રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતની આગામી અમેરિકા મુલાકાત પહેલાં અમેરિકામાં RSSને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. અમેરિકાના ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અંગેના સલાહકાર આયોગ USCIRFએ RSSના એવા સભ્યો સામે પ્રતિબંધ મૂકવાની માગ કરી છે, જેમને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘન માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે. સાથે જ RSSના નેતાઓને ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો અથવા રાજદ્વારી સન્માન ન આપવા અમેરિકી સરકારને અપીલ કરવામાં આવી છે.
આ નિવેદન મોહન ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાતના થોડા દિવસો પહેલાં આવ્યું છે. ભાગવત 29 ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કમાં યોજાનારા ‘યુનિવર્સલ ઓનેસ સેલિબ્રેશન્સ’ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાના છે. આ કાર્યક્રમ અમેરિકન હિન્દુઝ ફોર એન્ગેજમેન્ટ એન્ડ ડાયલોગ દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
USCIRFએ RSSના સભ્યો સામે પ્રતિબંધની માગ કરી
USCIRFના કમિશનર જીન મિલ્સે કહ્યું છે કે RSSના નેતાઓ, ભલે તેઓ ભારતીય સરકાર સાથે જોડાયેલા હોય, તેમને અમેરિકામાં ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો કે રાજદ્વારી સન્માન ન મળવું જોઈએ. તેમણે અમેરિકી સરકારને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘન માટે જવાબદાર ઠરાવવામાં આવેલા RSSના સભ્યો સામે પ્રતિબંધ મૂકવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અપીલ કરી છે. USCIRFએ આ અંગે સોશિયલ મીડિયા પર પણ નિવેદનો જાહેર કર્યા છે.
USCIRFના અધ્યક્ષે RSSને લઈને શું કહ્યું?
USCIRFના અધ્યક્ષ આસિફ મહમૂદે RSSને ભારતની એક છત્ર સંસ્થા તરીકે વર્ણવી છે. તેમના દાવા મુજબ RSS સાથે જોડાયેલા કેટલાક સંગઠનો પર ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમો સહિત ધાર્મિક લઘુમતીઓ સામે હુમલાના આરોપો લાગ્યા છે. મહમૂદે મોહન ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાતનો ઉલ્લેખ કરતાં આ મુદ્દો ફરી ઉઠાવ્યો છે.
29 ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કમાં કાર્યક્રમ
મોહન ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાત RSSના શતાબ્દી વર્ષ દરમિયાન ચાલી રહેલા આંતરરાષ્ટ્રીય સંપર્ક અભિયાનનો એક ભાગ છે. તેમનો પ્રવાસ 25 ઓગસ્ટથી શરૂ થવાનો છે અને તેમાં અમેરિકા ઉપરાંત કેનેડા અને બ્રિટનની મુલાકાતનો પણ સમાવેશ થવાની માહિતી છે. અમેરિકામાં ભાગવત ન્યૂયોર્કના ‘યુનિવર્સલ ઓનેસ સેલિબ્રેશન્સ’ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેશે. આ કાર્યક્રમ ભારતીય મૂળના લોકો સાથે જોડાયેલા સંગઠનો દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતે અગાઉ USCIRFના અહેવાલને ફગાવ્યો હતો
USCIRF અને ભારત વચ્ચે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાને લઈને અગાઉ પણ મતભેદ રહ્યા છે. માર્ચ 2026માં USCIRFના વાર્ષિક અહેવાલમાં ભારતની ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિ અંગે ગંભીર આક્ષેપ કરવામાં આવ્યા હતા. અહેવાલમાં RSS અને ભારતની બહારની ગુપ્તચર સંસ્થા રૉ સહિત કેટલીક સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓ સામે નિશાન સાધીને પ્રતિબંધની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. ભારતે USCIRFના આ મૂલ્યાંકનને ફગાવી તેને એકતરફી અને વિકૃત ગણાવ્યું હતું.
ભારત-અમેરિકા સંબંધો વચ્ચે નવી ચર્ચા
મોહન ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાત પહેલાં USCIRFની આ માગથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. USCIRF અમેરિકી સરકારને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અંગે સલાહ આપતી સંસ્થા છે. તેના નિવેદનો સરકાર માટે સલાહરૂપ હોય છે અને અમેરિકી સરકાર દ્વારા પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય આપમેળે થઈ જતો નથી. હાલ USCIRFએ માગ કરી છે, પરંતુ અમેરિકી સરકાર RSS અથવા તેના સભ્યો સામે આવો કોઈ નવો પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો નથી.
મોહન ભાગવતની મુલાકાત હવે વધુ ચર્ચામાં
એક તરફ RSS પોતાના શતાબ્દી વર્ષ દરમિયાન વિદેશમાં ભારતીય અને હિન્દુ સમુદાય સાથે સંપર્ક વધારી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ USCIRFના નિવેદનથી ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાતને લઈને રાજકીય અને રાજદ્વારી ચર્ચા તેજ થઈ છે.
હવે સૌથી વધુ નજર એ વાત પર રહેશે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન USCIRFની માગ અંગે કોઈ પગલું લે છે કે નહીં અને મોહન ભાગવતની અમેરિકા મુલાકાત દરમિયાન અમેરિકી અધિકારીઓ તરફથી તેમને કોઈ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક અથવા સત્તાવાર સન્માન મળે છે કે નહીં.
