મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ઈરાન અને કતાર વચ્ચે હવે ત્રણ ઈરાની લડાકુ વિમાનના પાઇલટોને લઈને નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે માર્ચમાં કતારના વિસ્તારમાં ઈરાની લડાકુ વિમાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા બાદ તેના ત્રણ પાઇલટોને કતારની સેનાએ જીવતા પકડી લીધા હતા અને ત્યારથી તેમને કતારમાં કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. ઈરાને આ પાઇલટોની સ્થિતિ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય હસ્તક્ષેપની પણ માંગ કરી છે.જોકે, કતારે ઈરાનના આ દાવાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધો છે. કતારના વિદેશ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે તેની કસ્ટડીમાં એક પણ જીવિત ઈરાની પાઇલટ નથી. કતારના જણાવ્યા પ્રમાણે, માર્ચની ઘટનામાં સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન દરમિયાન એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો. દોહાએ મૃતદેહ ઈરાનને સોંપવા માટે તેહરાનનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ અત્યાર સુધી ઈરાન તરફથી આ અંગે કોઈ જવાબ મળ્યો નથી.
ઈરાનનો મોટો દાવો,ત્રણ પાઇલટ જીવતા પકડાયા હતા
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNAએ એક સૈન્ય અધિકારીને ટાંકીને દાવો કર્યો હતો કે માર્ચમાં થયેલી સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન ત્રણ ઈરાની પાઇલટોના વિમાનોને કતારના વિસ્તારમાં એક સૈન્ય ઠેકાણાને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસ દરમિયાન તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા.ઈરાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, વિમાનને નુકસાન થયા બાદ ત્રણેય પાઇલટોએ વિમાનમાંથી બહાર નીકળીને પોતાનો જીવ બચાવ્યો હતો અને તેઓ જીવતા હતા. પરંતુ ઈરાનનો આરોપ છે કે ત્યારબાદ કતારની સેનાએ તેમને પકડી લીધા હતા અને છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી તેઓ કતારની કસ્ટડીમાં છે.આ દાવાને લઈને ઈરાને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ આ મામલો ઉઠાવ્યો છે. ઈરાન તરફથી ઇન્ટરનેશનલ કમિટી ઓફ ધ રેડ ક્રોસ (ICRC)ને હસ્તક્ષેપ કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે, જેથી પાઇલટોની સ્થિતિ અંગે જાણકારી મળી શકે અને જો તેઓ કતારમાં કસ્ટડીમાં હોય તો તેમની વાપસી સુનિશ્ચિત થઈ શકે.
કતારનો જવાબ‘અમારી કસ્ટડીમાં કોઈ પાઇલટ નથી’
ઈરાનના આરોપો સામે કતારના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો છે. દોહાએ કહ્યું છે કે ઈરાનના ત્રણ પાઇલટોને કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો ખોટો છે.કતારના જણાવ્યા પ્રમાણે, માર્ચમાં કેટલાક ઈરાની વિમાનોએ કતારના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. કતારના અધિકારીઓએ આ વિમાનો સાથે સંપર્ક કરવાનો અનેક વખત પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો નહોતો.ત્યારબાદ કતારે પોતાના હવાઈ ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે કાર્યવાહી કરી હતી. ઘટનાના બાદ કતારની સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ટીમોએ વિસ્તારની તપાસ શરૂ કરી હતી. આ શોધખોળ દરમિયાન એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હોવાનું કતારનું કહેવું છે.
એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હોવાનો કતારનો દાવો
કતારના વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા પ્રમાણે, સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન દરમિયાન ટીમને એક ઈરાની પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો.દોહાએ આ અંગે ઈરાનનો સંપર્ક કરીને મૃતદેહ પરત સોંપવાની ઓફર પણ કરી હતી. કતારે સમગ્ર ઘટનાની વિગતો ઈરાન સાથે શેર કરવાની અને ઓપરેશન અંગે માહિતી આપવા માટે તેહરાનને આમંત્રણ આપ્યું હતું.પરંતુ કતારના જણાવ્યા પ્રમાણે, ઈરાન તરફથી હજુ સુધી આ આમંત્રણનો કોઈ જવાબ મળ્યો નથી. આ કારણે બંને દેશોના દાવાઓ વચ્ચેનો તફાવત વધુ ગંભીર બન્યો છે—ઈરાન ત્રણ પાઇલટ જીવતા હોવાનો દાવો કરી રહ્યું છે, જ્યારે કતાર કહે છે કે તેની પાસે કોઈ જીવિત પાઇલટ નથી અને શોધખોળ દરમિયાન એકનો મૃતદેહ મળ્યો હતો.
