તાજેતરના દિવસોમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને લઈને ઊભા થયેલા તણાવ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધેલા સંઘર્ષ બાદ હવે શાંતિની આશા દેખાઈ રહી છે. અમેરિકા અને પાકિસ્તાન તરફથી એવા સંકેતો આપવામાં આવ્યા છે કે બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદને સમાપ્ત કરવા માટે રવિવારે શાંતિ કરારના ફ્રેમવર્ક પર સહી થઈ શકે છે. જોકે, આ આશાવાદી દાવાઓ વચ્ચે ઈરાન તરફથી સાવચેત પ્રતિસાદ મળ્યો છે, જેના કારણે સમગ્ર પ્રક્રિયા હજુ પણ અનિશ્ચિતતાથી ઘેરાયેલી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર પ્રસ્તાવિત સમજૂતીમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતો સામેલ છે. સૌથી અગત્યની બાબત સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને ફરીથી તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે ખુલ્લું મૂકવાની છે. આ દરિયાઈ માર્ગ વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. કરાર મુજબ અમેરિકા દ્વારા લગાવવામાં આવેલી નૌકાદળની નાકાબંધી હટાવવામાં આવી શકે છે. સાથે જ ઈરાનની અબજો ડોલરની ફ્રોઝન સંપત્તિ મુક્ત કરવાની અને તેના તેલ નિકાસ પરના કેટલાક પ્રતિબંધો હળવા કરવાની પણ ચર્ચા છે. દરિયાઈ વિસ્તારમાં બિછાવવામાં આવેલી માઈન્સ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પણ તબક્કાવાર હાથ ધરવામાં આવી શકે છે, જેમાં G7 દેશો સહયોગ આપી શકે છે.
પરંતુ શાંતિ તરફના આ પ્રયાસો વચ્ચે ઈરાનમાં આંતરિક વિરોધ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. તેહરાનમાં વિદેશ મંત્રાલયની બહાર કટ્ટરપંથી જૂથોએ વિરોધ પ્રદર્શન કરીને સરકાર સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. પ્રદર્શનકારીઓનું માનવું છે કે સરકાર અમેરિકા સામે વધુ પડતી નરમાઈ દાખવી રહી છે. કેટલાક શહેરોમાં “તડજોડ કરનારાઓ રાજીનામું આપે” જેવા સૂત્રો પણ ગુંજ્યા હતા. આ વિરોધ દર્શાવે છે કે ઈરાનની અંદર હજુ પણ એવા જૂથો છે જે અમેરિકા સાથેની કોઈપણ સમજૂતીનો વિરોધ કરે છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચી પણ વિરોધીઓના નિશાને આવ્યા છે. કટ્ટરપંથીઓનું માનવું છે કે અમેરિકા સાથેની વાટાઘાટો ઈરાનના હિતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે દેશની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી ઉકેલ જરૂરી છે. શાંતિ કરારની ચર્ચા વચ્ચે સૌથી મોટો મુદ્દો ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ છે. અમેરિકાના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર વર્તમાન સમજૂતી માત્ર પ્રથમ પગલું છે. કરાર થયા બાદ આગામી 60 દિવસ દરમિયાન ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને વિશેષ વાટાઘાટો થવાની સંભાવના છે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરે અને અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના જથ્થા અંગે સ્પષ્ટતા આપે. જોકે ઈરાન આ મુદ્દે કેટલું સમાધાન કરવા તૈયાર થશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં વધુ એક રસપ્રદ પાસું એ છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર રવિવારે કરાર થવાનો દાવો કર્યો હતો. પરંતુ ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘાઈએ આ દાવાને સીધો સ્વીકાર્યો નથી. તેમણે જણાવ્યું કે કરાર અંગેની ચર્ચા આગળ વધી રહી છે, પરંતુ સહી રવિવારે જ થશે તેવી કોઈ ખાતરી નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ આગામી દિવસોમાં કોઈ મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ થઈ શકે છે. આ દરમિયાન ઈઝરાયલ પણ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખી રહ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ અમેરિકાની શાંતિ પહેલ અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે. ઈઝરાયલ લાંબા સમયથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને પોતાની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો ગણાવતું આવ્યું છે. એકંદરે જોવામાં આવે તો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંભવિત શાંતિ કરાર મિડલ ઇસ્ટમાં સ્થિરતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ આંતરિક વિરોધ, પરમાણુ મુદ્દો અને વિવિધ દેશોની વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓને જોતા અંતિમ સમજૂતી સુધીનો માર્ગ હજુ પણ પડકારોથી ભરેલો જણાઈ રહ્યો છે.
