ભારત આગામી વર્ષોમાં એલપીજી (LPG)ની સપ્લાય વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે મોટું આયોજન કરી રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયાના દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને હવે અમેરિકા પાસેથી વધુ એલપીજી આયાત કરવાની દિશામાં સરકાર આગળ વધી રહી છે. વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ, રાજકીય તણાવ અને સપ્લાયમાં ખલેલ જેવી પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે. સરકારનો પ્રયાસ છે કે એક જ વિસ્તાર પર વધુ આધાર રાખવાને બદલે વિવિધ દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ પ્રકારની સપ્લાય સમસ્યા ઊભી થાય તો તેની અસર સામાન્ય લોકો સુધી ન પહોંચે.
રોયટર્સના અહેવાલ અનુસાર, ભારત વર્ષ 2027થી પોતાની કુલ એલપીજી આયાતમાંથી લગભગ 25 ટકા હિસ્સો અમેરિકા પાસેથી ખરીદવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. હાલમાં ભારત મોટાભાગની એલપીજી પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાંથી આયાત કરે છે, પરંતુ બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને હવે આયાતના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવી રહ્યો છે. આ પગલાથી દેશની ઊર્જા સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે અને કોઈ એક વિસ્તાર પરની નિર્ભરતા પણ ઘટશે.
આ યોજના હેઠળ દેશની ત્રણ મોટી સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન (HPCL) મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. અહેવાલ મુજબ, આ ત્રણેય કંપનીઓ આગામી એકથી બે મહિનામાં વર્ષ 2027 માટે અમેરિકાથી એલપીજી સપ્લાય મેળવવા લાંબા ગાળાના ટેન્ડર બહાર પાડી શકે છે. આ ટેન્ડર દ્વારા અમેરિકન સપ્લાયર્સ સાથે લાંબા સમય સુધી ગેસ ખરીદીના કરારો કરવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ભારતીય ઓઇલ કંપનીઓનું એક પ્રતિનિધિમંડળ આગામી મહિને અમેરિકા જઈ શકે છે. આ મુલાકાત દરમિયાન એલપીજી સપ્લાય, લાંબા ગાળાના કરારો અને વેપાર વધારવા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવશે. જોકે, આ અંગે ભારતના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય અથવા સંબંધિત કંપનીઓ તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું નથી. તેમ છતાં, બંને દેશો વચ્ચે ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવાના પ્રયાસો છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત ચાલી રહ્યા છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર અને ઊર્જા ક્ષેત્રે સંબંધો ઝડપથી મજબૂત બની રહ્યા છે. ભારતે અમેરિકા પાસેથી ઊર્જા ખરીદી આગામી વર્ષોમાં 10 અબજ ડોલરથી વધારીને 25 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો છે. ઉપરાંત બંને દેશોએ વર્ષ 2030 સુધી દ્વિપક્ષીય વેપારને 500 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય પણ નક્કી કર્યું છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે ઊર્જા, ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન, સંરક્ષણ અને અન્ય અનેક ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવામાં આવી રહ્યો છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઊભી થયેલી અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિએ ભારતને નવી વ્યૂહરચના અપનાવવા પ્રેરિત કર્યું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં તણાવ અને સંઘર્ષને કારણે સપ્લાય ચેઇન પર અસર થવાની શક્યતા વધી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતે પહેલેથી જ અમેરિકા સહિત અન્ય દેશોમાંથી એલપીજીની ખરીદી વધારી છે. જૂન મહિનામાં પહેલીવાર ભારતે અમેરિકાથી 10 લાખ ટનથી વધુ એલપીજી આયાત કરી હતી. આ આંકડો અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા આયાતના આંકડાઓમાંનો એક માનવામાં આવે છે. માહિતી મુજબ, અમેરિકાથી થયેલી આ આયાત વર્ષ 2026 માટે નક્કી કરાયેલા વાર્ષિક કરારના લક્ષ્યાંક કરતાં પણ વધુ હોઈ શકે છે. આ દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે ભારત માટે એલપીજીનો મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર બની રહ્યું છે. જો આગામી કરારો સફળ રહેશે તો ભવિષ્યમાં અમેરિકાથી આયાતનો હિસ્સો વધુ વધી શકે છે.
