ચંદીગઢમાં સીખ કેદીઓ એટલે કે ‘બંદી સિંહો’ની મુક્તિની માંગને લઈને ભારે હોબાળો જોવા મળ્યો હતો.ચંદીગઢ-મોહાલી બોર્ડર પર મોટી સંખ્યામાં પ્રદર્શનકારીઓ એકત્ર થયા હતા અને પંજાબના રાજ્યપાલ ગુલાબ ચંદ કટારિયાના નિવાસસ્થાન તરફ કૂચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.પ્રદર્શનકારીઓની માંગ હતી કે લાંબા સમયથી જેલમાં બંધ એવા સીખ કેદીઓને મુક્ત કરવામાં આવે. પ્રદર્શન દરમિયાન સ્થિતિ તંગ બનતા પોલીસે ચંદીગઢ અને મોહાલી વચ્ચેના માર્ગો પર લગાવવામાં આવેલા બેરિકેડ પાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા લોકોને રોકવા માટે ટિયર ગેસના શેલ છોડ્યા અને પાણીની તોપનો ઉપયોગ કર્યો હતો.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બાદ કૌમી ઇન્સાફ મોરચાએ 21 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ ‘પંજાબ બંધ’નું આહ્વાન કર્યું છે. મોરચાએ લોકોને બંધને સમર્થન આપવા અપીલ કરી છે.
રાજ્યપાલના નિવાસ તરફ કૂચ કરવાનો પ્રયાસ
ચંદીગઢમાં કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા સીખ કેદીઓની મુક્તિની માંગને લઈને લાંબા સમયથી આંદોલન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. 15 ઓગસ્ટના રોજ મોરચાના કાર્યકરો અને સમર્થકોએ રાજ્યપાલના નિવાસસ્થાન એટલે કે લોક ભવન તરફ કૂચ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.મોહાલી તરફથી મોટી સંખ્યામાં લોકો ચંદીગઢ તરફ આગળ વધ્યા હતા. પરંતુ ચંદીગઢ-મોહાલી બોર્ડર પર પોલીસ દ્વારા સુરક્ષાની કડક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. પ્રદર્શનકારીઓને આગળ વધતા અટકાવવા માટે એક પછી એક અનેક સ્તરના બેરિકેડ લગાવવામાં આવ્યા હતા.બેરિકેડની સાથે કાંટાળા તાર પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા, જેથી ભીડ સીધી ચંદીગઢમાં પ્રવેશી ન શકે. ઘટનાસ્થળે મોટી સંખ્યામાં પોલીસકર્મીઓ ઉપરાંત રેપિડ એક્શન ફોર્સ સહિત સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.
બેરિકેડ પર ચઢ્યા પ્રદર્શનકારીઓ
પ્રદર્શન દરમિયાન કેટલાક લોકો બેરિકેડ પર ચઢી ગયા હતા. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ સુરક્ષા વ્યવસ્થા તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. એટલું જ નહીં, કેટલાક લોકોએ ટ્રેક્ટરની મદદથી બેરિકેડ ખેંચીને હટાવવાનો અથવા નીચે પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.આ દરમિયાન પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે તણાવ વધી ગયો હતો. પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર ન જાય તે માટે પોલીસે ભીડને પાછળ હટાવવા માટે પાણીની તોપનો ઉપયોગ કર્યો હતો.પરંતુ જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરતા રહ્યા ત્યારે પોલીસે ટિયર ગેસના શેલ છોડ્યા હતા. પોલીસ કાર્યવાહી બાદ કેટલાક સમય માટે પ્રદર્શનકારીઓ પાછળ હટી ગયા હતા, પરંતુ ચંદીગઢ-મોહાલી બોર્ડર પર તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ યથાવત રહી હતી.કેટલાક અહેવાલો અનુસાર પોલીસે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પણ ટિયર ગેસના શેલ છોડ્યા હતા. ઘટનાસ્થળે વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા અને સમગ્ર સ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી હતી.
શા માટે થઈ રહ્યો છે ‘બંદી સિંહ’ની મુક્તિનો મુદ્દો ચર્ચામાં?
આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં ‘બંદી સિંહ’ શબ્દ છે.
