મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા રાજકીય અને સૈન્ય તણાવ વચ્ચે ઈરાન તરફથી એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત સામે આવ્યો છે. અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ અને તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસોની વચ્ચે ઈરાન સરકારે લાંબા સમયથી લાગુ રહેલા ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટમાં રાહત આપવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ Masoud Pezeshkianએ આંતરરાષ્ટ્રીય ઈન્ટરનેટ ઍક્સેસ ફરી શરૂ કરવા માટે આદેશ આપ્યો હોવાનું સરકારી મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
લગભગ ત્રણ મહિના સુધી દુનિયાથી કટોકટી
અહેવાલો મુજબ ઈરાનમાં હજારો લોકો સરકાર વિરોધી પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા જાન્યુઆરી 2026માં વ્યાપક ઈન્ટરનેટ પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સાથે વધેલા તણાવ અને સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ ફરીથી કડક બ્લેકઆઉટ અમલમાં મૂકાયો હતો. પરિણામે સામાન્ય નાગરિકો માટે વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ લગભગ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો હતો.ઈન્ટરનેટ મોનિટરિંગ સંસ્થા NetBlocksના અંદાજ મુજબ લાખો ઈરાનીઓ લગભગ 87 દિવસ સુધી વૈશ્વિક વેબથી વંચિત રહ્યા હતા. માત્ર મોંઘા અને અદ્યતન VPN સાધનો ધરાવતા થોડાક લોકો જ મર્યાદિત રીતે બહારની દુનિયા સાથે જોડાઈ શકતા હતા.
અમેરિકા સાથેની વાતચીતનો પ્રભાવ?
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા મુદ્દે વાતચીત આગળ વધી રહી છે. બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈન્ટરનેટ પ્રતિબંધોમાં સંભવિત રાહત આ કૂટનીતિક પ્રક્રિયાનો એક ભાગ હોઈ શકે છે.જોકે ઈરાની સરકારે સીધું સ્વીકાર્યું નથી કે નિર્ણય અમેરિકા સાથેની ચર્ચાઓના કારણે લેવામાં આવ્યો છે, પરંતુ રાજકીય નિરીક્ષકો તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને આપવામાં આવેલ સકારાત્મક સંદેશ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
અર્થતંત્રને ભારે નુકસાન
લાંબા સમય સુધી ચાલેલા ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટને કારણે ઈરાનના વેપાર, ઓનલાઈન વ્યવસાયો, બેંકિંગ અને ડિજિટલ સેવાઓને ભારે ફટકો પડ્યો હતો. વિવિધ અંદાજો અનુસાર ઈન્ટરનેટ પ્રતિબંધોથી દેશને દરરોજ કરોડો ડોલરનું આર્થિક નુકસાન થયું હતું. ફ્રીલાન્સર, નાના વેપારીઓ અને ઓનલાઈન વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા હતા.અગાઉ સરકારે “Internet Pro” નામની મર્યાદિત યોજના શરૂ કરીને કેટલાક વ્યવસાયોને નિયંત્રિત રીતે વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ વાપરવાની મંજૂરી આપી હતી, જેથી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ ન થઈ જાય.
સરકારનો સુરક્ષાનો દાવો
ઈરાની સત્તાધીશોનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સાયબર હુમલાના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. સરકારનું માનવું હતું કે વિદેશી તત્વો સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા અસ્થિરતા ફેલાવી રહ્યા હતા. બીજી તરફ માનવાધિકાર સંગઠનો અને ડિજિટલ સ્વતંત્રતા માટે કામ કરતી સંસ્થાઓએ આ નિર્ણયની ટીકા કરી હતી.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ ઈરાન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પોતાના “નેશનલ ઇન્ફોર્મેશન નેટવર્ક” (National Information Network) પર વધુ ભાર મૂકી રહ્યું છે, જેથી દેશ આંતરિક ડિજિટલ સિસ્ટમ પર નિર્ભર રહી શકે અને વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટથી અલગ રહીને પણ કેટલીક સેવાઓ ચાલુ રાખી શકે.
લોકોમાં આશા જાગી
રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયનના આદેશ બાદ હવે સામાન્ય ઈરાનીઓમાં આશા જાગી છે કે તેઓ ફરીથી WhatsApp, Telegram, Google, YouTube અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકશે. જોકે સરકાર દ્વારા હજુ સુધી સંપૂર્ણ પુનઃસ્થાપન માટે ચોક્કસ સમયરેખા જાહેર કરવામાં આવી નથી.ટેકનોલોજી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઈન્ટરનેટ સેવાઓ સંપૂર્ણપણે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે, કારણ કે લાંબા સમયથી લાગુ રહેલા પ્રતિબંધો બાદ નેટવર્કને સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવા માટે તબક્કાવાર પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી શકે છે.
વિશ્વની નજર ઈરાન પર
ઈરાનમાં ઈન્ટરનેટ પરના નિયંત્રણો છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. હવે જો સરકાર ખરેખર વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ ઍક્સેસ ફરી શરૂ કરે છે, તો તે માત્ર ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર માટે જ નહીં પરંતુ રાજકીય અને કૂટનીતિક દ્રષ્ટિએ પણ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવશે.અમેરિકા સાથેની ચર્ચાઓ, આંતરિક આર્થિક દબાણ અને લોકોની વધતી માંગ વચ્ચે ઈરાન હવે ડિજિટલ દુનિયા તરફ ફરીથી ખુલ્લું થવાનું સંકેત આપી રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતા નિર્ણયો પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી રહેશે.
