ગુજરાતમાં ઓટો રિક્ષામાં ફ્લેગ મીટર ફરજિયાત કરવાના મુદ્દે હવે કાનૂની લડાઈ શરૂ થઈ છે. જાગૃત ઓટો રિક્ષા ડ્રાઇવર્સ યુનિયન દ્વારા ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં પરિવહન વિભાગ અને પોલીસ દ્વારા ફ્લેગ મીટરને લઈને કરવામાં આવતી કાર્યવાહી સામે અનેક કાનૂની સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. સાથે જ ભેદભાવપૂર્ણ કાર્યવાહી, સત્તાના કથિત દુરુપયોગ, મનસ્વી અમલવારી અને ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા છે. પિટિશનમાં ઓટો રિક્ષામાં ફ્લેગ મીટર ફરજિયાત કરવા પાછળના કાનૂની આધાર સામે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજદાર યુનિયનનો દાવો છે કે ગુજરાતમાં વર્ષ 2005માં મીટર સંબંધિત કેટલાક નિયમો રદ થયા બાદ ઓટો રિક્ષામાં અલગ ટેક્સી ફ્લેગ મીટર ફરજિયાત હોવા અંગે કોઈ સ્પષ્ટ અને હાલમાં અમલમાં હોય તેવી કાનૂની જોગવાઈ, નિયમ કે સરકારી નોટિફિકેશન નથી. આમ છતાં અલગ-અલગ સમયે ફ્લેગ મીટરને લઈને અમલવારી કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
અરજીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ 2014, 2016 અને 2022માં પરિવહન વિભાગ દ્વારા મીટર લગાવવા સંબંધિત આદેશો કરવામાં આવ્યા હતા. અરજદાર પક્ષે આ આદેશોના કાનૂની આધાર સામે સવાલ ઉઠાવ્યો છે. યુનિયનની દલીલ છે કે માત્ર વહીવટી આદેશના આધારે એવી ફરજ ઊભી કરી શકાય નહીં જેની પાછળ સ્પષ્ટ કાનૂની જોગવાઈ ન હોય. આ સમગ્ર મામલામાં એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો કાયદાના સમાન અમલનો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજદારનો દાવો છે કે જો અંતર માપવા માટે મીટર ફરજિયાત કરવાની જોગવાઈ હેઠળ ઓટો રિક્ષા ચાલકો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવતી હોય તો સમાન પ્રકારના અન્ય પરિવહન વાહનો માટે પણ કાયદાનો એકસરખો અમલ થવો જોઈએ. આ આધાર પર પિટિશનમાં બંધારણના Article 14 હેઠળ મળતા સમાનતાના અધિકારનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે એક ચોક્કસ વર્ગના વાહનચાલકો સામે જ પસંદગીયુક્ત કાર્યવાહી કરવામાં આવે તો તેના કાનૂની આધારની તપાસ જરૂરી બને છે. યુનિયને હાઈકોર્ટ સમક્ષ આ બાબત પર યોગ્ય દિશાનિર્દેશ આપવાની માંગ કરી છે.
પિટિશનમાં ફ્લેગ મીટર ન હોવા અથવા મીટર કામ ન કરતું હોવાના આધારે ઓટો રિક્ષા ચાલકો સામે કરવામાં આવતી ચલણ અને દંડની કાર્યવાહી સામે પણ વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. યુનિયનનો દાવો છે કે સ્પષ્ટ કાનૂની આધાર વગર આવી કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોય તો તે સત્તાના દુરુપયોગ સમાન છે. આ સંદર્ભમાં 14 નવેમ્બર 2025ની એક ઘટનાનો પણ અરજીમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પિટિશન મુજબ એક ઓટો રિક્ષા ચાલકને ફ્લેગ મીટર કાર્યરત ન હોવાના આરોપસર 500નું ઈ-ચલણ આપવામાં આવ્યું હતું. અરજદાર પક્ષે આ પ્રકારની કાર્યવાહી સામે કાનૂની સવાલો ઉઠાવી અગાઉ આપવામાં આવેલા ચલણો અંગે પણ યોગ્ય આદેશ કરવાની માંગ કરી છે. આ મામલામાં સૌથી ગંભીર આક્ષેપ ખાનગી મીટર ઉત્પાદક કંપનીઓને કથિત આર્થિક લાભ પહોંચાડવા અંગેનો છે. પિટિશનમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે ફરજિયાત મીટરની અમલવારીને કારણે ચોક્કસ ખાનગી મીટર ઉત્પાદક કંપનીઓને અનુચિત આર્થિક લાભ મળ્યો હોઈ શકે છે.
યુનિયને દાવો કર્યો છે કે મોટી સંખ્યામાં ઓટો રિક્ષામાં ચોક્કસ પ્રકારના મીટર લગાવવાની ફરજ પાડવામાં આવે તો તેની પાછળ મોટું આર્થિક હિત જોડાયેલું હોઈ શકે છે. તેથી આ વ્યવસ્થામાં કોઈ ગેરરીતિ થઈ છે કે નહીં તેની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. જોકે પિટિશનમાં કરવામાં આવેલા ભ્રષ્ટાચાર અને ખાનગી કંપનીઓને લાભ પહોંચાડવાના આક્ષેપોની સત્યતા અંગે અંતિમ નિર્ણય તપાસ અને અદાલતી પ્રક્રિયા બાદ જ થઈ શકે છે. યુનિયનનું કહેવું છે કે આ મામલે અગાઉ પણ સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ રજૂઆતો કરવામાં આવી હતી. પિટિશનમાં જણાવ્યા પ્રમાણે 31 મે 2025ના રોજ અમદાવાદ પોલીસ કમિશનર સહિત સંબંધિત સત્તાધિકારીઓ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 23 જૂન 2025ના રોજ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી અને એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો સમક્ષ પણ કથિત ભ્રષ્ટાચાર અંગે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.
