ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે એક રાહતભર્યા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ બાદ અટકી ગયેલા આશરે 150 પાકિસ્તાની દુલ્હનોના લગ્નનો રસ્તો હવે સાફ થયો છે. ભારત સરકારે માનવતાના આધારે આ મહિલાઓ અને તેમના પરિવારજનોને ભારતમાં આવવાની મંજૂરી આપી છે. આ માટે તેમને વિઝા આપવામાં આવ્યા છે અને જમીની સરહદના બદલે હવાઈ માર્ગે ભારત આવવાની શરત રાખવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, આ દુલ્હનો પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતના સિંધિ પરિવારોમાંથી છે અને તેમના લગ્ન ભારતના અલગ-અલગ શહેરોમાં નક્કી થયા હતા.
ઓપરેશન સિંદૂર બાદ કેમ અટકી ગયા હતા લગ્ન?
‘ઓપરેશન સિંદૂર’ બાદ ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ વધ્યો હતો. તેની અસર બંને દેશો વચ્ચેની અવરજવર અને વિઝા વ્યવસ્થા પર પણ પડી. અહેવાલ મુજબ, ભારત સરકારે અટારી માર્ગે પાકિસ્તાની નાગરિકોના પ્રવેશ માટે અગાઉ આપવામાં આવેલા વિઝા રદ કર્યા હતા અને જમીની માર્ગે આવન-જાવન પર રોક લાગી હતી. આ નિર્ણયને કારણે ભારતના યુવકો સાથે સગાઈ થયેલી આશરે 150 પાકિસ્તાની મહિલાઓના લગ્ન અટકી ગયા હતા.
સિંધ પ્રાંતના સિંધિ પરિવારોમાં પોતાની દીકરીઓના લગ્ન ભારતના પરિવારોમાં કરવાની પરંપરા વર્ષોથી જોવા મળે છે. અગાઉ પાકિસ્તાનથી વાઘા-અટારી બોર્ડર મારફતે લોકો સરળતાથી ભારત આવી શકતા હતા. લગ્ન નક્કી થયા બાદ દુલ્હન અને તેના પરિવારજનો માટે ભારત પહોંચવાનો આ સૌથી સરળ માર્ગ હતો. પરંતુ સરહદ બંધ થયા બાદ આ પરિવારો માટે લગ્નની તારીખ નક્કી કરવી અને ભારતમાં પહોંચવું મુશ્કેલ બની ગયું હતું.
શદાની દરબારે શરૂ કરી મદદની પહેલ
લગ્ન અટકી જતા આ પરિવારોની મુશ્કેલી દૂર કરવા માટે નાગપુરના સામાજિક કાર્યકર અને પાકિસ્તાની સિંધિ પરિવારો સાથે કામ કરતા રાજેશ ઝાંબિયાે પ્રયાસો શરૂ કર્યા હતા. સ્થિતિ ગંભીર બન્યા બાદ તેમણે રાયપુર સ્થિત શદાની દરબારના આધ્યાત્મિક પ્રમુખ સંત યુધિષ્ઠિરલાલ શાદાણીનો સંપર્ક કર્યો હતો.શદાની દરબાર દ્વારા એવી આશરે 150 પાકિસ્તાની દુલ્હનોની યાદી તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેમની સગાઈ અથવા લગ્ન ભારતના યુવકો સાથે નક્કી થયા હતા. આ યાદીમાં નાગપુર, રાયપુર, જોધપુર, પુણે સહિતના વિવિધ ભારતીય શહેરોમાં નક્કી થયેલા લગ્નોના પરિવારોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ આ યાદી ભારતના ગૃહ મંત્રાલય સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી અને માનવતાના આધારે આ પરિવારોને ભારતમાં આવવાની મંજૂરી આપવા વિનંતી કરવામાં આવી.