આખો વિવાદ માર્ચની સૈન્ય ઘટનાથી જોડાયેલો
આ સમગ્ર મામલો માર્ચમાં થયેલી સૈન્ય કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલો છે. તે સમયે ઈરાન અને અમેરિકા-ઇઝરાયેલ વચ્ચે ગંભીર સૈન્ય સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો.ઈરાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, તેના લડાકુ વિમાનો કતારમાં આવેલા એક સૈન્ય ઠેકાણાને નિશાન બનાવવાના મિશન પર હતા. આ દરમિયાન વિમાનોને તોડી પાડવામાં આવ્યા અને ત્યારબાદ ત્રણ પાઇલટો ગુમ થયાની વાત સામે આવી.ઘટનાના લગભગ છ મહિના બાદ ઈરાને હવે દાવો કર્યો છે કે આ ત્રણ પાઇલટોને કતારે જીવતા પકડી લીધા હતા અને ત્યારથી તેઓ કતારમાં કસ્ટડીમાં છે. કતારે આ આરોપને સીધો નકારી કાઢ્યો છે.
ઈરાને રેડ ક્રોસ પાસે કેમ કરી અપીલ?
ઈરાનનો દાવો છે કે ત્રણ પાઇલટો જીવતા કતારના કબજામાં છે. તેથી ઈરાને આ મામલે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી સંસ્થા ઇન્ટરનેશનલ કમિટી ઓફ ધ રેડ ક્રોસની મદદ માંગવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.ઈરાન ઇચ્છે છે કે જો તેના પાઇલટો ખરેખર કતારમાં કસ્ટડીમાં હોય તો તેમની સ્થિતિ અંગે સ્વતંત્ર રીતે તપાસ કરવામાં આવે. સાથે જ તેમની સાથે સંપર્ક કરવાની અને તેમને પરત લાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે.બીજી તરફ, કતારનું કહેવું છે કે તેની પાસે કોઈ જીવિત ઈરાની પાઇલટ નથી. તેથી બંને દેશોના નિવેદનો વચ્ચેનો વિરોધાભાસ આ સમગ્ર મામલાને વધુ ગંભીર બનાવી રહ્યો છે.
કતારે કહ્યું ,ઈરાની વિમાનો હવાઈ ક્ષેત્રમાં ઘૂસ્યા હતા
કતારના વિદેશ મંત્રાલયે ઈરાનના આરોપોને નકારતાં માર્ચની ઘટનાનું પોતાનું વર્ઝન રજૂ કર્યું છે.દોહાના જણાવ્યા પ્રમાણે, કેટલાક ઈરાની વિમાનોએ કતારના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. કતારના અધિકારીઓએ તેમને સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો નહોતો.કતારનું કહેવું છે કે ત્યારબાદ તેની સરહદ અને હવાઈ ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે કાર્યવાહી કરવામાં આવી. આ કાર્યવાહી બાદ સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ટીમોને વિસ્તારમાં મોકલવામાં આવી હતી.આ શોધખોળમાં એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો. કતારે આ ઘટનાની જાણ ઈરાનને કરી અને મૃતદેહ પરત સોંપવાની ઓફર કરી હોવાનું જણાવ્યું છે.
છ મહિનાથી રહસ્ય બનેલા પાઇલટો
આ ઘટનાનો સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ત્રણ ઈરાની પાઇલટો સાથે ખરેખર શું થયું?ઈરાન કહે છે કે ત્રણેય પાઇલટો વિમાનમાંથી બહાર નીકળ્યા ત્યારે જીવતા હતા અને કતારની સેનાએ તેમને પકડી લીધા હતા. બીજી તરફ કતાર કહે છે કે તેની કસ્ટડીમાં કોઈ જીવિત ઈરાની પાઇલટ નથી અને શોધખોળ દરમિયાન એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો.આ બંને દાવાઓમાંથી કયો સાચો છે તે અંગે હાલમાં કોઈ સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થયેલી માહિતી સામે આવી નથી. તેથી ત્રણેય પાઇલટોની વાસ્તવિક સ્થિતિ હજુ પણ એક મોટો સવાલ બની છે.
