મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે વધતા તણાવ અને યુદ્ધની અસર હવે માત્ર તેલ બજાર પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. આ સંઘર્ષના કારણે સમગ્ર પ્રદેશમાં સુરક્ષા અંગેની ચિંતાઓ વધી છે અને ઘણા દેશો પોતાના સંરક્ષણને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે નવા અને વિશ્વસનીય ભાગીદારોની શોધમાં છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત એક મજબૂત વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. એક સમય હતો જ્યારે ભારત મોટાભાગના શસ્ત્રો વિદેશથી ખરીદતું હતું, પરંતુ આજે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. હવે ભારત માત્ર પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરતું નથી, પરંતુ વિશ્વના અનેક દેશોને આધુનિક શસ્ત્રો અને સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ નિકાસ પણ કરી રહ્યું છે.
તાજેતરમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સાથે બ્રહ્મોસ મિસાઈલની સંભવિત ડીલ અને ઈઝરાયલ સાથે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહ-ઉત્પાદન અંગેની ચર્ચાઓએ ભારતની વધતી શક્તિ તરફ દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. મિડલ ઈસ્ટમાં ઉભી થયેલી અસ્થિરતાએ ભારત માટે નવા વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક અવસરો ઊભા કર્યા છે. ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષ બાદ UAE સહિતના ગલ્ફ દેશોએ સમજ્યું છે કે માત્ર અમેરિકા પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. બદલાતી સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં તેમને એવી સિસ્ટમોની જરૂર છે, જે ઝડપથી કાર્ય કરી શકે, વધુ સચોટ હોય અને પ્રાદેશિક ખતરાઓનો અસરકારક રીતે સામનો કરી શકે. ભારતની બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ અને આકાશ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ આ જરૂરિયાતોને પૂરી પાડવામાં સક્ષમ માનવામાં આવે છે.
બ્રહ્મોસ મિસાઈલ તેની અત્યંત ઝડપી ગતિ અને ચોકસાઈ માટે જાણીતી છે. આ મિસાઈલ દુશ્મનના લક્ષ્યને ખૂબ ઓછા સમયમાં નિશાન બનાવી શકે છે. આ કારણસર ઘણા દેશો હવે બ્રહ્મોસ ખરીદવામાં રસ બતાવી રહ્યા છે. ફિલિપાઈન્સ પહેલેથી જ આ મિસાઈલ સિસ્ટમ મેળવી ચૂક્યું છે, જ્યારે હવે UAE અને સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશો પણ ભારત સાથે ચર્ચા કરી રહ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી રહી છે. બીજી તરફ, ઈઝરાયલ સાથે ભારતના સંરક્ષણ સંબંધો વધુ મજબૂત બનતા જોવા મળી રહ્યા છે. ઈઝરાયલના સંરક્ષણ મંત્રાલયની ઉચ્ચ સ્તરીય ટીમે તાજેતરમાં ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. આ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે સંયુક્ત ઉત્પાદન, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), સાયબર સુરક્ષા અને આધુનિક શસ્ત્રોના સહ-વિકાસ અંગે ચર્ચા થઈ હતી. ભારત અને ઈઝરાયલ હવે માત્ર ખરીદ-વેચાણના સંબંધ સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતા નથી. બંને દેશો ભારતમાં જ આધુનિક સંરક્ષણ સિસ્ટમોનું ઉત્પાદન કરવા અને પછી તેને અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યા છે. ઈઝરાયલની અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને ભારતની વિશાળ ઉત્પાદન ક્ષમતાનું સંયોજન વૈશ્વિક સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
ભારતની સંરક્ષણ નિકાસમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. સરકારના આંકડા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતની ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ ₹38,424 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 62 ટકા વધુ છે. સરકારનું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં આ આંકડાને ₹50,000 કરોડથી પણ વધુ પહોંચાડવાનું છે. ભારતની સૌથી મોટી શક્તિ તેની સંતુલિત વિદેશ નીતિ છે. ભારત એક તરફ ઈઝરાયલ સાથે મજબૂત વ્યૂહાત્મક અને ટેક્નોલોજીકલ સંબંધો જાળવી રાખે છે, તો બીજી તરફ UAE, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય આરબ દેશો સાથે પણ સારા આર્થિક અને રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવે છે. આ સંતુલન ભારતને અન્ય દેશોની સરખામણીએ વધુ વિશ્વસનીય ભાગીદાર બનાવે છે.
વિશેષજ્ઞોના મતે, મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતા આગામી વર્ષોમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટા રોકાણોને પ્રોત્સાહન આપશે. તેનો સૌથી વધુ લાભ એવા દેશોને મળશે, જે ગુણવત્તાયુક્ત અને વિશ્વસનીય શસ્ત્રો પૂરા પાડી શકે. ભારત હવે એ જ શ્રેણીમાં સામેલ થઈ ગયું છે. આમ, ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધથી જ્યાં વિશ્વના ઘણા દેશો ચિંતિત છે, ત્યાં ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ નવા અવસરો લઈને આવી છે. UAE સાથેની સંભવિત બ્રહ્મોસ ડીલ અને ઈઝરાયલ સાથે વધતી ભાગીદારી માત્ર વેપાર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારતને વૈશ્વિક ડિફેન્સ પાવર તરીકે સ્થાપિત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
