કેન્દ્ર સરકારના ઊર્જા મંત્રાલયે દેશભરમાં વીજ વિતરણ વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક અને આધુનિક બનાવવા માટે સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની કામગીરી ઝડપી કરવા તમામ રાજ્યોને સૂચના આપી છે. કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રાલયે રાજ્યના મુખ્ય સચિવોને પત્ર લખીને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં વીજ ગ્રાહકોને સ્માર્ટ મીટર હેઠળ આવરી લેવા જણાવ્યું છે.
આ નિર્ણય બાદ ગુજરાતમાં પણ તબક્કાવાર સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની કામગીરી વધુ ઝડપી બનશે. રાજ્યમાં હાલમાં અંદાજે 1.79 કરોડ વીજ ગ્રાહકો નોંધાયેલા છે, જેમાંથી પ્રથમ અને દ્વિતીય તબક્કામાં આશરે 1.20 કરોડ ગ્રાહકોને સ્માર્ટ મીટર યોજનામાં આવરી લેવાનું આયોજન છે.
2026ના સુધારા નિયમો હેઠળ સ્માર્ટ મીટર ફરજિયાત
કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રાલયના અન્ડર સેક્રેટરી દ્વારા મોકલાયેલા પત્રમાં સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (ઇન્સ્ટોલેશન એન્ડ ઓપરેશન ઓફ મીટર્સ) (સુધારા) નિયમો, 2026ની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
આ નિયમો મુજબ તમામ વીજ ગ્રાહકોને નિયત સમયમર્યાદામાં સ્માર્ટ મીટર હેઠળ આવરી લેવાના રહેશે. એટલે હવે ગુજરાતમાં પણ સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની પ્રક્રિયા વધુ મોટા પાયે આગળ વધશે.
પ્રી-પેઇડ કે પોસ્ટ-પેઇડ, ગ્રાહકને મળશે વિકલ્પ
સ્માર્ટ મીટર લાગ્યા બાદ ગ્રાહકો માટે વીજ બિલ ભરવાની વ્યવસ્થા વધુ લવચીક બનશે. ગ્રાહકો પોતાની જરૂરિયાત મુજબ પ્રી-પેઇડ અથવા પોસ્ટ-પેઇડ વિકલ્પ પસંદ કરી શકશે. આ ઉપરાંત ‘ટાઇમ ઓફ ડે’ એટલે કે દિવસના ચોક્કસ સમય મુજબ વીજ વપરાશ પર રિબેટની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ થશે. સામાન્ય રીતે સવારે 11 વાગ્યાથી સાંજે 5 વાગ્યા સુધીના સમયગાળામાં વીજ વપરાશ કરવા પર ખાસ રિબેટનો લાભ મળવાપાત્ર રહેશે.
દેશમાં 5.60 કરોડ, ગુજરાતમાં 59 લાખ સ્માર્ટ મીટર
સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની કામગીરી રીવેમ્પ્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેક્ટર સ્કીમ એટલે કે આરડીએસએસ હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે.
હાલ સુધીમાં:
- સમગ્ર દેશમાં આશરે 5.60 કરોડ વીજ ગ્રાહકો પાસે સ્માર્ટ મીટર લગાવવામાં આવ્યા છે.
- ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ 59 લાખ વીજ ગ્રાહકોને સ્માર્ટ મીટરથી આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
- રાજ્યમાં આગામી તબક્કામાં આશરે 1.20 કરોડ ગ્રાહકોને સ્માર્ટ મીટર હેઠળ લાવવાનું આયોજન છે.
સ્માર્ટ મીટરથી ગ્રાહકોના વીજ વપરાશની વધુ ચોક્કસ માહિતી મળી શકશે અને વીજ વિતરણ કંપનીઓ માટે પણ એનર્જી એકાઉન્ટિંગ સરળ બનશે.
એમજીવીસીએલના 18.40 લાખ ગ્રાહકોને મળશે સ્માર્ટ મીટર
મધ્ય ગુજરાત વીજ કંપની લિમિટેડ એટલે કે એમજીવીસીએલના વિસ્તારમાં પણ સ્માર્ટ મીટરિંગની કામગીરી મોટા પાયે ચાલી રહી છે. હાલ એમજીવીસીએલના 33 લાખ વીજ ગ્રાહકોમાંથી 14.60 લાખ ગ્રાહકો પાસે સ્માર્ટ મીટર કાર્યરત છે. હવે બાકીના 18.40 લાખ ગ્રાહકોને આગામી સમયમાં સ્માર્ટ મીટરથી આવરી લેવામાં આવશે. આ કામગીરી પૂર્ણ થયા બાદ એમજીવીસીએલના કુલ ગ્રાહકોમાંથી આશરે 55 ટકા ગ્રાહકો સ્માર્ટ મીટર ધરાવતા થશે.
ટ્રાન્સફોર્મર પર સ્માર્ટ મીટરથી વીજ ચોરી પર કાબૂ
એમજીવીસીએલમાં મંજૂર થયેલા ટ્રાન્સફોર્મરમાંથી 74 ટકા ટ્રાન્સફોર્મર પર પણ સ્માર્ટ મીટર લગાવવામાં આવી ચૂક્યા છે. ટ્રાન્સફોર્મર સ્તરે સ્માર્ટ મીટરિંગથી ગ્રીડમાંથી મળેલી વીજળી, ગ્રાહકો સુધી પહોંચેલી વીજળી અને તેના બિલિંગ ડેટાની સરખામણી વધુ ચોકસાઈથી કરી શકાશે. આ વ્યવસ્થાથી વીજ વિતરણમાં ક્યાં નુકસાન થઈ રહ્યું છે તેની ઓળખ કરવામાં વીજ કંપનીઓને મદદ મળશે. સાથે જ વીજ ચોરી અને ટ્રાન્સમિશન તથા ડિસ્ટ્રિબ્યુશન લોસ પર અંકુશ મેળવવાની દિશામાં પણ આ વ્યવસ્થા મહત્વની બની શકે છે.
ગુજરાતના વીજ ગ્રાહકો માટે શું બદલાશે?
સ્માર્ટ મીટર લાગ્યા બાદ વીજ ગ્રાહકોને મુખ્યત્વે આ ફેરફારો જોવા મળશે:
- પ્રી-પેઇડ અથવા પોસ્ટ-પેઇડ વિકલ્પની સુવિધા
- વીજ વપરાશની વધુ ચોક્કસ ગણતરી
- ‘ટાઇમ ઓફ ડે’ હેઠળ ચોક્કસ સમયગાળામાં રિબેટ
- વીજ વપરાશની વધુ પારદર્શક માહિતી
- વીજ કંપનીઓ માટે એનર્જી એકાઉન્ટિંગમાં સરળતા
કેન્દ્ર સરકારના નિર્દેશ બાદ હવે ગુજરાતમાં સ્માર્ટ મીટર લગાવવાની કામગીરીને વધુ ગતિ મળવાની શક્યતા છે. આગામી તબક્કામાં 1.20 કરોડ ગ્રાહકોને આવરી લેવાનું આયોજન રાજ્યની વીજ વિતરણ વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર લાવશે.
