નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી BRICS વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક દરમિયાન ભારતે વિશ્વ સમક્ષ પોતાની રાજદ્વારી અને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પરની સ્પષ્ટ નીતિ રજૂ કરી હતી. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પોતાના સંબોધનમાં એવા અનેક મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા, જે હાલ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલો તણાવ, આતંકવાદ, દરિયાઈ સુરક્ષા, આર્થિક પ્રતિબંધો અને યુએન સુધારાઓ જેવા મુદ્દાઓ પર ભારતે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી હતી. જયશંકરના ભાષણનો મુખ્ય સંદેશ એ હતો કે આજના સમયમાં માત્ર યુદ્ધ, દબાણ અથવા પ્રતિબંધો કોઈ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ બની શકે નહીં. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે દુનિયા હાલમાં અત્યંત અસ્થિર પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહી છે અને આવી સ્થિતિમાં સંવાદ, રાજદ્વારી અને સહકાર જ સૌથી મહત્વપૂર્ણ રસ્તો છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવનો ઉલ્લેખ કરતાં જયશંકરે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને લાલ સમુદ્ર જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ માર્ગોમાં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ઊર્જા સપ્લાય અને વૈશ્વિક વેપાર માટે આ માર્ગો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ઈરાન અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે ભારતનું આ નિવેદન ઘણું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતે ગાઝાની માનવતાવાદી પરિસ્થિતિનો મુદ્દો પણ BRICS મંચ પર ઉઠાવ્યો હતો. જયશંકરે જણાવ્યું કે ગાઝામાં ચાલી રહેલી માનવીય કટોકટીની અવગણના કરી શકાય નહીં. ભારતે યુદ્ધવિરામ, માનવતાવાદી સહાય અને દ્વિ-રાષ્ટ્ર સિદ્ધાંત માટે પોતાનો ટેકો ફરી વ્યક્ત કર્યો હતો. આ સાથે ભારતે લેબનોન, સીરિયા, સુદાન, યમન અને લિબિયા જેવા દેશોમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
જયશંકરે પોતાના સંબોધનમાં એકપક્ષીય પ્રતિબંધોની રાજનીતિ પર પણ પરોક્ષ રીતે નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને યુએન ચાર્ટર વિરુદ્ધ લાગતા પ્રતિબંધોનો સૌથી વધુ ફટકો વિકાસશીલ દેશોને પડે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે દબાણ અને પ્રતિબંધો દ્વારા વિશ્વની સમસ્યાઓ ઉકેલી શકાતી નથી. આતંકવાદ મુદ્દે ભારતે ફરી એકવાર પોતાનું કડક વલણ રજૂ કર્યું હતું. જયશંકરે જણાવ્યું કે સરહદ પાર આતંકવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સંબંધો માટે મોટો ખતરો છે. તેમણે આતંકવાદ સામે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ની નીતિ અપનાવવાની અપીલ કરી હતી. ભારત લાંબા સમયથી વૈશ્વિક મંચો પર આતંકવાદ સામે કડક કાર્યવાહીની માંગ કરતું આવ્યું છે અને BRICSમાં પણ એ જ સંદેશ પુનરાવર્તિત કરવામાં આવ્યો.
આ ઉપરાંત ભારતે યુનાઇટેડ નેશન્સ સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. જયશંકરે કહ્યું કે હાલની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે વર્તમાન બહુપક્ષીય વ્યવસ્થા હવે પૂરતી અસરકારક રહી નથી. તેથી યુએન સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારા હવે વધુ સમય સુધી ટાળી શકાય તેમ નથી. ભારત લાંબા સમયથી UNSCમાં કાયમી સભ્યપદની માંગ કરી રહ્યું છે અને BRICS જેવા મંચો પર આ મુદ્દો સતત ઉઠાવતું રહ્યું છે. જયશંકરના સમગ્ર ભાષણમાં ભારતે પોતાને એવા દેશ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, જે યુદ્ધ અને સંઘર્ષની જગ્યાએ સંવાદ અને સહકારમાં વિશ્વાસ રાખે છે. વૈશ્વિક તણાવ અને ભૂરાજકીય અસ્થિરતાના સમયમાં ભારતે ફરી એકવાર સંદેશ આપ્યો કે શાંતિ, સ્થિરતા અને સમાવિષ્ટ વૈશ્વિક વ્યવસ્થા જ ભવિષ્ય માટે સૌથી જરૂરી છે.