મધ્ય પૂર્વના વધતા તણાવ વચ્ચે નવો વિવાદ
ઈરાન અને કતાર વચ્ચેનો આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં પહેલેથી જ ભારે સૈન્ય અને રાજદ્વારી તણાવ છે.માર્ચની ઘટનાથી સંબંધિત આ મુદ્દો હવે ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. ઈરાન પોતાના સૈન્ય કર્મચારીઓના કથિત કબજાને ગંભીર મુદ્દો ગણાવી રહ્યું છે, જ્યારે કતાર પોતાના પર લગાવવામાં આવેલા આરોપોને ભ્રામક અને ખોટા ગણાવી રહ્યું છે.આ વિવાદ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો માટે પણ સંવેદનશીલ બની શકે છે, ખાસ કરીને કારણ કે પાઇલટો લશ્કરી મિશન દરમિયાન ગુમ થયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
તેહરાન અને દોહાના દાવામાં મોટો તફાવત
હાલની સ્થિતિને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો બંને દેશોની વાત સંપૂર્ણપણે અલગ છે.
ઈરાનનો દાવો:
ત્રણ ઈરાની પાઇલટ માર્ચમાં વિમાન તૂટી પડ્યા બાદ જીવતા હતા. કતારની સેનાએ તેમને પકડી લીધા અને ત્યારથી તેઓ કતારની કસ્ટડીમાં છે.
કતારનો જવાબ:
કતારે કોઈ પણ ઈરાની પાઇલટને કસ્ટડીમાં લીધો નથી. સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો. કતારે ઈરાનને મૃતદેહ સોંપવાની ઓફર કરી હતી અને ઘટનાની માહિતી આપવા માટે તેહરાનને આમંત્રણ આપ્યું હતું.
હાલની સ્થિતિ:
ઈરાનના દાવાની કતાર દ્વારા સંપૂર્ણ નકારી કાઢવામાં આવી છે અને ત્રણ પાઇલટોની સ્થિતિ અંગે બંને દેશોના નિવેદનોમાં મોટો વિરોધાભાસ છે.
હવે સવાલ શું ખરેખર કતારમાં કેદ છે ત્રણ પાઇલટ?
હાલમાં આ સવાલનો ચોક્કસ જવાબ ઉપલબ્ધ નથી.
ઈરાને ત્રણ પાઇલટ કતારની કસ્ટડીમાં હોવાનો દાવો કર્યો છે અને રેડ ક્રોસને હસ્તક્ષેપની અપીલ કરી છે. પરંતુ કતારનું સત્તાવાર નિવેદન છે કે તેની પાસે કોઈ જીવિત ઈરાની પાઇલટ નથી.કતારના જણાવ્યા પ્રમાણે, સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન દરમિયાન એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો અને તેને ઈરાનને સોંપવા માટે દોહાએ સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.આથી હવે આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્વની બાબત ત્રણ પાઇલટોની વાસ્તવિક સ્થિતિ અંગે સ્વતંત્ર અને વિશ્વસનીય માહિતી સામે આવવાની છે. જ્યાં સુધી આવી પુષ્ટિ થતી નથી ત્યાં સુધી ઈરાન અને કતાર બંનેના દાવા અલગ-અલગ જ રહેશે.
માર્ચની સૈન્ય ઘટનાના લગભગ છ મહિના બાદ ત્રણ ઈરાની પાઇલટોની કથિત કસ્ટડીનો મુદ્દો ફરી આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં આવ્યો છે. ઈરાનનો આરોપ છે કે તેના ત્રણ પાઇલટો વિમાન તૂટી પડ્યા બાદ જીવતા હતા અને કતારની સેનાએ તેમને પકડી લીધા હતા. આ દાવાને આધારે તેહરાને રેડ ક્રોસ સમક્ષ પણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.પરંતુ કતારે આ આરોપને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધો છે. દોહાનું કહેવું છે કે તેની કસ્ટડીમાં કોઈ જીવિત ઈરાની પાઇલટ નથી. કતારની સર્ચ અને રેસ્ક્યૂ ટીમને એક પાઇલટનો મૃતદેહ મળ્યો હતો અને મૃતદેહ ઈરાનને પરત સોંપવા માટે દોહાએ સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કતારના જણાવ્યા પ્રમાણે, તેહરાન તરફથી હજુ સુધી આ અંગે કોઈ જવાબ મળ્યો નથી,આથી હાલમાં સૌથી મોટો સવાલ એ જ છે,શું ત્રણ ઈરાની પાઇલટ ખરેખર કતારની કસ્ટડીમાં છે કે માર્ચની સૈન્ય કાર્યવાહીમાં તેમના સાથે કંઈક બીજું બન્યું હતું? આ રહસ્યનો જવાબ હવે આગળની તપાસ, બંને દેશો વચ્ચેના સંવાદ અને સંભવિત આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસથી જ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
