ભારતના પડોશી દેશ પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે ફરી એકવાર સૈન્ય તણાવ વધી ગયો છે. પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનની અંદર 10 અલગ-અલગ સ્થળો પર હવાઈ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા હોવાની પુષ્ટિ કરી છે. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે જે સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા તેનો ઉપયોગ ડ્રોન રાખવા અને ત્યાંથી હુમલા કરવા માટે કરવામાં આવતો હતો. આ કાર્યવાહી બાદ બંને દેશો વચ્ચે પહેલેથી ચાલી રહેલો તણાવ વધુ ગંભીર બન્યો છે. પાકિસ્તાનના માહિતી મંત્રી અત્તાઉલ્લાહ તરારે જણાવ્યું કે 23 સપ્ટેમ્બરે અફઘાનિસ્તાન તરફથી પાકિસ્તાની વિસ્તારમાં ડ્રોન મોકલવામાં આવ્યા હતા. પાકિસ્તાનના જણાવ્યા પ્રમાણે તેની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે આ ડ્રોનને શોધી કાઢ્યા હતા અને પોતાના નિશાન સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ તેને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ જવાબી કાર્યવાહી તરીકે અફઘાનિસ્તાનમાં 10 સ્થળો પર એર અને ડ્રોન સ્ટ્રાઈક કરવામાં આવી હતી.
પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે આ તમામ સ્થળોનો સંબંધ ડ્રોન સ્ટોર કરવા અથવા તેને લોન્ચ કરવા સાથે હતો. પાકિસ્તાને આ કાર્યવાહીને મર્યાદિત અને ચોક્કસ સૈન્ય કાર્યવાહી ગણાવી છે. સાથે જ એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે હુમલા માત્ર એવા લશ્કરી સ્થળો સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા હતા જે પાકિસ્તાન સામે થયેલા ડ્રોન હુમલાઓ સાથે સીધા જોડાયેલા હતા. પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનને ચેતવણી પણ આપી છે કે તેના વિસ્તારમાં ફરી કોઈ હુમલો કરવામાં આવશે તો તેનો જવાબ આપવામાં આવશે. જોકે પાકિસ્તાને સાથે એવું પણ કહ્યું છે કે તે સંઘર્ષને વધુ આગળ વધારવા માગતું નથી અને વાતચીતનો રસ્તો ખુલ્લો રાખવા તૈયાર છે.
બીજી તરફ અફઘાન તાલિબાન અગાઉથી જ પાકિસ્તાનના આરોપોને નકારતું આવ્યું છે. અફઘાન પક્ષનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલી આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ અને આંતરિક સુરક્ષાની સમસ્યા માટે અફઘાનિસ્તાનને જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે છેલ્લા ઘણા સમયથી આ જ મુદ્દાને લઈને વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનનો આરોપ છે કે તેની સામે સક્રિય કેટલાક આતંકવાદી સંગઠનોના સભ્યો અફઘાનિસ્તાનમાં આશ્રય મેળવે છે અને ત્યાંથી પાકિસ્તાનમાં હુમલાની યોજના બનાવે છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાનના પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં થતા આતંકવાદી હુમલાઓ બાદ આ મુદ્દો વારંવાર સામે આવે છે.
અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકાર આવા આરોપોને નકારે છે. તેનું કહેવું છે કે અફઘાન જમીનનો ઉપયોગ અન્ય દેશો સામે હુમલા માટે થવા દેવામાં આવતો નથી. તાલિબાન અધિકારીઓ અગાઉ પણ કહી ચૂક્યા છે કે પાકિસ્તાને પોતાની આંતરિક સુરક્ષાની સમસ્યાઓનો ઉકેલ પોતાની રીતે લાવવો જોઈએ. બંને દેશોના આ આરોપ-પ્રત્યારોપ વચ્ચે હવે સીધી સૈન્ય કાર્યવાહી વધી રહી છે. સરહદ પર ગોળીબાર અને આતંકવાદી હુમલાઓ બાદ હવે એર સ્ટ્રાઈક અને ડ્રોન પણ આ સંઘર્ષનો ભાગ બન્યા છે. અફઘાનિસ્તાનના ખોસ્ત પ્રાંતમાં પણ હુમલાની માહિતી સામે આવી છે. સ્થાનિક અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલાક વિસ્તારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. શરૂઆતની માહિતી પ્રમાણે ખોસ્તમાં થયેલી આ કાર્યવાહીમાં જાનહાનિના અહેવાલ સામે આવ્યા નહોતા. અન્ય વિસ્તારોમાં થયેલા હુમલાઓ અંગે સ્થિતિ હજુ સ્પષ્ટ થતી રહી છે.
આ તણાવ પાછળ પાકિસ્તાનના ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારમાં પોલીસ કમ્પાઉન્ડ પર થયેલો તાજેતરનો મોટો હુમલો પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કોહાટ વિસ્તારમાં પોલીસ અને મસ્જિદને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા બાદ મોટી સંખ્યામાં લોકોના મોત થયા હતા અને ઘણા લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ હુમલા બાદ પાકિસ્તાને ફરી અફઘાનિસ્તાનની જમીન પર રહેલા આતંકવાદી ઠેકાણાઓ અંગે આરોપ લગાવ્યા હતા. આ ઘટના પછી પાકિસ્તાને 21 સપ્ટેમ્બરે પણ અફઘાનિસ્તાનમાં હવાઈ હુમલા કર્યા હતા. પાકિસ્તાને તે કાર્યવાહીમાં આતંકવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી 28 આતંકવાદીઓ અને આત્મઘાતી હુમલાખોરોને માર્યા હોવાનો દાવો કર્યો હતો. જોકે અફઘાન પક્ષે આ હુમલામાં નાગરિકોના મોત થયાનું જણાવ્યું હતું. ત્રણ નાગરિકોના મોત અને ચાર લોકો ઘાયલ થયાની માહિતી પણ સામે આવી હતી.
