બાંગ્લાદેશની પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના પ્રત્યર્પણનો મુદ્દો ફરી એકવાર ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેની ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની સરકાર ભારત પાસેથી શેખ હસીનાને પરત સોંપવાની માંગ કરી રહી છે. બીજી તરફ ભારતે સંકેત આપ્યો છે કે આ મામલે અંતિમ નિર્ણય કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને સંબંધિત અદાલતોના નિર્ણયને ધ્યાનમાં રાખીને જ લેવામાં આવશે.
શેખ હસીના ઓગસ્ટ 2024માં બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન બાદ ભારત આવી હતી અને ત્યારથી ભારતમાં રહી રહી છે. બાંગ્લાદેશમાં તેમના વિરુદ્ધ ગંભીર આરોપો અને કેસ ચાલી રહ્યા છે. નવેમ્બર 2025માં તેમને ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા પણ સંભળાવવામાં આવી હતી. હવે નવી સરકાર તેમના પ્રત્યર્પણ માટે ભારત પર દબાણ વધારી રહી છે.
તારિક રહેમાને ફરી ઉઠાવ્યો પ્રત્યર્પણનો મુદ્દો
10 ઓગસ્ટે બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાને ભારતના નવા હાઈ કમિશનર દિનેશ ત્રિવેદી સાથેની મુલાકાત દરમિયાન શેખ હસીનાના પ્રત્યર્પણનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. રહેમાને ભારતને પ્રત્યર્પણની પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધારવા અપીલ કરી હતી. સાથે જ તેમણે બંને દેશોના સંબંધોને નુકસાન પહોંચાડે તેવા કોઈપણ પગલાંથી બચવાની પણ વાત કરી હતી. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઢાકા ભારત પાસેથી શેખ હસીનાને પરત મેળવવા માંગે છે. ભારતે જોકે આ મુદ્દે પોતાની કાયદાકીય પ્રક્રિયા મુજબ આગળ વધવાની વાત કરી છે.
ભારતનો સંકેત શું કહે છે?
શેખ હસીનાના પ્રત્યર્પણ અંગે ભારતનો અભિગમ માત્ર રાજકીય નિર્ણય પૂરતો મર્યાદિત નથી. ભારત તરફથી એવો સંકેત આપવામાં આવ્યો છે કે અંતિમ નિર્ણય સંબંધિત કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને અદાલતોના નિર્ણયને ધ્યાનમાં રાખીને થશે. આ મુદ્દો મહત્વનો છે કારણ કે પ્રત્યર્પણની માંગ સામે આરોપોની પ્રકૃતિ, બંને દેશો વચ્ચેની સંધિઓ અને ભારતીય કાયદા જેવા અનેક પાસાં ધ્યાનમાં લેવા પડે છે.
બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીના સામે ગંભીર કેસ
બાંગ્લાદેશમાં 2024ના રાજકીય ઉથલપાથલ દરમિયાન થયેલી હિંસા અને માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના આરોપોને લઈને શેખ હસીના સામે કાર્યવાહી થઈ છે. તેમને ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી છે. ઢાકા હવે આ ચુકાદા બાદ ભારત પાસેથી તેમનું પ્રત્યર્પણ વધુ ઝડપથી કરાવવા માંગે છે. બીજી તરફ શેખ હસીનાએ ભારતમાંથી જ જાહેર નિવેદનો આપીને ડિસેમ્બર 2026માં બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના આવા નિવેદનોથી ભારત-બાંગ્લાદેશના સંબંધોમાં તણાવ વધવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
મુદ્દો હવે માત્ર પ્રત્યર્પણ પૂરતો રહ્યો નથી
શેખ હસીનાનો મુદ્દો ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના વ્યાપક સંબંધો સાથે પણ જોડાઈ ગયો છે. સરહદ, પાણી વહેંચણી, સુરક્ષા સહયોગ અને બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વ ધરાવે છે. તાજેતરમાં બંને સરકારો વચ્ચે સંબંધો સુધારવા માટે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ દરમિયાન તારિક રહેમાનની ભારત મુલાકાતની પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. તેમને સપ્ટેમ્બર 2026માં નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS બેઠકના આઉટરીચ સત્રમાં આમંત્રણ મળ્યું છે. જોકે તેમની મુલાકાતની તારીખ હજુ સત્તાવાર રીતે નક્કી થઈ નથી.
હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ઢાકા સતત શેખ હસીનાના પ્રત્યર્પણની માંગ કરી રહ્યું છે, જ્યારે નવી દિલ્હી આ મુદ્દાને કાયદાકીય પ્રક્રિયા સાથે જોડીને જોઈ રહ્યું છે. તેથી હવે આગળની કાર્યવાહી કઈ રીતે થાય છે અને અદાલતો તથા સંબંધિત સત્તાધિકારીઓનો અભિગમ શું રહે છે તેના પર બંને દેશોની નજર રહેશે.
