દેશમાં તહેવારોની સિઝન શરૂ થવા જઈ રહી છે. દિવાળી સહિતના મોટા તહેવારો દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકો પોતાના વતન જવા અથવા પરિવાર સાથે રજાઓ ગાળવા માટે મુસાફરી કરતા હોય છે. આ સમયગાળામાં ટ્રેનની સાથે ફ્લાઇટની ટિકિટની માંગ પણ ઝડપથી વધી જાય છે. માંગ વધવાની સાથે હવાઈ ભાડામાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. ત્યારે તહેવારો પહેલાં હવાઈ મુસાફરો માટે મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી કે. રામમોહન નાયડુએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવાઈ ભાડા માટે સરકાર કોઈ અપર કેપ એટલે કે મહત્તમ ભાડાની મર્યાદા નક્કી કરવાની નથી. એરલાઇન્સ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા બજાર આધારિત અને સ્પર્ધાત્મક ભાડામાં સરકાર સીધો હસ્તક્ષેપ નહીં કરે.
જોકે તહેવારો દરમિયાન મુસાફરો પાસેથી અસામાન્ય રીતે ઊંચું ભાડું વસૂલવામાં ન આવે તે માટે એરલાઇન કંપનીઓને ભાડા વ્યાજબી અને સંતુલિત રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે તહેવારો દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સામાન્ય લોકો પોતાના પરિવાર પાસે જવા માટે મુસાફરી કરે છે, તેથી તેમના પર વધારાનો આર્થિક બોજ ન પડે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. તહેવારો દરમિયાન હવાઈ મુસાફરીની માંગ સામાન્ય દિવસોની સરખામણીએ ઘણી વધી જાય છે. ખાસ કરીને દિવાળી, દશેરા, છઠ પૂજા અને અન્ય મોટા તહેવારોની આસપાસ દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, અમદાવાદ, કોલકાતા, પટના અને અન્ય શહેરો વચ્ચે મુસાફરોની સંખ્યામાં વધારો જોવા મળે છે.
આવી સ્થિતિમાં ફ્લાઇટની બેઠકોની ઉપલબ્ધતા ઓછી થવા લાગે છે અને ટિકિટના ભાવ વધી શકે છે. જેટલી ફ્લાઇટ ભરાતી જાય છે તેટલું બાકીની બેઠકો માટેનું ભાડું વધી શકે છે. એટલે છેલ્લી ઘડીએ ફ્લાઇટ બુક કરાવતા મુસાફરોને ઘણી વખત સામાન્ય દિવસોની સરખામણીએ વધુ ભાડું ચૂકવવું પડે છે. હવે સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી સ્થિતિમાં પણ એર ફેર માટે સીધી મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવાની કોઈ યોજના નથી.
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રીએ જણાવ્યું છે કે દેશમાં હવાઈ ભાડાની વ્યવસ્થા બજાર આધારિત છે. એટલે એરલાઇન કંપનીઓ માંગ, બેઠકોની ઉપલબ્ધતા, ઓપરેશનલ ખર્ચ, ઈંધણના ભાવ અને અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને ટિકિટના ભાવ નક્કી કરે છે. સરકારના મતે સ્પર્ધાત્મક બજારમાં સીધો હસ્તક્ષેપ કરવાને બદલે એરલાઇન કંપનીઓને જવાબદારીપૂર્વક ભાડું નક્કી કરવા માટે કહેવું વધુ યોગ્ય છે. આ કારણે કોઈ ચોક્કસ રૂટ માટે ટિકિટનું મહત્તમ ભાડું કેટલું હોવું જોઈએ તેવી અપર કેપ હાલમાં નક્કી કરવામાં આવશે નહીં.
એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ એટલે કે ATFના ભાવ એરલાઇન કંપનીઓના ખર્ચનો મહત્વનો ભાગ હોય છે. આ ઉપરાંત એરક્રાફ્ટના મેન્ટેનન્સ, એરપોર્ટ ચાર્જ, કર્મચારીઓ, લીઝ અને અન્ય ઓપરેશનલ ખર્ચની પણ ટિકિટના ભાવ પર અસર પડે છે. તહેવારોની સિઝનમાં માંગ ઝડપથી વધતી હોવાથી ભાડામાં વધારો થવાની શક્યતા વધુ રહે છે. આ જ કારણથી સરકારે એરલાઇન કંપનીઓને સામાન્ય મુસાફરોની સ્થિતિ ધ્યાનમાં રાખીને ભાડા સંતુલિત રાખવા કહ્યું છે.
