ગણિત એટલે માત્ર વર્ગખંડમાં સમીકરણો ઉકેલવા કે પરીક્ષામાં સારા ગુણ મેળવવાનું સાધન નથી. ગણિતનો ઉપયોગ વન્યજીવોને બચાવવા અને જંગલોમાં ઉપલબ્ધ મર્યાદિત સંસાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ નક્કી કરવા માટે પણ થઈ શકે છે. ભારતના 4 વિદ્યાર્થીઓએ આ વાતને પોતાની અનોખી કામગીરીથી સાબિત કરી છે. પુણે અને મુંબઈના આ વિદ્યાર્થીઓને 2026ની આંતરરાષ્ટ્રીય ગણિતીય મોડેલિંગ સ્પર્ધામાં વિશિષ્ટ પુરસ્કાર મળ્યો છે. આ 4 વિદ્યાર્થીઓમાં તનિશ રાજેશ કુલકર્ણી, અંશવીર બિન્દ્રા, નિપુણ સાહા અને વેદાંશ સાહાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ભારત સ્ટેમ સોસાયટીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. આ ટીમ દુનિયાભરની 37 દેશો અને પ્રદેશોની 68 અંતિમ ટીમોમાં સામેલ હતી.
નામિબિયાના જંગલને બનાવ્યું પ્રોજેક્ટનું કેન્દ્ર
આ વર્ષની સ્પર્ધામાં વિદ્યાર્થીઓને ‘મોટા પાયે વન્યજીવોનું રક્ષણ’ વિષય પર કામ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. તેના માટે નામિબિયાના એટોશા નેશનલ પાર્કને કેસ સ્ટડી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓ સામે સૌથી મોટો પડકાર એ હતો કે આટલા વિશાળ વિસ્તારમાં મર્યાદિત સંસાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવામાં આવે. આખા પાર્કમાં એકસાથે નજર રાખવી શક્ય ન હોવાથી તેમણે ગણિતીય મોડેલ તૈયાર કર્યું અને નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે કયા વિસ્તારમાં કેટલા રેન્જર, ડ્રોન અને કેમેરા ટ્રેપ મૂકવા જોઈએ.
શિકારથી લઈને જંગલની આગ સુધીના જોખમોનો અભ્યાસ
વિદ્યાર્થીઓએ પાર્કને નાના વિસ્તારોમાં વહેંચ્યો હતો. ત્યારબાદ દરેક વિસ્તારમાં વન્યજીવોનું મહત્વ, પાણીના સ્ત્રોત, પ્રાણીઓના રહેઠાણ વચ્ચેનું જોડાણ અને શિકાર, જંગલની આગ તથા માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ જેવા જોખમોને ધ્યાનમાં લીધા હતા. એટોશા નેશનલ પાર્ક આશરે 22,935 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. અહીં 114થી વધુ સસ્તન પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે, જેમાં લુપ્ત થવાના જોખમનો સામનો કરી રહેલા કાળા ગેંડાનો પણ સમાવેશ થાય છે. પાર્કમાં 295 જેટલો સ્ટાફ, 850 કિલોમીટર લાંબી વાડ અને 3,551 કિલોમીટર રસ્તાઓ છે.
104 રેન્જર, 211 ડ્રોન અને 468 કેમેરાની યોજના
વિદ્યાર્થીઓના ગણિતીય મોડેલમાં 104 રેન્જર, 211 ડ્રોન અને 468 કેમેરા ટ્રેપનો ઉપયોગ કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી. આ વ્યવસ્થા પાર્કના 990માંથી 857 વિસ્તારો સુધી પહોંચે તેવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી હતી. મોડેલ મુજબ પાર્કના કુલ પર્યાવરણીય મહત્વના 92.3 ટકા વિસ્તારને સુરક્ષાના દાયરામાં લાવી શકાય તેમ હતું. વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસમાં એવું પણ દર્શાવવામાં આવ્યું કે કોઈ હસ્તક્ષેપ ન કરવામાં આવે તેની સરખામણીમાં સંરક્ષણના નુકસાનમાં 40.3 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે.
4 વિદ્યાર્થીઓની ટીમને વૈશ્વિક મંચ પર સન્માન
આંતરરાષ્ટ્રીય ગણિતીય મોડેલિંગ સ્પર્ધા એવી સ્પર્ધા છે જેમાં માધ્યમિક શાળાના વિદ્યાર્થીઓને વાસ્તવિક દુનિયાની સમસ્યાઓનો ગણિતની મદદથી ઉકેલ શોધવાનો પડકાર આપવામાં આવે છે. ભારતીય ટીમને મળેલો વિશિષ્ટ પુરસ્કાર માત્ર ગણિતીય કુશળતા માટેનું સન્માન નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓએ ગણિતને પર્યાવરણ અને વન્યજીવ સંરક્ષણ સાથે જોડીને કરેલા પ્રયોગને પણ માન્યતા આપે છે. આ ટીમને 5થી 9 ઓગસ્ટ દરમિયાન બોસ્ટનમાં યોજાયેલા 2026ના આંતરરાષ્ટ્રીય શિખર સંમેલન અને પુરસ્કાર સમારોહ માટે આમંત્રણ પણ મળ્યું હતું.
આ સિદ્ધિ બતાવે છે કે ગણિતનો ઉપયોગ માત્ર પુસ્તકો અને પરીક્ષાઓ પૂરતો સીમિત નથી. યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો આંકડા અને ગણિતીય મોડેલના આધારે જંગલ, વન્યજીવો અને મર્યાદિત સંસાધનોના સંરક્ષણ માટે પણ વ્યવહારુ ઉકેલ તૈયાર કરી શકાય છે.
