ઉત્તર પ્રદેશના ગ્રેટર નોઈડામાં યમુના એક્સપ્રેસવે પર બુધવારે મોડી રાત્રે એક ભયાનક દુર્ઘટના સર્જાઈ હતી. દિલ્હીથી મહોબા જઈ રહેલી સ્લિપર બસમાં અચાનક આગ લાગતાં 9 મુસાફરોના મોત થયા છે, જ્યારે 20થી વધુ મુસાફરોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે. આગ એટલી ઝડપથી ફેલાઈ હતી કે થોડી જ મિનિટોમાં આખી બસ અગનગોળામાં ફેરવાઈ ગઈ હતી. કેટલાક મુસાફરોએ બારીના કાચ તોડીને બહાર નીકળી પોતાનો જીવ બચાવ્યો હતો. દુર્ઘટના યમુના એક્સપ્રેસવે પર ઝેવર નજીક 33 કિલોમીટરના પોઈન્ટ પાસે રાત્રે લગભગ 11.30 વાગ્યે બની હતી. બસ દિલ્હીના કાશ્મીરી ગેટથી ઉત્તર પ્રદેશના મહોબા તરફ જઈ રહી હતી. બસમાં આશરે 30થી 35 મુસાફરો સવાર હોવાનું સામે આવ્યું છે.
બસમાં આગ લાગતાં જ મુસાફરોમાં ભારે અફરાતફરી મચી ગઈ હતી. આગ અને ધુમાડો ઝડપથી બસમાં ફેલાતા અંદર રહેલા લોકોને બહાર નીકળવા માટે ખૂબ ઓછો સમય મળ્યો હતો. કેટલાક મુસાફરો બારીમાંથી બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા હતા, જ્યારે કેટલાક લોકો આગ અને ધુમાડા વચ્ચે બસની અંદર જ ફસાઈ ગયા હતા. ઘટનાની જાણ થતાં પોલીસ અને ફાયર વિભાગની ટીમો તાત્કાલિક સ્થળ પર પહોંચી હતી. ઝેવર ટોલ પ્લાઝા પાસે હાજર ફાયર ટીમ ઉપરાંત અન્ય ફાયર સર્વિસ યુનિટને પણ ઘટનાસ્થળે મોકલવામાં આવ્યા હતા. કુલ ચાર ફાયર ટેન્ડર અને બચાવ ટીમોએ આગ પર કાબૂ મેળવવા તથા મુસાફરોને બહાર કાઢવા કામગીરી હાથ ધરી હતી.
ફાયર વિભાગના જણાવ્યા પ્રમાણે 20થી 25 મુસાફરોને બસમાંથી સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા. આગ પર કાબૂ મેળવ્યા બાદ ટીમ બસની અંદર પહોંચી ત્યારે 9 લોકો મળી આવ્યા હતા. તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રાથમિક માહિતી પ્રમાણે આગમાં દાઝવા અને ધુમાડાના કારણે શ્વાસ રૂંધાવાથી તેમના મોત થયા હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ દુર્ઘટનામાં એક મહિલા અને આઠ પુરુષોના મોત થયાની માહિતી સામે આવી છે. કેટલાક મૃતદેહો ગંભીર રીતે દાઝી ગયા હોવાથી તેમની ઓળખ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે. મુસાફરોની બુકિંગ વિગતો અને પરિવારજનોની મદદથી મૃતકોની ઓળખ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ગૌતમબુદ્ધ નગરના મુખ્ય ફાયર ઓફિસર પ્રદીપ કુમારે આગ કેવી રીતે લાગી તેના વિશે પ્રાથમિક માહિતી આપી છે. શરૂઆતની તપાસમાં બસની એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમમાં સ્પાર્ક અથવા બ્લાસ્ટ થયા બાદ આગ લાગી હોવાની શક્યતા સામે આવી છે. આ પછી એન્જિનમાં રહેલું લુબ્રિકેટિંગ ઓઈલ આગની ઝપેટમાં આવતાં જ્વાળાઓ ઝડપથી બસમાં ફેલાઈ હોવાની પ્રાથમિક આશંકા છે. જોકે આગનું ચોક્કસ કારણ હજુ અંતિમ રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી. ફોરેન્સિક અને ટેકનિકલ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ દુર્ઘટનાનું સાચું કારણ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
બસ ડબલ ડેકર સ્લિપર પ્રકારની હતી અને તેની ઉપર મોટી સંખ્યામાં પાર્સલ પણ રાખવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ સામગ્રીને કારણે આગ વધુ ઝડપથી ફેલાઈ કે કેમ તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. બસની ટેકનિકલ સ્થિતિ, એસી સિસ્ટમ, વાયરિંગ અને અન્ય ભાગોની તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે. આ મામલે ડ્રાઇવર અને કંડક્ટર સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. બંનેને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા છે અને ઝેવર પોલીસ સ્ટેશનમાં કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે. પોલીસ દ્વારા તેમની પૂછપરછ કરવામાં આવી રહી છે.
