આંધ્રપ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમમાં ગૂગલના સમર્થનથી બની રહેલા વિશાળ ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટને લઈને પર્યાવરણ કાર્યકરોનો વિરોધ તેજ બન્યો છે. આશરે ₹1.2 લાખ કરોડના આ પ્રોજેક્ટને લઈને પાણીનો વપરાશ, પર્યાવરણ પર અસર, જમીન ફાળવણી અને જરૂરી મંજૂરીઓ જેવા મુદ્દે ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
આ પ્રોજેક્ટને આંધ્રપ્રદેશ કેબિનેટે ઓક્ટોબર 2025માં મંજૂરી આપી હતી. શરૂઆતમાં તેની ક્ષમતા 1 ગીગાવોટ રાખવામાં આવી હતી, પરંતુ હવે તેને વધારીને 2.5 ગીગાવોટ કરવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટ તારલુવાડા, અદિવિવારમ-મુદસરલોવા અને રામબિલ્લી એમ ત્રણ સ્થળે વિકસાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.
પાણીથી લઈને પર્યાવરણ સુધી ચિંતા
જલ બિરાદરીના રાષ્ટ્રીય સંયોજક અને પર્યાવરણ કાર્યકર બોલિસેટ્ટી સત્યનારાયણાએ પ્રોજેક્ટ સામે ગંભીર વાંધા ઉઠાવ્યા છે. તેમણે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવ અને આંધ્રપ્રદેશના નાયબ મુખ્યમંત્રી કે. પવન કલ્યાણને પત્ર લખીને પ્રોજેક્ટની પર્યાવરણીય મંજૂરી અંગે સ્પષ્ટતા માંગી છે. તેમણે સવાલ કર્યો છે કે આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ માટે વ્યાપક પર્યાવરણીય અસર મૂલ્યાંકન જરૂરી છે કે નહીં. સાથે જ સ્થળની તૈયારી અને બાંધકામ શરૂ કરતા પહેલાં જરૂરી પ્રાથમિક મંજૂરીઓ લેવામાં આવી હતી કે નહીં તેની પણ માહિતી માંગી છે.
પાણીની અછત વચ્ચે વધશે ડેટા સેન્ટરનું ભારણ?
સત્યનારાયણાનું કહેવું છે કે વિશાખાપટ્ટનમના કેટલાક વિસ્તારો પહેલેથી જ પાણીની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં વિશાળ ડેટા સેન્ટર માટે પાણીનો મોટો વપરાશ સ્થાનિક લોકો માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે પ્રસ્તાવિત સ્થળો કેટલાક મહત્વના જળાશયોના કેચમેન્ટ વિસ્તારો સાથે જોડાયેલા છે. આ વિસ્તાર કંબલાકોંડા વન્યજીવ અભયારણ્યની આસપાસના પર્યાવરણીય ક્ષેત્ર સાથે પણ સંબંધિત હોવાનું તેમણે જણાવ્યું છે.
જમીન ફાળવણીને લઈને પણ વિવાદ
પ્રોજેક્ટ માટે કરવામાં આવેલી જમીન ફાળવણી અંગે પણ સત્યનારાયણાએ વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમનો આરોપ છે કે પ્રસ્તાવિત જમીનના કેટલાક ભાગો સિંહાચલમ મંદિરની માલિકીના છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ મંદિરની જમીનને વ્યાવસાયિક વિકાસ માટે ઉપયોગમાં લેવા માટે જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. આ મુદ્દે તેમણે આંધ્રપ્રદેશ હાઇકોર્ટમાં કેસ પણ દાખલ કર્યો છે. સત્યનારાયણાએ જણાવ્યું છે કે આ મામલે સત્તાવાર નોટિસ પણ જારી કરવામાં આવી છે.
વિઝાગનો વિરોધ હવે રાષ્ટ્રીય ચર્ચા સાથે જોડાયો
વિશાખાપટ્ટનમમાં થઈ રહેલા વિરોધને દેશના અન્ય વિસ્તારોમાં મોટા ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ સામે થઈ રહેલા વિરોધ સાથે પણ જોડવામાં આવી રહ્યો છે. મહારાષ્ટ્રના થાણેમાં પણ સ્થાનિક લોકો અને પર્યાવરણ કાર્યકરો એમેઝોન વેબ સર્વિસિસના પ્રસ્તાવિત ડેટા સેન્ટર સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે. ‘વેક અપ થાણેકર’ અભિયાન સાથે જોડાયેલા લોકોનો મુખ્ય વાંધો પ્રોજેક્ટના સ્થળ, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને સ્થાનિક લોકોના જીવન પર પડનારી અસરને લઈને છે. થાણેનો આ પ્રોજેક્ટ 53 એકરમાં ફેલાવાનો છે અને તેમાં આશરે ₹47,000 કરોડનું રોકાણ થવાનું છે.
એઆઈ ડેટા સેન્ટર સામે પાણીનો મોટો સવાલ
એઆઈનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો હોવાથી વિશ્વભરમાં મોટા ડેટા સેન્ટરોની માંગ વધી રહી છે. આવા કેન્દ્રોમાં મોટી સંખ્યામાં સર્વર સતત કાર્યરત રહેતા હોવાથી વીજળીની સાથે તેમને ઠંડા રાખવા માટે પાણીની પણ જરૂર પડી શકે છે. આ જ કારણસર પર્યાવરણવિદો પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારોમાં આવા પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપતાં પહેલાં પાણી, વીજળી, જમીન અને પર્યાવરણ પર થતી અસરનું ગંભીર મૂલ્યાંકન કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
₹1.2 લાખ કરોડના પ્રોજેક્ટ પર હવે નજર
વિશાખાપટ્ટનમનો આ પ્રોજેક્ટ દેશના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ્સમાંથી એક માનવામાં આવે છે. પરંતુ હવે તેના વિકાસની સાથે પર્યાવરણીય મંજૂરી અને સંસાધનોના ઉપયોગ અંગે પારદર્શિતા વધારવાની માંગ ઉઠી છે.
આ મામલે સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો શું નિર્ણય લે છે તેના પર હવે સૌની નજર છે. કારણ કે વિશાખાપટ્ટનમના આ પ્રોજેક્ટ અંગે લેવાતો નિર્ણય ભવિષ્યમાં દેશમાં બનનારા મોટા ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ્સ માટે પણ મહત્વનો દાખલો બની શકે છે.
