ટ્રમ્પે ઈરાન સામે અત્યાર સુધીની સૌથી કડક આર્થિક કાર્યવાહી જાહેર કરી છે. ટ્રમ્પે તેને કોઈપણ દેશ સામે કરવામાં આવેલી “સૌથી કચડી નાખનારી આર્થિક કાર્યવાહી” ગણાવી છે. સાથે જ તેમણે ઈરાનને આર્થિક મદદ અથવા કોઈપણ પ્રકારની રાહત આપનારા દેશોને પણ ગંભીર પરિણામોની ચેતવણી આપી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું કે ઈરાને સમજૂતી કરવાની તક ગુમાવી દીધી છે. હવે અમેરિકા ઈરાન સામે અભૂતપૂર્વ આર્થિક યુદ્ધ અને એકલતા ઊભી કરશે.
ઈરાનને મદદ કરી તો દેશો પણ નિશાન પર
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જે દેશની નાણાકીય સંસ્થાઓ, કંપનીઓ, એરપોર્ટ અથવા સરકારી સંસ્થાઓ ઈરાનને કોઈપણ પ્રકારની આર્થિક મદદ કરશે, તેને “ભારે આર્થિક પરિણામો” ભોગવવા પડશે.
અમેરિકી કાર્યવાહીના નિશાન પર ખાસ કરીને આ પ્રવૃત્તિઓ રહેશે:
- ઈરાનના તેલની ગેરકાયદે હેરફેર
- નાણાકીય લેવડદેવડ અને રોકડ ટ્રાન્સફર
- ચલણની અદલાબદલીની વ્યવસ્થા
- એક્સચેન્જ હાઉસ
- જહાજોની નોંધણી
- ઈરાન માટે કામ કરતી કાગળ પરની કંપનીઓ
- ઈરાનને નાણાકીય અથવા વેપારી સહાય આપતી સંસ્થાઓ
ટ્રમ્પે કહ્યું- હવે બધું બંધ થવું જોઈએ
ટ્રમ્પે ઈરાનની આર્થિક જીવનરેખા ગણાતી પ્રવૃત્તિઓને તાત્કાલિક રોકવાની વાત કરી છે. તેમણે સાથી દેશોને પણ અમેરિકાની સાથે ઊભા રહી ઈરાનને અલગ પાડવા અને તેના પર દબાણ વધારવા અપીલ કરી છે. ટ્રમ્પે પોતાની જાહેરાતને “ઈકોનોમિક ડી-ડે” તરીકે વર્ણવી છે. આ શબ્દપ્રયોગનો ઉપયોગ કરીને તેમણે સંકેત આપ્યો છે કે ઈરાન સામે હવે આર્થિક મોરચે મોટા પાયે કાર્યવાહી થવાની છે.
ઈરાનની સેનાની સ્થિતિ અંગે ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
ટ્રમ્પે ઈરાનની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે પણ આકરા દાવા કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનની નૌસેના નષ્ટ થઈ ગઈ છે, વાયુસેના ભારે નુકસાનમાં છે અને લશ્કરી કારખાનાઓ તબાહ થઈ ગયા છે. ટ્રમ્પે ઈરાનની ચલણ વ્યવસ્થા પણ અત્યંત નબળી હોવાનો દાવો કર્યો છે અને કહ્યું છે કે દેશ ગંભીર સ્થિતિમાં છે. જોકે, આ દાવાઓ ટ્રમ્પના પોતાના નિવેદનો છે અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિ અંગે સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકન અલગ હોઈ શકે છે.
પરમાણુ હથિયાર મુદ્દે પણ ટ્રમ્પનું વલણ કડક
ટ્રમ્પે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર મેળવવા દેવામાં આવશે નહીં. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને અમેરિકા અને તેહરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી તણાવ ચાલી રહ્યો છે. આર્થિક દબાણ વધારવાની નવી જાહેરાત પણ ઈરાન સાથેની સમજૂતી અંગે ચાલી રહેલા મતભેદ વચ્ચે આવી છે.
આર્થિક દબાણની સીધી અસર વેપાર પર પડી શકે
નવી અમેરિકી નીતિનો સૌથી મોટો પ્રભાવ ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો અને કંપનીઓ પર પડી શકે છે. ખાસ કરીને ઈરાનના તેલના વેપાર અને નાણાકીય વ્યવહારો સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ પર અમેરિકી દબાણ વધી શકે છે. ઈરાનના સૌથી મોટા વેપારી ભાગીદારોમાંથી એક ચીન છે. તેથી ઈરાનની આર્થિક નાકાબંધી વધુ કડક બનાવવાનો પ્રયાસ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો માટે પણ નવો પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
ઈરાન પહેલેથી જ ગંભીર આર્થિક સંકટમાં
અમેરિકાની નવી જાહેરાત એવા સમયે આવી છે જ્યારે ઈરાન પહેલેથી જ ગંભીર આર્થિક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. યુદ્ધ, પ્રતિબંધો, મોંઘવારી અને નબળી પડતી ચલણ વ્યવસ્થાએ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ જુલાઈમાં ઈરાનનો ફુગાવો 66% સુધી પહોંચ્યો હતો, જ્યારે ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં 128% સુધીનો વધારો નોંધાયો હતો.
હવે અમેરિકાના સાથી દેશો પર પણ દબાણ
ટ્રમ્પની જાહેરાતનો એક મહત્વનો ભાગ એ છે કે હવે માત્ર ઈરાનને નહીં, પરંતુ ઈરાન સાથે આર્થિક સંબંધો જાળવી રાખનારા દેશોને પણ નિશાન બનાવવાની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આથી આગામી દિવસોમાં ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો માટે અમેરિકી પ્રતિબંધો અને આર્થિક દંડથી બચવા માટે નવા નિર્ણયો લેવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.
યુદ્ધ પછી આર્થિક મોરચો વધુ ગરમાયો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં હવે સૈન્ય કાર્યવાહી સાથે આર્થિક દબાણ પણ મુખ્ય હથિયાર બની રહ્યું છે. ટ્રમ્પની નવી જાહેરાતથી તેહરાનને મળતી નાણાકીય અને વેપારી મદદ રોકવાનો અમેરિકાનો પ્રયાસ વધુ આક્રમક બન્યો છે.
હવે સૌથી મોટી નજર એ વાત પર રહેશે કે ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો અમેરિકાની ચેતવણીને કેવી રીતે લે છે અને નવી આર્થિક કાર્યવાહીનો વૈશ્વિક વેપાર તથા તેલના બજાર પર કેટલો પ્રભાવ પડે છે.