આ હુમલા બાદ અફઘાનિસ્તાનમાં પાકિસ્તાન સામે ભારે નારાજગી જોવા મળી હતી. અફઘાન અધિકારીઓએ પાકિસ્તાનની કાર્યવાહીને પોતાની સરહદ અને સંપ્રભુતાનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું હતું. તાલિબાન તરફથી એવી ચેતવણી પણ આપવામાં આવી હતી કે અફઘાનિસ્તાન પોતાની જમીન પર થતી સૈન્ય કાર્યવાહીનો જવાબ આપવાનો અધિકાર ધરાવે છે. હવે 10 સ્થળો પર થયેલી નવી કાર્યવાહીથી બંને દેશો વચ્ચે સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની ગઈ છે. થોડા દિવસોની અંદર બીજી મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી થવાથી સરહદ પર ફરી અથડામણો વધવાની ચિંતા ઊભી થઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે આ વખતે ડ્રોનનો મુદ્દો પણ બંને દેશોના વિવાદના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે અફઘાનિસ્તાન તરફથી તેના હવાઈ ક્ષેત્રમાં ડ્રોન મોકલવામાં આવ્યા હતા. પાકિસ્તાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે તેને શોધીને નિષ્ક્રિય કર્યા બાદ ડ્રોન રાખવા અને લોન્ચ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા.
ડ્રોનનો ઉપયોગ આ સંઘર્ષને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે. પરંપરાગત હવાઈ હુમલાની સરખામણીએ નાના ડ્રોનને શોધવા અને સમયસર રોકવા માટે સતત હવાઈ દેખરેખ જરૂરી બને છે. પાકિસ્તાનનું કહેવું છે કે અફઘાન સરહદ નજીક તેની એર ડિફેન્સ અને સર્વેલન્સ સિસ્ટમ સતત સક્રિય રાખવામાં આવી છે. પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચેનો મુખ્ય વિવાદ આતંકવાદી સંગઠનોની હાજરીને લઈને છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી આરોપ લગાવી રહ્યું છે કે તેની સામે હુમલા કરનારા સંગઠનોને અફઘાનિસ્તાનમાં સુરક્ષિત આશ્રય મળે છે. અફઘાન તાલિબાન આ આરોપોનો ઇનકાર કરે છે. આ વિવાદને કારણે બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી વાતચીતના પ્રયાસો થયા હોવા છતાં કાયમી ઉકેલ આવ્યો નથી. એક તરફ પાકિસ્તાન આતંકવાદી ઠેકાણાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની માગ કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાન પાકિસ્તાનની હવાઈ કાર્યવાહીને પોતાની સંપ્રભુતાનું ઉલ્લંઘન ગણાવે છે.
પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે લાંબી અને મુશ્કેલ સરહદ આવેલી છે. તેના ઘણા વિસ્તારો પહાડી છે. આવા વિસ્તારોમાં લોકો અને હથિયારબંધ જૂથોની સરહદ પાર અવરજવર રોકવી મોટો પડકાર છે. આ જ કારણે બંને દેશો વારંવાર એકબીજા પર સરહદ પારની ગતિવિધિઓ અંગે આરોપ લગાવતા રહે છે. તાજેતરના હુમલાઓ પહેલાં બંને દેશો વચ્ચે લગભગ ત્રણ મહિનાથી પ્રમાણમાં શાંતિ જોવા મળી રહી હતી. પરંતુ પાકિસ્તાનમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા અને ત્યારબાદ અફઘાનિસ્તાનમાં થયેલી એર સ્ટ્રાઈકથી સ્થિતિ ફરી બદલાઈ ગઈ છે. હાલ પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનના 10 સ્થળો પર એર અને ડ્રોન સ્ટ્રાઈક કરવાની પુષ્ટિ કરી છે અને તેને અગાઉના ડ્રોન હુમલાનો જવાબ ગણાવ્યો છે. બીજી તરફ અફઘાન તાલિબાન પાકિસ્તાન તરફથી અગાઉ કરવામાં આવેલા હુમલાઓ સામે કડક વાંધો ઉઠાવી ચૂક્યું છે અને પોતાની જમીનનું રક્ષણ કરવાની વાત કરી ચૂક્યું છે.
આ કારણે આગામી દિવસોમાં બંને દેશોનું વલણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો બંને તરફથી જવાબી સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રહે તો સરહદી તણાવ વધુ વધી શકે છે. જો વાતચીતનો રસ્તો અપનાવવામાં આવે તો સ્થિતિને ફરી નિયંત્રણમાં લાવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. હાલ બંને દેશો વચ્ચે આતંકવાદ, સરહદ પારની ગતિવિધિઓ, ડ્રોન હુમલા અને એર સ્ટ્રાઈક સૌથી મોટા વિવાદના મુદ્દા બની ગયા છે. અફઘાનિસ્તાનમાં 10 સ્થળો પર પાકિસ્તાનની તાજેતરની કાર્યવાહી બાદ હવે તાલિબાન સરકારના આગામી પગલાં પર નજર રહેશે.
