અમેરિકાએ તમામ વચનો તોડ્યા, હવે અમે પણ કોઈ પ્રતિબદ્ધતા માનતા નથી: ઈરાનનો કડક સંદેશ
અમેરિકા સાથે વધતા સૈન્ય સંઘર્ષ વચ્ચે ઈરાને ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી (MoU)ને લઈને મોટું એલાન કર્યું છે. તેહરાને આરોપ લગાવ્યો છે કે અમેરિકાએ કરારની તમામ શરતોનો ભંગ કર્યો છે, તેથી હવે ઈરાન પણ કોઈ પ્રતિબદ્ધતા નિભાવશે નહીં. આ જાહેરાત બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ચાલી રહેલા સૈન્ય અથડામણ વચ્ચે ઈરાને મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી થયેલા ઇસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમ ઑફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) હેઠળ ઈરાને જે પ્રતિબદ્ધતાઓ સ્વીકારી હતી, તે હવે સ્થગિત કરવામાં આવી છે. કારણ તરીકે અમેરિકા દ્વારા કરારના વારંવાર ભંગનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો કે ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ગરીબાબાદીએ જણાવ્યું કે અમેરિકાએ કરારનું પાલન કરવાની જગ્યાએ સતત હવાઈ હુમલા, દબાણ અને સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખી છે. આવી સ્થિતિમાં ઈરાન માટે કરારનું પાલન કરવાનું કોઈ કારણ રહ્યું નથી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે જ્યારે એક પક્ષ પોતાની જવાબદારીઓ નિભાવતું નથી ત્યારે બીજો પક્ષ પણ કરારથી બંધાયેલો રહેતો નથી.
ઇસ્લામાબાદ MoU પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી હતી, જેનો મુખ્ય હેતુ યુદ્ધવિરામ જાળવવો, હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સ્થિરતા લાવવી અને ભવિષ્યની રાજદ્વારી વાતચીત માટે માહોલ તૈયાર કરવાનો હતો. જોકે શરૂઆતથી જ બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ હતો અને અનેક મુદ્દાઓ પર મતભેદ યથાવત રહ્યા હતા. ઈરાનનો આરોપ છે કે અમેરિકાએ કરાર પછી પણ ઈરાનના અનેક વિસ્તારોમાં હુમલા ચાલુ રાખ્યા, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નિશાન બનાવ્યું અને દબાણની નીતિ છોડવાની જગ્યાએ વધુ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી MoUની ભાવનાના સંપૂર્ણ વિરોધમાં છે.
તેહરાને વધુમાં જણાવ્યું કે હાલમાં દેશ પોતાની સુરક્ષા અને સંરક્ષણમાં વ્યસ્ત છે. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકા સાથે કરાયેલી સમજૂતીનું પાલન કરવાનો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું કે જ્યાં સુધી અમેરિકાની કાર્યવાહી બંધ નહીં થાય ત્યાં સુધી કોઈ નવી પ્રતિબદ્ધતા સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાનના આ નિર્ણયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી રાજદ્વારી પ્રક્રિયાને મોટો ફટકો લાગી શકે છે. બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ વધુ ઊંડો બનશે અને ભવિષ્યમાં નવી શાંતિ સમજૂતી સુધી પહોંચવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
પાકિસ્તાને અગાઉ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થીની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. ઇસ્લામાબાદમાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે ચર્ચાઓ યોજાઈ હતી અને તેના આધારે MoU તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે હવે ઈરાનના આ નિર્ણય બાદ પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી પર પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. બીજી તરફ અમેરિકાએ ઈરાનના આરોપોને સ્વીકાર્યા નથી. અમેરિકી વલણ મુજબ તેમની સૈન્ય કાર્યવાહી સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી રહી છે. જોકે બંને દેશો વચ્ચે વધતા હુમલાઓને કારણે સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ સતત વધી રહ્યો છે.
તાજેતરના દિવસોમાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યો પર હુમલાની માહિતી સામે આવી છે. તેના જવાબમાં ઈરાને પણ અમેરિકી હિતો અને તેના સહયોગી દેશોમાં આવેલા સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવતાં મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ તરફથી પણ અમેરિકાને કડક ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ઈરાને કહ્યું છે કે જો હુમલાઓ ચાલુ રહેશે તો અમેરિકા માટે તેના ગંભીર પરિણામો આવશે અને પ્રદેશમાં સંઘર્ષ વધુ વ્યાપક બની શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમની સીધી અસર વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા સુરક્ષા પર પણ પડી શકે છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો તણાવ વધુ વધશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળી શકે છે અને અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને તેની અસર ભોગવવી પડી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલની સ્થિતિમાં રાજદ્વારી ઉકેલ જ એકમાત્ર વિકલ્પ છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરીથી વિશ્વાસ સ્થાપિત નહીં થાય તો સમગ્ર મધ્યપૂર્વ લાંબા ગાળાના અસ્થિરતાના દોરમાં ધકેલાઈ શકે છે. પાકિસ્તાન સહિત અનેક દેશો ફરી એકવાર બંને પક્ષોને વાતચીતના માર્ગે લાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં તે સરળ દેખાતું નથી.
ઈરાનના આ સ્પષ્ટ સંદેશ બાદ હવે સૌની નજર અમેરિકાની આગામી પ્રતિક્રિયા પર છે. જો બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધુ વધશે તો તેની અસર માત્ર પશ્ચિમ એશિયા સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક સુરક્ષા, ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ પર પણ દૂરગામી અસર જોવા મળી શકે છે.