અરજદાર પક્ષનો દાવો છે કે આ રજૂઆતો છતાં તેમની ફરિયાદો અંગે અપેક્ષા મુજબની કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી. આ કારણે આખરે મામલો ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ લઈ જવામાં આવ્યો છે. પિટિશનમાં ઓટો રિક્ષા ચાલકોને થતા આર્થિક નુકસાનનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. યુનિયનના જણાવ્યા પ્રમાણે મીટર ખરીદવા, તેને લગાવવા અને તેની જાળવણી પાછળ રિક્ષા ચાલકોને વધારાનો ખર્ચ કરવો પડે છે. બીજી તરફ મીટર ન હોય અથવા કાર્યરત ન હોય તો દંડની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડે છે. અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે આવી કાર્યવાહીથી રાજ્યના ઓટો રિક્ષા ચાલકોને આર્થિક નુકસાનની સાથે હેરાનગતિ અને અપમાનનો પણ સામનો કરવો પડ્યો છે. ખાસ કરીને રોજિંદી આવક પર આધારિત રિક્ષા ચાલકો માટે વધારાનો ખર્ચ અને દંડ આર્થિક બોજ બની શકે છે તેવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે.
યુનિયન દ્વારા હાઈકોર્ટ સમક્ષ અનેક મહત્વપૂર્ણ માંગણીઓ કરવામાં આવી છે. તેમાં વર્ષ 2014, 2016 અને 2022માં પરિવહન વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલા સંબંધિત આદેશો સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત 5 ડિસેમ્બર 2024ના અમદાવાદ પોલીસ કમિશનરના સંબંધિત આદેશને પણ રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદાર પક્ષે ફ્લેગ મીટર વગરની ઓટો રિક્ષાના પરમિટ અને ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ અંગે પણ સ્પષ્ટ દિશાનિર્દેશની માંગ કરી છે. યુનિયન ઇચ્છે છે કે આ સમગ્ર મુદ્દે કાયદાકીય સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવામાં આવે જેથી ઓટો રિક્ષા ચાલકોને અલગ-અલગ પ્રકારની કાર્યવાહીનો સામનો ન કરવો પડે. આ ઉપરાંત ફ્લેગ મીટરના મુદ્દે અગાઉ આપવામાં આવેલા ચલણ અને દંડ અંગે પણ યોગ્ય નિર્ણય કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદાર પક્ષનો દાવો છે કે જો આવી કાર્યવાહી માટે કાયદાકીય આધાર ન હોવાનું સાબિત થાય તો અગાઉ કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી અંગે પણ રાહત મળવી જોઈએ.
પિટિશનનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે કોઈ પણ સરકારી વિભાગ કે અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવતી કાર્યવાહી કાયદાના સ્પષ્ટ આધાર પર હોવી જરૂરી છે. અરજદાર પક્ષે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે જો કોઈ ચોક્કસ નિયમ અથવા જોગવાઈ હાલમાં અમલમાં ન હોય તો માત્ર વહીવટી આદેશના આધારે વાહનચાલકો પર નવી ફરજ લાદી શકાય કે નહીં. સાથે જ સમાનતાનો મુદ્દો પણ આ કેસમાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. યુનિયનની દલીલ છે કે એક જ પ્રકારની કાનૂની જોગવાઈ અલગ-અલગ વાહનો પર અલગ રીતે લાગુ ન થવી જોઈએ. જો કોઈ નિયમ અંતર માપવા માટેના મીટર સાથે જોડાયેલો હોય તો તેનો અમલ કયા વાહનો માટે અને કઈ રીતે થવો જોઈએ તે અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. આ મામલો હવે ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ પહોંચ્યો હોવાથી ફ્લેગ મીટરની ફરજિયાત અમલવારીનો કાનૂની આધાર, પરિવહન વિભાગના જૂના આદેશો, પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવતી કાર્યવાહી અને યુનિયન દ્વારા કરવામાં આવેલા ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો સહિતના મુદ્દાઓ પર કાનૂની પ્રક્રિયા આગળ વધશે.
અરજદાર યુનિયનનું કહેવું છે કે આ વિવાદ માત્ર ફ્લેગ મીટર પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેની સાથે કાયદાનો સમાન અમલ, વહીવટી સત્તાની મર્યાદા, સરકારી કામગીરીમાં પારદર્શિતા અને ઓટો રિક્ષા ચાલકોના અધિકારો જેવા મોટા મુદ્દા પણ જોડાયેલા છે. યુનિયને હાઈકોર્ટ સમક્ષ સમગ્ર મામલે યોગ્ય દિશાનિર્દેશ આપવા, કથિત ગેરરીતિઓની પારદર્શક અને નિષ્પક્ષ તપાસ કરાવવા અને જો કોઈ વ્યક્તિ જવાબદાર જણાય તો તેની સામે કાયદા અનુસાર કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે. હવે આ પિટિશન પર હાઈકોર્ટનું વલણ શું રહે છે અને ફ્લેગ મીટર મુદ્દે ઓટો રિક્ષા ચાલકોને કોઈ રાહત મળે છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.