કેન્દ્ર સરકારે આપી ખાસ મંજૂરી
આ વિનંતી બાદ કેન્દ્ર સરકારે આ પરિવારોને વિઝા આપવાની મંજૂરી આપી. જોકે, આ મંજૂરી સાથે એક મહત્વપૂર્ણ શરત રાખવામાં આવી હતી. પાકિસ્તાની દુલ્હનો અને તેમના સંબંધીઓ સીધા વાઘા-અટારીની જમીની સરહદ મારફતે ભારત આવી શકશે નહીં, પરંતુ તેમને હવાઈ માર્ગે ભારત આવવું પડશે.આ રીતે સુરક્ષા અને માનવતાના બંને પાસાઓ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. ખાસ પરવાનગી મળ્યા બાદ દુલ્હનો અને તેમના પરિવારજનો માટે ભારત આવવાનો માર્ગ ખુલ્યો અને લાંબા સમયથી અટકેલા લગ્ન ફરીથી શક્ય બન્યા.
એપ્રિલથી અત્યાર સુધી 150 દુલ્હનો ભારત આવી
રાજેશ ઝાંબિયાના જણાવ્યા મુજબ, આ વર્ષે એપ્રિલથી અત્યાર સુધી આશરે 150 પાકિસ્તાની દુલ્હનો અને તેમના સંબંધીઓ ભારત આવી ચૂક્યા છે. સરહદ બંધ હોવાને કારણે તેમને સીધા પાકિસ્તાનથી ભારત આવવાને બદલે વિવિધ દેશોના ટ્રાન્ઝિટ રૂટનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો.આ પરિવારો મસ્કટ, દુબઈ, શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોના માર્ગે ભારત પહોંચ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. એટલે પાકિસ્તાનથી ભારત સુધીનો સામાન્ય જમીની માર્ગ બંધ હોવા છતાં વૈકલ્પિક હવાઈ માર્ગો દ્વારા આ પરિવારો પોતાના લગ્નના સ્થળે પહોંચી શક્યા.આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માત્ર એક મુસાફરીની વ્યવસ્થા નહોતી, પરંતુ લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહેલા પરિવારો માટે ભાવનાત્મક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ હતી. લગ્નની તારીખો આગળ ધકેલાતી રહી હતી અને સરહદ પરની સ્થિતિ ક્યારે સામાન્ય થશે તેની કોઈ ખાતરી નહોતી. આવી સ્થિતિમાં ભારત સરકારની મંજૂરી મળ્યા બાદ આ પરિવારોમાં ફરીથી ખુશીનું વાતાવરણ સર્જાયું છે.
નાગપુરની 15 દુલ્હનો પણ સામેલ
આ 150 દુલ્હનોમાં નાગપુર શહેર સાથે જોડાયેલી 15 દુલ્હનો હોવાનું પણ જણાવાયું છે. નાગપુર સહિત મહારાષ્ટ્ર અને દેશના અન્ય શહેરોમાં પાકિસ્તાની સિંધિ પરિવારો સાથે જોડાયેલા લગ્ન લાંબા સમયથી નક્કી થયેલા હતા.હવે વિઝા મંજૂર થયા બાદ આ દુલ્હનો ભારતમાં આવી ચૂકી છે અથવા લગ્નની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે. પરિવારજનો માટે આ માત્ર લગ્નની ઉજવણી નથી, પરંતુ લાંબી અનિશ્ચિતતા બાદ મળેલી મોટી રાહત પણ છે.
હજુ પણ લગભગ 300 મહિલાઓ રાહ જોઈ રહી છે
આ સમગ્ર ઘટનામાં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ પણ સામે આવી છે કે પાકિસ્તાનમાં હજુ પણ આશરે 300 એવી મહિલાઓ છે, જેમના લગ્ન ભારતના યુવકો સાથે નક્કી થયા છે. આ મહિલાઓ અને તેમના પરિવારજનો પણ ભારત આવવા માટે વિઝાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.સામાજિક કાર્યકરો દ્વારા હવે ભારત સરકારને વિનંતી કરવામાં આવી રહી છે કે માનવતાના આધારે આ પરિવારોને પણ વિઝા આપવામાં આવે, જેથી તેમની લગ્નની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે. જો સરકાર તરફથી તેમને પણ મંજૂરી મળે તો વધુ પરિવારોને રાહત મળી શકે છે.
