ફુકેટ-દિલ્હી ફ્લાઇટમાં થયેલી ઘટનાને પગલે એર ઈન્ડિયાએ પોતાના પાઇલટ્સ માટે ડ્રગ ટેસ્ટની પ્રક્રિયા વધુ કડક બનાવી છે. આ તપાસ દરમિયાન એરલાઇનના બે વધુ પાઇલટ્સ પ્રારંભિક ડ્રગ ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ ગયા હોવાનું સામે આવ્યું છે. બંને પાઇલટ્સને હાલ ફરજ પરથી હટાવી દેવામાં આવ્યા છે અને તેમના અંતિમ પરીક્ષણના પરિણામોની રાહ જોવામાં આવી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અંતિમ રિપોર્ટ આવ્યા બાદ આગળની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવશે. સામાન્ય રીતે આવા પરીક્ષણોના અંતિમ પરિણામ આવવામાં 24થી 48 કલાકનો સમય લાગી શકે છે.
એર ઈન્ડિયાએ નવી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર એટલે કે SOP હેઠળ પોતાના તમામ પાઇલટ્સના ડ્રગ ટેસ્ટ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. અત્યાર સુધીમાં 300થી વધુ પાઇલટ્સ આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા છે. આ તપાસનો મુખ્ય હેતુ ફ્લાઇટ ઓપરેશન દરમિયાન પાઇલટ્સ નશીલા પદાર્થોના પ્રભાવ હેઠળ તો નથી ને, તેની ખાતરી કરવાનો છે. ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં પાઇલટની શારીરિક અને માનસિક સ્થિતિ સીધી રીતે મુસાફરોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી હોવાથી આવા પરીક્ષણોને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એક કેબિન ક્રૂ સભ્યે અગાઉ એક પાઇલટ દ્વારા ગાંજાનું સેવન કરવામાં આવ્યું હોવાની ફરિયાદ કરી હતી. આ ફરિયાદ બાદ પણ સમગ્ર મામલાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, પ્રાથમિક ટેસ્ટમાં પરિણામ પોઝિટિવ આવવું અને અંતિમ રીતે ડ્રગનો ઉપયોગ સાબિત થવો બે અલગ બાબતો છે. તેથી અંતિમ પરીક્ષણના પરિણામ આવ્યા બાદ જ સંબંધિત પાઇલટ્સ અંગે ચોક્કસ નિર્ણય લેવામાં આવશે.
આ સમગ્ર મામલો 4 ઓગસ્ટે ફુકેટથી દિલ્હી આવી રહેલી એર ઈન્ડિયાની AI2379 ફ્લાઇટમાં બનેલી ગંભીર ઘટનાની પૃષ્ઠભૂમિમાં સામે આવ્યો છે. એરબસ A320 વિમાનમાં અચાનક ભારે અશાંતિ સર્જાતા વિમાન હવામાં લગભગ 300 ફૂટ નીચે ઉતરી ગયું હતું. આ ઘટનાને કારણે વિમાનમાં સવાર કેટલાક મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યોને ઈજા પહોંચી હતી. ફ્લાઇટમાં કુલ 145 લોકો હતા, જેમાં 137 મુસાફરો અને 8 ક્રૂ સભ્યોનો સમાવેશ થતો હતો. અહેવાલો અનુસાર, ઘટનામાં આશરે 24 લોકો ઘાયલ થયા હતા.