‘બંદી સિંહ’ શબ્દનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એવા સીખ કેદીઓ માટે કરવામાં આવે છે, જેમને 1990ના દાયકામાં પંજાબમાં ઉગ્રવાદ સાથે જોડાયેલા વિવિધ કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.કૌમી ઇન્સાફ મોરચાનું કહેવું છે કે કેટલાક સીખ કેદીઓ તેમની સજા પૂર્ણ કરી ચૂક્યા હોવા છતાં હજુ પણ અલગ-અલગ જેલોમાં બંધ છે. મોરચા લાંબા સમયથી આવા કેદીઓની મુક્તિની માંગ કરી રહ્યું છે.કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા 7 જાન્યુઆરી 2023થી ચંદીગઢના સેક્ટર 52-53 અને મોહાલીના YPS ચોક નજીક ધરણું આપવામાં આવી રહ્યું છે. આ આંદોલનનો મુખ્ય મુદ્દો લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા સીખ કેદીઓની મુક્તિ છે.
કયા કેદીઓની મુક્તિની માંગ?
કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા અનેક સીખ કેદીઓની મુક્તિની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. આ યાદીમાં જગતાર સિંહ હવારા, બલવંત સિંહ રાજોઆણા, જગતાર સિંહ તારા, પરમજીત સિંહ ભેઓરા, દેવેદ્રપાલ સિંહ ભુલ્લર, ગુરદીપ સિંહ ખેડા, લખવિંદર સિંહ લખા, ગુરમીત સિંહ અને શમશેર સિંહના નામ સામેલ છે.આ પૈકી કેટલાક કેદીઓના કેસ પંજાબમાં 1990ના દાયકાના ઉગ્રવાદ સાથે જોડાયેલા ગંભીર ગુનાઓ સાથે સંબંધિત રહ્યા છે.
- જગતાર સિંહ હવારા
જગતાર સિંહ હવારા 1995માં પંજાબના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી બેંત સિંહની હત્યાના કેસમાં દોષિત છે અને આ કેસમાં આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહ્યો છે.બેંત સિંહની હત્યા પંજાબના ઇતિહાસની અત્યંત ગંભીર ઘટનાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. હવારા આ કેસમાં દોષિત ઠર્યા બાદ જેલમાં છે. કૌમી ઇન્સાફ મોરચા તેની સહિત અન્ય સીખ કેદીઓની મુક્તિની માંગ કરી રહ્યું છે. - બલવંત સિંહ રાજોઆણા
બલવંત સિંહ રાજોઆણા પણ તત્કાલીન પંજાબના મુખ્યમંત્રી બેંત સિંહની હત્યાના કેસમાં દોષિત છે.
તેમનું નામ પણ ‘બંદી સિંહ’ની મુક્તિ માટે ચાલી રહેલા આંદોલનમાં મુખ્યત્વે લેવામાં આવે છે. કૌમી ઇન્સાફ મોરચાની માંગમાં રાજોઆણાની મુક્તિનો મુદ્દો પણ સામેલ છે. - જગતાર સિંહ તારા
જગતાર સિંહ તારાનું નામ પણ મોરચા દ્વારા મુક્તિની માંગ કરવામાં આવતા કેદીઓમાં સામેલ છે.
તેમને પણ પંજાબના ઉગ્રવાદના સમયગાળા સાથે જોડાયેલા ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા છે. - પરમજીત સિંહ ભેઓરા
પરમજીત સિંહ ભેઓરાનું નામ પણ કૌમી ઇન્સાફ મોરચાની મુક્તિ માટેની યાદીમાં સામેલ છે. મોરચાનું કહેવું છે કે આવા કેદીઓની મુક્તિ અંગે સરકાર અને સંબંધિત સત્તાધિકારીઓએ નિર્ણય લેવો જોઈએ. - દેવેદ્રપાલ સિંહ ભુલ્લર
દેવેદ્રપાલ સિંહ ભુલ્લરનું નામ પણ ‘બંદી સિંહ’ મુદ્દામાં મહત્વનું છે. તેઓ 1993ના દિલ્હી બોમ્બ વિસ્ફોટ કેસમાં સજા ભોગવી રહ્યા છે.કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા ભુલ્લર સહિત અન્ય કેદીઓની મુક્તિની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
અન્ય કેદીઓના નામ
મોરચાની માંગમાં ગુરદીપ સિંહ ખેડા, લખવિંદર સિંહ લખા, ગુરમીત સિંહ અને શમશેર સિંહના નામ પણ સામેલ છે.અર્થાત્, માત્ર એક-બે કેદીઓનો મુદ્દો નહીં પરંતુ લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા અનેક સીખ કેદીઓની મુક્તિનો મુદ્દો આ આંદોલનના કેન્દ્રમાં છે.