સરકારી આંકડાઓ દર્શાવે છે કે જાન્યુઆરીથી જૂન 2026 દરમિયાન દેશમાં એલપીજીનો વપરાશ ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 8 ટકા ઓછો રહ્યો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન એલપીજીની કુલ આયાતમાં પણ લગભગ 28 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને કુલ આયાત આશરે 75 લાખ ટન રહી હતી. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઓછો સપ્લાય મળવાને કારણે વર્ષ 2026 દરમિયાન દેશમાં એલપીજીનો કુલ વપરાશ લગભગ 3 કરોડ ટન સુધી મર્યાદિત રહી શકે છે.
જોકે, આગામી વર્ષે માંગમાં ફરી વધારો થવાની સંભાવના છે. અંદાજ મુજબ વર્ષ 2027માં દેશમાં એલપીજીની કુલ જરૂરિયાત લગભગ 3.1 કરોડ ટન સુધી પહોંચી શકે છે. ભારતનું સ્થાનિક ઉત્પાદન હજુ પણ સમગ્ર માંગ પૂરી કરવા માટે પૂરતું નથી. તેથી દેશને અંદાજે 2 કરોડ ટન જેટલી એલપીજી વિદેશમાંથી આયાત કરવી પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જો સપ્લાયના સ્ત્રોત મર્યાદિત રહેશે તો ભવિષ્યમાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. તેથી સરકાર અત્યારથી જ વૈકલ્પિક સપ્લાય વ્યવસ્થા મજબૂત બનાવી રહી છે.
ભારતમાં ઘરેલુ રસોઈ ગેસ માટે કરોડો પરિવારો એલપીજી પર નિર્ભર છે. ઉપરાંત હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, નાના ઉદ્યોગો અને અનેક વેપાર-ધંધાઓમાં પણ એલપીજીનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે. તેથી તેની સતત ઉપલબ્ધતા જાળવવી સરકાર માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતાઓમાંની એક છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સપ્લાયમાં અવરોધ આવે અથવા કિંમતોમાં મોટો વધારો થાય તો તેની સીધી અસર સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડી શકે છે. આ જોખમને ઘટાડવા માટે જ સરકાર વિવિધ દેશો સાથે લાંબા ગાળાના સપ્લાય કરારો કરવા પર ભાર મૂકી રહી છે.
અમેરિકા સાથે ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વધતો સહકાર માત્ર એલપીજી પૂરતો મર્યાદિત નથી. બંને દેશો ક્રૂડ ઓઇલ, કુદરતી ગેસ અને અન્ય ઊર્જા ક્ષેત્રોમાં પણ સહયોગ વધારવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ભારત માટે આ ભાગીદારી ભવિષ્યમાં ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનાવવાની સાથે વૈશ્વિક બજારમાં વધુ સ્થિરતા મેળવવામાં પણ મદદરૂપ બની શકે છે. હાલમાં અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેનો વેપાર સતત વધી રહ્યો છે. અમેરિકા તરફથી ભારત માટે વધુ વેપારના નવા ક્ષેત્રો ખોલવાની પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. આગામી વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ અને ઊર્જા સહયોગ વધુ મજબૂત બનવાની સંભાવના છે. સરકારનું માનવું છે કે વિવિધ દેશોમાંથી સંતુલિત આયાત અને લાંબા ગાળાના કરારો દ્વારા ભારત ભવિષ્યમાં ઊભા થઈ શકે તેવા ઊર્જા સંકટનો સફળતાપૂર્વક સામનો કરી શકશે.