કેન્દ્રીય મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય તહેવારોની સિઝન અને મોટા કાર્યક્રમો દરમિયાન હવાઈ ભાડાના વલણ પર નજર રાખે છે. આ માટે એરલાઇન કંપનીઓ સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો પણ યોજવામાં આવી રહી છે. આ બેઠકોમાં ખાસ કરીને વધુ માંગ ધરાવતા રૂટ પર ટિકિટના ભાવ, ફ્લાઇટની ઉપલબ્ધતા અને મુસાફરોને પડતી મુશ્કેલીઓ જેવા મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવામાં આવે છે. એરલાઇન્સને ખાસ સૂચના આપવામાં આવી છે કે તહેવારો દરમિયાન ભાડું વ્યાજબી સ્તરે રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે. તહેવારના સમયે ઘરે જઈ રહેલા મુસાફરોને માત્ર વધેલી માંગને કારણે ખૂબ વધારે કિંમત ચૂકવવી ન પડે તેનું ધ્યાન રાખવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
સરકાર અપર કેપ નક્કી નહીં કરે તેનો અર્થ એવો નથી કે તહેવારો દરમિયાન હવાઈ ભાડા પર કોઈ નજર જ રાખવામાં આવશે નહીં. મંત્રાલય ભાડાના વલણનું મોનિટરિંગ ચાલુ રાખશે અને એરલાઇન કંપનીઓ સાથે ચર્ચા પણ કરશે. તહેવારો દરમિયાન એરલાઇન ટિકિટના ભાવમાં વધારો સામાન્ય રીતે ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગને કારણે પણ જોવા મળે છે. આ વ્યવસ્થામાં એક જ ફ્લાઇટની અલગ-અલગ બેઠકો અલગ કિંમતે વેચાઈ શકે છે.
ફ્લાઇટમાં શરૂઆતની બેઠકો ઓછી કિંમતે ઉપલબ્ધ હોઈ શકે છે, પરંતુ જેમ જેમ મુસાફરો ટિકિટ બુક કરતા જાય છે અને બેઠકોની સંખ્યા ઓછી થતી જાય છે તેમ ભાડું વધતું જાય છે. એટલે એક જ ફ્લાઇટ માટે થોડા દિવસોના અંતરે ટિકિટના ભાવમાં મોટો તફાવત જોવા મળી શકે છે. તહેવારોમાં આ અસર વધુ જોવા મળે છે કારણ કે મુસાફરીની તારીખો લગભગ નક્કી હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં મુસાફરો એક જ સમયગાળા દરમિયાન ઘરે જવા માંગતા હોય છે.
ખાસ કરીને તહેવારના એક કે બે દિવસ પહેલાંની ફ્લાઇટ માટે માંગ ઘણી વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં છેલ્લી ઘડીએ ટિકિટ ખરીદનારા મુસાફરોને મોંઘી ટિકિટ મળવાની શક્યતા રહે છે. સરકાર દ્વારા અપર કેપ નક્કી કરવામાં નહીં આવે તેવી સ્પષ્ટતા બાદ મુસાફરો માટે વહેલી ફ્લાઇટ બુકિંગ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. તહેવારની તારીખ નજીક આવતાં માંગ વધે તો ટિકિટના ભાવ પણ ઝડપથી વધી શકે છે. મુસાફરો માટે અલગ-અલગ એરલાઇનના ભાડાની સરખામણી કરવી પણ ઉપયોગી બની શકે છે. કેટલીક વખત એક જ રૂટ પર અલગ સમયની ફ્લાઇટમાં ભાડાનો મોટો તફાવત જોવા મળે છે. પ્રવાસની તારીખ અથવા સમય અંગે થોડી લવચીકતા રાખવામાં આવે તો ઓછી કિંમતની ટિકિટ મળવાની શક્યતા વધી શકે છે.
આ ઉપરાંત ટિકિટ બુક કરતી વખતે માત્ર શરૂઆતમાં દેખાતી કિંમતને બદલે અંતિમ ભાડું જોવું પણ જરૂરી છે. સીટ પસંદગી, વધારાનું બેગેજ અને અન્ય સેવાઓ માટે અલગ ચાર્જ લાગુ થઈ શકે છે. તહેવારો દરમિયાન ફ્લાઇટની માંગ વધે ત્યારે ભાડાની સાથે ફ્લાઇટની ઉપલબ્ધતા પણ મોટો મુદ્દો બની શકે છે. તેથી મુસાફરો શક્ય હોય ત્યાં સુધી અગાઉથી આયોજન કરે તો છેલ્લી ઘડીએ ઊંચું ભાડું ચૂકવવાની સ્થિતિ ટાળી શકાય છે. સરકાર તરફથી હાલનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે હવાઈ ભાડામાં સીધો ભાવ નિયંત્રણ લાવવાને બદલે બજાર આધારિત વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે. સાથે જ એરલાઇન્સને તહેવારો દરમિયાન જવાબદારીપૂર્વક ભાડું રાખવા અને સામાન્ય મુસાફરો પર વધુ આર્થિક બોજ ન આવે તેનું ધ્યાન રાખવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
આમ તહેવારો દરમિયાન હવાઈ મુસાફરીનું આયોજન કરનારા લોકો માટે આ મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. સરકાર ટિકિટના ભાવની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી નહીં કરે, એટલે વધુ માંગવાળા દિવસોમાં ભાડું વધવાની શક્યતા યથાવત રહેશે. જોકે મંત્રાલય ભાડાના વલણ પર નજર રાખશે અને એરલાઇન કંપનીઓ સાથે નિયમિત સમીક્ષા પણ ચાલુ રાખશે. તેથી દિવાળી અને અન્ય તહેવારોમાં ફ્લાઇટથી ઘરે જવાનું આયોજન કરતા મુસાફરો માટે વહેલી ટિકિટ બુક કરાવવી ફાયદાકારક બની શકે છે. છેલ્લી ઘડીએ માંગ વધે તો હવાઈ ભાડું ખિસ્સા પર વધુ ભારે પડી શકે છે.
