દેશમાં મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ વધવાની સાથે સ્પામ કોલ્સ અને મેસેજની સમસ્યા પણ ગંભીર બની રહી છે. દૂરસંચાર વિભાગના આંકડા મુજબ, વર્ષ 2022 પછીથી સ્પામ કોલ્સ અને મેસેજ સામે મળતી ફરિયાદોમાં સતત વધારો થયો છે. 2026ના પહેલા 6 મહિનામાં જ 20.75 લાખથી વધુ ફરિયાદો નોંધાઈ છે.
રાજ્યસભામાં દૂરસંચાર રાજ્ય મંત્રી પેમ્માસાની ચંદ્રશેખરે આપેલી માહિતી મુજબ, વર્ષ 2025માં સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન 31.09 લાખ ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. 2026ના પહેલા 6 મહિનાનો આંકડો ગયા વર્ષની કુલ ફરિયાદોના લગભગ 70% સુધી પહોંચી ગયો છે. જો વર્ષના બીજા 6 મહિનામાં પણ ફરિયાદો આ જ ઝડપે આવતી રહી તો 2026માં આ આંકડો 2025 કરતાં ઘણો વધી શકે છે.
મોબાઈલ વધ્યા, સ્પામ કોલ્સ પણ વધ્યા
મોબાઈલ હવે માત્ર વાતચીત માટેનું સાધન નથી રહ્યું. બેંકિંગ, ખરીદી, વીમા, લોન, રોકાણ, સરકારી સેવાઓ અને ઓનલાઈન વ્યવહારો માટે પણ મોબાઈલ નંબરનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે. આ કારણે કંપનીઓ અને વેપારીઓ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા માટે કોલ્સ અને મેસેજનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ આ સાથે એવા કોલ્સ અને મેસેજ પણ આવે છે, જે લોકોને જોઈતા નથી. વારંવાર આવતા આવા કોલ્સ અને મેસેજ હવે લોકો માટે મોટી પરેશાની બની રહ્યા છે.
ડિજિટલ વ્યવહાર વધ્યા એટલે સ્પામ પણ વધ્યું
વર્ષ 2022 પછીથી ફરિયાદોમાં વધારો થવા પાછળ મોબાઈલ આધારિત સેવાઓ અને ડિજિટલ વ્યવહારોમાં થયેલો મોટો વધારો પણ એક કારણ છે. હવે લોકો બેંકિંગથી લઈને ખરીદી અને રોકાણ સુધીની ઘણી સેવાઓ મોબાઈલ નંબર સાથે જોડે છે.
આ કારણે કંપનીઓ માટે પણ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવું સરળ બન્યું છે. જોકે ગ્રાહકની મંજૂરીથી કરવામાં આવતા કોલ્સ અને મેસેજ અલગ છે. સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને વારંવાર ફોન કરવામાં આવે અથવા તેણે માંગ્યા ન હોય એવા મેસેજ મોકલવામાં આવે.
સ્પામ કોલ્સ બની રહ્યા છે સાયબર ઠગાઈનું હથિયાર
સ્પામ કોલ્સ માત્ર પરેશાની સુધી સીમિત નથી રહ્યા. સાયબર ઠગો પણ લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવા માટે આવા કોલ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ઠગો પોતાને બેંક, વીમા કંપની, દૂરસંચાર કંપની અથવા સરકારી વિભાગના કર્મચારી તરીકે ઓળખાવે છે. ત્યારબાદ અલગ અલગ બહાના બનાવીને લોકો પાસેથી બેંકિંગ અને વ્યક્તિગત માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આવા કોલ્સમાં સામાન્ય રીતે કહેવામાં આવે છે:
- તમારું બેંક ખાતું બંધ થઈ જશે
- તમારો મોબાઈલ નંબર બંધ થવાનો છે
- તમારી લોન મંજૂર થઈ ગઈ છે
- તમને ઈનામ મળ્યું છે
- સરકારી યોજનાનો લાભ મળશે
- તમારી વીમા પોલિસીમાં ફેરફાર કરવાનો છે
જો કોઈ વ્યક્તિ આવી વાતોમાં આવીને પોતાની મહત્વની માહિતી આપી દે તો તેના બેંક ખાતામાંથી પૈસા ઉપડી શકે છે.