2023થી ચાલી રહ્યું છે ધરણું
કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા સીખ કેદીઓની મુક્તિની માંગને લઈને જાન્યુઆરી 2023થી ચંદીગઢ-મોહાલી વિસ્તારમાં ધરણું કરવામાં આવી રહ્યું છે.મોરચાનું મુખ્ય કહેવું છે કે જે કેદીઓ પોતાની સજા પૂર્ણ કરી ચૂક્યા છે તેમને જેલમાંથી મુક્ત કરવા જોઈએ.આ મુદ્દાને લઈને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિવિધ સીખ સંગઠનો અને ધાર્મિક તથા રાજકીય જૂથોએ પણ સમર્થન આપ્યું છે.
અનેક સીખ અને રાજકીય સંગઠનોનું સમર્થન
કૌમી ઇન્સાફ મોરચાના આંદોલનને કેટલાક સીખ અને રાજકીય સંગઠનોનું સમર્થન પણ મળ્યું છે.અહેવાલ મુજબ શિરોમણી અકાલી દળ (વારિસ પંજાબ દે), SAD (પુનર સુરજીત) તેમજ કેટલાક નિહંગ સંગઠનો સહિત અનેક સીખ સંગઠનોએ મોરચાને સમર્થન આપ્યું છે.આ સંગઠનોનો દાવો છે કે લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા સીખ કેદીઓ અંગે સરકાર દ્વારા ન્યાયસંગત નિર્ણય લેવો જોઈએ.
ચંદીગઢ-મોહાલી બોર્ડર પર કડક સુરક્ષા
પ્રદર્શનને ધ્યાનમાં રાખીને ચંદીગઢ-મોહાલી બોર્ડર પર ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.બોર્ડર પર અનેક સ્તરના બેરિકેડ લગાવવામાં આવ્યા હતા. બેરિકેડની ઉપર કાંટાળા તાર લગાવીને સુરક્ષા વધુ કડક કરવામાં આવી હતી.આ ઉપરાંત દંગા વિરોધી વાહનો, રેપિડ એક્શન ફોર્સ અને મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષા કર્મચારીઓને ઘટનાસ્થળે તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.ચંદીગઢ અને મોહાલી વચ્ચેના વિવિધ બોર્ડર પોઇન્ટને પણ બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા, જેથી પ્રદર્શનકારીઓની મોટી ભીડ ચંદીગઢમાં પ્રવેશી ન શકે.
સિમરનજીત સિંહ માનને પણ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા
આ ઘટનાક્રમ દરમિયાન શિરોમણી અકાલી દળ (અમૃતસર)ના અધ્યક્ષ સિમરનજીત સિંહ માન પણ રાજ્યપાલના નિવાસસ્થાન તરફ પહોંચવાનો પ્રયાસ કરતા હતા.અહેવાલો અનુસાર પોલીસે તેમને કસ્ટડીમાં લીધા હતા. તેઓ બે અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે રાજ્યપાલના નિવાસસ્થાન તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા.
21 ઓગસ્ટે ‘પંજાબ બંધ’નું એલાન
ચંદીગઢમાં થયેલી પોલીસ કાર્યવાહી બાદ કૌમી ઇન્સાફ મોરચાએ હવે આંદોલનને વધુ ઉગ્ર બનાવવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે.મોરચાએ 21 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ પંજાબ બંધનું એલાન કર્યું છે.મોરચા દ્વારા લોકોને આ બંધમાં જોડાવા અને સમર્થન આપવા અપીલ કરવામાં આવી છે. આ જાહેરાત બાદ હવે પંજાબમાં આગામી દિવસોમાં રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે આ મુદ્દો વધુ ચર્ચામાં રહેવાની શક્યતા છે.
સ્વતંત્રતા દિવસના દિવસે જ કેમ વધી ગયું તણાવ?