FIRમાં મુસાફરો દ્વારા ગંભીર આરોપો પણ કરવામાં આવ્યા છે. મુસાફરોએ બસમાં આગ લાગતા પહેલાં ડ્રાઇવર કેબિન તરફથી સળગવાની વાસ આવતી હોવાનું અનુભવ્યું હતું અને ડ્રાઇવર તથા કંડક્ટરને બસ રોકવા જણાવ્યું હોવાનો આરોપ છે. આ ચેતવણીને સમયસર ગંભીરતાથી લેવામાં આવી હતી કે નહીં તેની પણ પોલીસ તપાસ કરી રહી છે. આ કારણે હવે તપાસ માત્ર બસમાં આગ લાગવાના ટેકનિકલ કારણ સુધી મર્યાદિત નથી. આગ લાગતાં પહેલાં કોઈ બેદરકારી થઈ હતી કે નહીં, મુસાફરોની ચેતવણી પછી બસ સમયસર રોકવામાં આવી હતી કે નહીં અને સુરક્ષા નિયમોનું પાલન થયું હતું કે નહીં તે તમામ પાસાઓ તપાસ હેઠળ છે.
દુર્ઘટના બાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 9 લોકોના મોત પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું છે. તેમણે મૃતકોના પરિવારજનો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરવાની સાથે ઘાયલો ઝડપથી સ્વસ્થ થાય તેવી પ્રાર્થના કરી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ગ્રેટર નોઈડામાં બનેલી આ દુર્ઘટના અંગે શોક વ્યક્ત કર્યો છે. તેમણે પોતાના સ્વજનો ગુમાવનારા પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી અને ઈજાગ્રસ્તો ઝડપથી સ્વસ્થ થાય તેવી કામના કરી છે. આ સાથે વડાપ્રધાન રાષ્ટ્રીય રાહત ફંડમાંથી મૃતકોના પરિવારજનોને આર્થિક સહાય આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ પામેલા દરેક વ્યક્તિના નજીકના પરિવારજનને 2 લાખ રૂપિયા આપવામાં આવશે, જ્યારે ઈજાગ્રસ્તોને 50 હજાર રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવશે.
ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે પણ ઘટનાને લઈને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું છે. તેમણે અધિકારીઓને ઈજાગ્રસ્તોની યોગ્ય સારવાર સુનિશ્ચિત કરવા અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોને જરૂરી મદદ પહોંચાડવા સૂચના આપી છે. રાજ્ય સરકાર તરફથી પણ મૃતકોના પરિવારને 2 લાખ રૂપિયા અને ઈજાગ્રસ્તોને 50 હજાર રૂપિયાની આર્થિક સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ દુર્ઘટનાએ લાંબા અંતરની સ્લિપર બસોમાં ફાયર સેફ્ટીનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં લાવી દીધો છે. ખાસ કરીને એસી બસોમાં ઇલેક્ટ્રિકલ વાયરિંગ, આગ બુઝાવવાના સાધનો, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને મુસાફરોને તાત્કાલિક બહાર કાઢવાની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
ઘટનામાં ઘણા મુસાફરો સમયસર બસમાંથી બહાર નીકળી શક્યા હોવાથી મોટી સંખ્યામાં લોકોનો જીવ બચી ગયો. જોકે આગ અને ધુમાડામાં ફસાયેલા 9 મુસાફરોને બચાવી શકાયા નહોતા. હાલ પોલીસ, ફાયર વિભાગ અને ટેકનિકલ ટીમ દ્વારા અલગ-અલગ પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. એસી સિસ્ટમમાં સ્પાર્ક અથવા બ્લાસ્ટની પ્રાથમિક આશંકા સામે આવી છે, પરંતુ અંતિમ કારણ ફોરેન્સિક તપાસ બાદ જ નક્કી થશે. સાથે જ ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરની ભૂમિકા તથા બસમાં સલામતીના નિયમોનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