મેસેજમાં આવેલી લિંકથી પણ સાવધાન
સ્પામ મેસેજ દ્વારા પણ ઠગાઈ કરવામાં આવે છે. આવા મેસેજમાં ઘણી વખત આકર્ષક ઓફર, ઈનામ અથવા તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાની વાત કરવામાં આવે છે. મેસેજમાં આવેલી શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કર્યા પછી વ્યક્તિને નકલી વેબસાઈટ પર લઈ જવામાં આવી શકે છે. ત્યાં તેની અંગત માહિતી અથવા પૈસા સંબંધિત વિગતો માંગવામાં આવે છે. એટલે અજાણ્યા નંબર પરથી આવેલા મેસેજમાં કોઈ લિંક હોય તો તેને ખોલતા પહેલા ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
ફરિયાદો વધી એટલે લોકો પણ જાગૃત થયા
ફરિયાદોની સંખ્યા વધવી માત્ર સમસ્યા વધી રહી હોવાનો સંકેત નથી. તેનો એક અર્થ એ પણ છે કે લોકો હવે સ્પામ કોલ્સ અને મેસેજ સામે વધુ જાગૃત બન્યા છે અને ફરિયાદ નોંધાવી રહ્યા છે. ફરિયાદોનો રેકોર્ડ સરકાર અને દૂરસંચાર ક્ષેત્રની સંસ્થાઓને સમસ્યાનું પ્રમાણ સમજવામાં મદદ કરે છે. તેના આધારે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા નંબર અને સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
મોબાઈલ યુઝર્સે આ ભૂલ ક્યારેય ન કરવી
અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલ્સ અને મેસેજથી બચવા માટે મોબાઈલ વપરાશકર્તાઓએ કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ:
- બેંક ખાતા, એટીએમ, પાસવર્ડ અથવા OTP જેવી માહિતી ફોન પર આપવી નહીં.
- અજાણ્યા મેસેજમાં આવેલી લિંક પર ક્લિક કરવું નહીં.
- કોઈ વ્યક્તિ તાત્કાલિક પૈસા ભરવા માટે દબાણ કરે તો વાતચીત બંધ કરી દેવી.
- અજાણી એપ ડાઉનલોડ કરવાનું કહેવામાં આવે તો પહેલા તેની તપાસ કરવી.
સ્પામ નંબર સામે હવે કડક કાર્યવાહી જરૂરી
વારંવાર સ્પામ કોલ્સ અને મેસેજ કરતા નંબર તથા સંસ્થાઓ સામે ઝડપી કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે. સાથે જ ગ્રાહકની મંજૂરીથી થતા સાચા વ્યવસાયિક કોલ્સ અને સ્પામ કોલ્સ વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત જાળવવો પણ જરૂરી છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા અને નવી ટેક્નોલોજીની મદદથી શંકાસ્પદ નંબર અને મેસેજને ઝડપથી ઓળખીને બ્લોક કરવાની વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કરી શકાય છે.
મોબાઈલની સુવિધા હવે મોટી પરેશાની બની
મોબાઈલ ફોનથી જીવન સરળ બન્યું છે, પરંતુ સ્પામ કોલ્સ અને મેસેજ આ જ સુવિધાને ઘણી વખત પરેશાનીમાં ફેરવી દે છે. 2026ના પહેલા 6 મહિનામાં 20.75 લાખથી વધુ ફરિયાદો એ બતાવે છે કે આ સમસ્યા હવે સામાન્ય પરેશાની રહી નથી.
ગ્રાહકોને સ્પામ કોલ્સથી બચાવવા માટે સરકાર, દૂરસંચાર કંપનીઓ અને ડિજિટલ સેવાઓ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓએ વધુ અસરકારક રીતે કામ કરવાની જરૂર છે.
