આ માર્ગ બંધ થવાથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર મોટો પ્રભાવ પડી શકે છે. આ ઉપરાંત, ઈરાને અમેરિકાની નૌકાદળ દ્વારા લગાવવામાં આવેલી નાકાબંધી (blockade)ને હળવી કરવા અને હુમલાઓ રોકવા માટે પણ પગલાં સૂચવ્યા છે. અગાઉ ઈરાનની માંગ હતી કે અમેરિકા પહેલા સંપૂર્ણ નાકાબંધી હટાવે, ત્યારબાદ જ વાતચીત શરૂ થશે. પરંતુ હવે ઈરાને આ શરત નરમ કરી છે, જે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર માનવામાં આવે છે.
જોકે, ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ (nuclear program) અને મિસાઈલ ક્ષમતાઓ જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ હજુ પણ આ પ્રસ્તાવમાં સ્પષ્ટ રીતે સામેલ નથી. ઈરાને સૂચવ્યું છે કે આ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા આગળના તબક્કામાં કરવામાં આવશે. એટલે કે હાલની યોજના મુખ્યત્વે તણાવ ઘટાડવા અને વાતચીત શરૂ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. અમેરિકામાં આ પ્રસ્તાવ અંગે કાનૂની અને રાજકીય ચર્ચાઓ પણ ચાલી રહી છે. ટ્રમ્પે યુદ્ધ શક્તિ અધિનિયમ (War Powers Act) હેઠળની સમયમર્યાદાને અવગણી હોવાનું કહેવાય છે, જેને કારણે વિવાદ ઊભો થયો છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આ કાયદાકીય રીતે યોગ્ય નથી. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં એક બાબત સ્પષ્ટ છે કે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ હજુ પણ ઊંચા સ્તરે છે, પરંતુ રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ છે. જો આ નવી શાંતિ યોજના પર સહમતી બને, તો તે મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિરતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
