100 ટકા ઇથેનોલથી ચાલતાં વાહનોને મંજૂરી આપ્યા બાદ હવે તેના પુરવઠાને લઈને સવાલો ઊભા થયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પૂછ્યું છે કે જો દેશમાં E-100 વાહનો ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, તો તેના માટે જરૂરી ઇથેનોલનો પૂરતો જથ્થો ક્યાંથી અને કેવી રીતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે? કોર્ટે આ મુદ્દે સરકાર પાસેથી સ્પષ્ટતા માગતાં કહ્યું કે વાહનોને મંજૂરી આપવી એક બાબત છે, પરંતુ તેના માટે જરૂરી ઇંધણનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવો પણ એટલો જ મહત્વનો છે.
26 ઓક્ટોબરે માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ્સ રૂલ્સ, 1989માં સુધારો કરીને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને E-100 એટલે કે સંપૂર્ણ ઇથેનોલ આધારિત ઇંધણ પર ચલાવવાની મંજૂરી આપી હતી. આ નિર્ણય બાદ 100 ટકા ઇથેનોલથી ચાલતાં વાહનોને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. જોકે, તેના બીજા જ દિવસે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારની હાલની યોજના પેટ્રોલમાં 20 ટકાથી વધુ ઇથેનોલ ભેળવવાની નથી. આ બંને બાબતો વચ્ચેના તફાવતને ધ્યાનમાં રાખીને ઇથેનોલના ઉત્પાદન અને પુરવઠા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
ઇથેનોલના પુરવઠા વર્ષ 2025-26 માટે ફાળવણી સંબંધિત અરજીની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ એમ.એમ. સુંદરેશ અને ન્યાયમૂર્તિ પ્રસન્ના બી. વરાળેની બેન્ચે તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલોનો ઉલ્લેખ કરીને સરકારને પૂછ્યું હતું કે જો 100 ટકા ઇથેનોલથી ચાલતાં વાહનોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, તો તેમના માટે જરૂરી ઇંધણનો પુરવઠો કેવી રીતે પૂરો પાડવામાં આવશે?
કોર્ટના સવાલના જવાબમાં એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામાણીએ જણાવ્યું હતું કે E-100 વાહનો માટે જરૂરી ઇથેનોલ ઉપલબ્ધ કરાવવા ઉત્પાદન વ્યવસ્થામાં મોટા પાયે ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે. એટલે કે, માત્ર વાહનોને મંજૂરી આપવાથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ ઇથેનોલનું ઉત્પાદન વધારવું, તેની સંગ્રહ વ્યવસ્થા ઊભી કરવી અને વિતરણ માટેનું માળખું પણ વિકસાવવું પડશે.
સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે આ મુદ્દાને માત્ર વાહન અને ઇંધણની નીતિ પૂરતો મર્યાદિત ન રાખતાં તેના વ્યાપક જાહેર હિત સાથે જોડ્યો હતો. કોર્ટે પર્યાવરણની સુરક્ષા અને ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા જેવા મુદ્દાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે દેશમાં ખેડૂતોની મોટી વસ્તી છે અને કોઈપણ નીતિ બનાવતી વખતે તેમના હિતોને કેન્દ્રમાં રાખવા જોઈએ. ગામડાંમાં રહેતા સામાન્ય લોકોને આ પ્રકારની નીતિઓથી આર્થિક રીતે સક્ષમ બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ કોર્ટે ભાર મૂક્યો હતો.
એટર્ની જનરલ વેંકટરામાણીએ પણ ખેડૂતોના હિત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. બીજી તરફ, અન્ય વકીલે દલીલ કરી હતી કે કેન્દ્ર સરકારે પોતાની નીતિઓમાં ખેડૂતોના હિતને ધ્યાનમાં રાખ્યું છે. જોકે, ઇથેનોલનું ઉત્પાદન વધારવા માટે કેટલી ક્ષમતા ઉપલબ્ધ છે અને E-100 વાહનો માટે જરૂરી પુરવઠો કેવી રીતે ઊભો કરાશે તે મુદ્દે હજુ વધુ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. કોર્ટે હવે આ કેસની આગામી સુનાવણી આવતા મહિને રાખી છે.
ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો સામાન્ય પેટ્રોલની સાથે ઇથેનોલના અલગ-અલગ પ્રમાણવાળા મિશ્રણ પર પણ ચાલી શકે છે. હાલના ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોમાં E-85 સુધીનું ઇંધણ વાપરી શકાય છે, જેમાં 85 ટકા ઇથેનોલ અને 15 ટકા પેટ્રોલ હોય છે. જ્યારે E-100માં સંપૂર્ણ ઇથેનોલનો ઉપયોગ થાય છે. આથી E-100 વાહનોને મંજૂરી મળ્યા બાદ તેના માટે જરૂરી ઇથેનોલના ઉત્પાદન અને વિતરણની વ્યવસ્થા ઊભી કરવી મોટો પડકાર બની શકે છે.
ઇથેનોલને પેટ્રોલના વિકલ્પ તરીકે પ્રોત્સાહન આપવાનો એક હેતુ આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવાનો છે. ભારતમાં શેરડી અને અન્ય કૃષિ પેદાશોમાંથી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન થાય છે. તેથી આ નીતિથી ખેડૂતોને વધારાનું બજાર મળી શકે છે. જોકે, તેના માટે ઉત્પાદન ક્ષમતા, કાચા માલની ઉપલબ્ધતા, પાણીનો ઉપયોગ, ઇંધણની કિંમત અને પુરવઠાની સતત ઉપલબ્ધતા જેવા મુદ્દાઓનું સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણીમાં પણ આ જ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.