સરહદ અને રાજકારણ વચ્ચે સંબંધોની મીઠાશ
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે રાજકીય તથા સૈન્ય સ્તરે તણાવ હોવા છતાં બંને દેશોના કેટલાક પરિવારો વચ્ચે વર્ષોથી પારિવારિક સંબંધો રહ્યા છે. ખાસ કરીને સિંધિ સમુદાયના કેટલાક પરિવારોમાં ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે લગ્ન સંબંધોનો ઇતિહાસ જૂનો છે.આ કેસમાં પણ રાજકીય તણાવની અસર સામાન્ય લોકોના અંગત જીવન પર પડી હતી. લગ્ન જેવી વ્યક્તિગત અને પરિવાર સાથે જોડાયેલી બાબતો પણ સરહદ અને વિઝા નિયંત્રણોથી પ્રભાવિત થઈ હતી. પરંતુ માનવતાના આધારે મળેલી ખાસ મંજૂરીથી ઓછામાં ઓછા 150 પરિવારો માટે આ મુશ્કેલી દૂર થઈ છે.આ ઘટના એ પણ દર્શાવે છે કે બે દેશો વચ્ચે સંબંધો કેટલા પણ તણાવપૂર્ણ હોય, સામાન્ય લોકોના પારિવારિક સંબંધો અને લાગણીઓ પોતાની અલગ દુનિયા ધરાવે છે. સરહદો અને રાજકીય નિર્ણયો લોકોની અવરજવર રોકી શકે છે, પરંતુ વર્ષોથી નક્કી થયેલા સંબંધોને જાળવી રાખવા માટે પરિવારો વૈકલ્પિક રસ્તાઓ શોધતા રહે છે.
હવે લગ્નની તૈયારીઓ શરૂ
વિઝા અને મુસાફરીની મંજૂરી મળ્યા બાદ હવે આ દુલ્હનોના પરિવારો લગ્નની તૈયારીઓમાં લાગી ગયા છે. લાંબા સમયથી અટકેલા લગ્ન હવે ફરીથી નક્કી કરી શકાય છે. પરિવારજનોમાં રાહત અને ખુશી બંને જોવા મળી રહી છે.એક તરફ ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધોમાં તણાવ હજુ યથાવત છે, પરંતુ બીજી તરફ આ 150 દુલ્હનોની કહાની માનવતાના એક અલગ પાસાને સામે લાવે છે. ગૃહ મંત્રાલયની મંજૂરી, શદાની દરબારની પહેલ અને સામાજિક કાર્યકરોના પ્રયાસોથી આ પરિવારોને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવાનો રસ્તો મળ્યો છે.અટલેકે, ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ બાદ અટકી ગયેલા આશરે 150 લગ્ન હવે ફરીથી શક્ય બન્યા છે. જમીની સરહદ બંધ હોવા છતાં ભારત સરકારે માનવતાના આધારે વિઝા મંજૂર કર્યા અને દુલ્હનો તથા તેમના સંબંધીઓને હવાઈ માર્ગે ભારત આવવાની મંજૂરી આપી. મસ્કટ, દુબઈ, શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશ જેવા વૈકલ્પિક માર્ગોથી આ પરિવારો ભારત પહોંચ્યા છે. જોકે, હજુ લગભગ 300 પાકિસ્તાની મહિલાઓ તેમના લગ્ન માટે ભારત આવવાની રાહ જોઈ રહી છે. હવે તેમની નજર પણ ભારત સરકાર તરફ છે.