આ ઘટના બાદ ફ્લાઇટના પાઇલટ-ઇન-કમાન્ડનો ડ્રગ ટેસ્ટ પણ પોઝિટિવ આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ ઘટનાએ એરલાઇનના પાઇલટ્સની મેડિકલ અને ડ્રગ સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા હતા. ત્યારબાદ એર ઈન્ડિયાએ પોતાના પાઇલટ્સ માટે તપાસનો વ્યાપ વધાર્યો અને નવી SOP હેઠળ વધુ કડક પરીક્ષણ શરૂ કર્યું. હવે બે વધુ પાઇલટ્સ પ્રાથમિક ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ જતા આ મામલો વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં પાઇલટ માટે નશીલા પદાર્થોનું સેવન અત્યંત ગંભીર બાબત માનવામાં આવે છે. વિમાન ઉડાવતી વખતે પાઇલટને ઝડપથી નિર્ણય લેવા પડે છે અને કોઈપણ પ્રકારની માનસિક અથવા શારીરિક અસર મુસાફરોની સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. ખાસ કરીને ટેકઓફ, લેન્ડિંગ, ખરાબ હવામાન અને અચાનક સર્જાતી પરિસ્થિતિઓમાં પાઇલટની સતર્કતા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. તેથી નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા પાઇલટ્સ અને અન્ય ઉડ્ડયન કર્મચારીઓ માટે ડ્રગ ટેસ્ટ સંબંધિત સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન એટલે કે DGCAના નિયમો અનુસાર, જો કોઈ પાઇલટ અથવા ઉડ્ડયન કર્મચારીનો ડ્રગ ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે તો તેને ડ્રગ ડિ-એડિક્શન પ્રોગ્રામ માટે મોકલવાની જોગવાઈ છે. તેનો હેતુ માત્ર સજા કરવાનો નથી, પરંતુ સંબંધિત વ્યક્તિને નશીલા પદાર્થોના ઉપયોગથી દૂર કરવામાં મદદ કરવી અને ફરીથી ફરજ પર મૂકતા પહેલા તેની યોગ્ય તપાસ કરવી પણ છે.
જો કોઈ પાઇલટ અથવા ઉડ્ડયન કર્મચારી બીજી વખત ડ્રગ ટેસ્ટમાં પોઝિટિવ આવે તો નિયમો વધુ કડક બને છે. આવી સ્થિતિમાં તેનું લાઇસન્સ ત્રણ વર્ષ માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવી શકે છે. એટલે કે સંબંધિત વ્યક્તિને આ સમયગાળા દરમિયાન પાઇલટ તરીકેની ફરજ બજાવવાની મંજૂરી મળતી નથી. જો ત્રીજી વખત પણ ડ્રગ ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે તો લાઇસન્સ રદ કરવાની જોગવાઈ છે. આ નિયમોનો હેતુ ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં સલામતીનું ઉચ્ચ સ્તર જાળવી રાખવાનો છે.
હાલ એર ઈન્ડિયાના બે પાઇલટ્સ અંગે અંતિમ પરીક્ષણના પરિણામોની રાહ જોવાઈ રહી છે. પ્રાથમિક ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ ગયેલા બંનેને સાવચેતીના ભાગરૂપે ફરજ પરથી દૂર રાખવામાં આવ્યા છે. અંતિમ પરિણામ આવ્યા બાદ જ તેમની સામે DGCAના નિયમો મુજબ આગળની કાર્યવાહી થશે. એરલાઇન તરફથી પણ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
ફુકેટ-દિલ્હી ફ્લાઇટની ઘટના બાદ શરૂ થયેલી આ તપાસથી એર ઈન્ડિયાના પાઇલટ્સ માટે ડ્રગ સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયા કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે તે ફરી સામે આવ્યું છે. એક તરફ એરલાઇન મોટી સંખ્યામાં પાઇલટ્સના ટેસ્ટ કરાવી રહી છે, તો બીજી તરફ અંતિમ પરિણામની રાહ જોવાઈ રહી હોવાથી દરેક કેસમાં સાવચેતીપૂર્વક નિર્ણય લેવામાં આવી રહ્યો છે. મુસાફરો માટે સૌથી મહત્વની બાબત તેમની સુરક્ષા છે અને પાઇલટ સંપૂર્ણ રીતે સજાગ તથા ફરજ માટે યોગ્ય સ્થિતિમાં હોય તે તેની સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.
આ સમગ્ર મામલામાં હવે અંતિમ પરીક્ષણોના પરિણામો મહત્વના રહેશે. જો પરિણામોમાં પણ ડ્રગના ઉપયોગની પુષ્ટિ થાય તો સંબંધિત પાઇલટ્સ સામે નિયમ મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. બીજી તરફ જો અંતિમ તપાસમાં પ્રાથમિક પરિણામની પુષ્ટિ ન થાય તો આગળની સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી હાલ બંને પાઇલટ્સ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવાનું બાકી છે. એર ઈન્ડિયા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી વ્યાપક ટેસ્ટિંગ પ્રક્રિયા આગામી દિવસોમાં પણ ચાલુ રહે તેવી શક્યતા છે, જેથી ફ્લાઇટ ઓપરેશનમાં સલામતીના ધોરણો જળવાઈ રહે.
Air India on alert after Phuket-Delhi flight incident, 2 more pilots fail drug test, removed from duty before final report