15 ઓગસ્ટના દિવસે સમગ્ર દેશમાં સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી ચાલી રહી હતી ત્યારે ચંદીગઢમાં સીખ કેદીઓની મુક્તિનો મુદ્દો લઈને આ પ્રકારનો વિરોધ પ્રદર્શન યોજાયો.મોરચાના કાર્યકરો રાજ્યપાલના નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચવા માગતા હતા. સુરક્ષા દળોએ તેમને બોર્ડર પર જ રોકી દીધા હતા.જ્યારે કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ બેરિકેડ પાર કરવાનો અને ટ્રેક્ટરની મદદથી બેરિકેડ હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે સ્થિતિ વધુ તંગ બની હતી. ત્યારબાદ પોલીસને ટિયર ગેસ અને પાણીની તોપનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો હતો.
‘બંદી સિંહ’ મુદ્દો હવે ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં
ચંદીગઢની આ ઘટનાએ એકવાર ફરી ‘બંદી સિંહ’ના મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.મોરચાનું કહેવું છે કે કેટલાક કેદીઓ લાંબા સમયથી જેલમાં છે અને સજા પૂર્ણ થયા બાદ પણ તેમની મુક્તિ કરવામાં આવી નથી. બીજી તરફ, આ યાદીમાં સામેલ કેટલાક કેદીઓ ગંભીર હત્યા, બોમ્બ વિસ્ફોટ અને ઉગ્રવાદ સંબંધિત કેસોમાં દોષિત ઠરેલા છે.આ કારણે આ મુદ્દો માત્ર કેદીઓની મુક્તિ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ કાયદો, સજા, દયા અરજી, સુરક્ષા અને રાજકીય-સામાજિક સંવેદનશીલતા સાથે પણ જોડાયેલો છે.
હવે આગળ શું?
ચંદીગઢમાં થયેલી અથડામણ બાદ હવે સૌની નજર 21 ઓગસ્ટના પંજાબ બંધ પર છે.કૌમી ઇન્સાફ મોરચા દ્વારા બંધનું આહ્વાન કરવામાં આવ્યું છે અને વિવિધ સીખ સંગઠનો દ્વારા મળતા સમર્થનને કારણે આ મુદ્દો વધુ મોટું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.સરકાર અને પ્રશાસન માટે પણ આગામી દિવસોમાં કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ખાસ કરીને ચંદીગઢ-મોહાલી વિસ્તારમાં અગાઉ જેવી સ્થિતિ ફરી ન સર્જાય તે માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ કડક કરવામાં આવી શકે છે.
ચંદીગઢમાં સીખ કેદીઓની મુક્તિની માંગને લઈને થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનથી ફરી એકવાર ‘બંદી સિંહ’નો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. રાજ્યપાલના નિવાસસ્થાન તરફ કૂચ કરવાનો પ્રયાસ, બેરિકેડ તોડવાની કોશિશ, ટ્રેક્ટર દ્વારા સુરક્ષા અવરોધ હટાવવાનો પ્રયાસ અને ત્યારબાદ પોલીસે કરેલી ટિયર ગેસ તથા પાણીની તોપની કાર્યવાહીથી પરિસ્થિતિ તંગ બની હતી.કૌમી ઇન્સાફ મોરચા લાંબા સમયથી સીખ કેદીઓની મુક્તિ માટે આંદોલન કરી રહ્યું છે. મોરચાનું કહેવું છે કે કેટલાક કેદીઓ સજા પૂર્ણ થયા પછી પણ જેલમાં છે, જ્યારે બીજી તરફ માંગવામાં આવેલી યાદીમાં એવા લોકો પણ છે જેઓ ગંભીર હત્યા અને બોમ્બ વિસ્ફોટ જેવા કેસોમાં દોષિત ઠરેલા છે.હવે આ સમગ્ર મુદ્દો વધુ મહત્વનો બની ગયો છે કારણ કે કૌમી ઇન્સાફ મોરચાએ 21 ઓગસ્ટે પંજાબ બંધનું એલાન કર્યું છે. આગામી દિવસોમાં આ બંધને કેટલું સમર્થન મળે છે અને સરકાર તથા પ્રશાસન આ મુદ્દે શું પગલાં લે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
