કોંગ્રેસ નેતા અને પૂર્વ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણ પુસ્તકને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલો વિવાદ હવે નવા તબક્કામાં પહોંચ્યો છે. ભારતમાં આ પુસ્તકનું પ્રકાશન થશે કે નહીં તેને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે હવે સ્પષ્ટતા થઈ છે કે સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક ‘Belonging: A Journey of Love’ ભારતમાં પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવશે. હાર્પર કોલિન્સ ઇન્ડિયાએ શુક્રવારે જાહેરાત કરી છે કે તે આ પુસ્તકને ભારતીય બજારમાં પ્રકાશિત કરશે. વિશ્વભરમાં આ પુસ્તકનું પ્રકાશન 10 નવેમ્બર 2026ના રોજ થવાનું છે. સોનિયા ગાંધીના આ પુસ્તકને તેમના જીવનના મહત્વપૂર્ણ અનુભવો સાથે જોડાયેલા સંસ્મરણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. પુસ્તકમાં તેમના બાળપણથી લઈને ભારત આવવા સુધીની સફર, રાજીવ ગાંધી સાથેના લગ્ન અને ત્યારબાદ ભારતીય રાજકારણ સાથેના તેમના લાંબા જોડાણ અંગેના અનુભવોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. સોનિયા ગાંધી વર્ષો સુધી ભારતીય રાજકારણના કેન્દ્રમાં રહી ચૂક્યા છે અને તેમના પરિવારનો દેશના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્વનો હિસ્સો રહ્યો છે. તેથી તેમના સંસ્મરણ પુસ્તકને લઈને શરૂઆતથી જ ભારે રસ જોવા મળી રહ્યો છે.
પ્રકાશક દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી પ્રમાણે, પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીના જીવનના અનેક વ્યક્તિગત અને રાજકીય પાસાં જોવા મળશે. યુદ્ધ પછીના ઇટાલીમાં તેમનું બાળપણ કેવું હતું, ત્યારબાદ તેઓ ભારત કેવી રીતે આવ્યા અને રાજીવ ગાંધી સાથે તેમનું જીવન કેવી રીતે આગળ વધ્યું તે અંગેના અનુભવો પુસ્તકમાં રજૂ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત ભારતીય રાજકારણમાં દાયકાઓ સુધી સક્રિય રીતે જોડાયેલા રહેવા દરમિયાન તેમણે જે ઘટનાઓ નજીકથી જોઈ અને અનુભવી હતી તેની પણ વાત કરવામાં આવી છે.
આ પુસ્તક માત્ર સોનિયા ગાંધીના અંગત જીવનની કહાની નથી, પરંતુ ભારત સાથે તેમના સંબંધોની યાત્રા અંગે પણ એક અંદરની દૃષ્ટિ આપતું પુસ્તક હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. એક વિદેશી પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવેલા વ્યક્તિ તરીકે સોનિયા ગાંધીએ ભારતમાં પરિવાર, સમાજ અને રાજકારણ સાથે કેવી રીતે પોતાનું જીવન જોડ્યું તે પણ પુસ્તકમાં જોવા મળી શકે છે. જોકે, પુસ્તકના પ્રકાશન પહેલાં જ તેના કેટલાક ભાગોને લઈને રાજકીય વિવાદ શરૂ થઈ ગયો હતો. આ વિવાદનું મુખ્ય કારણ ભારતમાં પુસ્તક કોણ પ્રકાશિત કરશે તે મુદ્દો હતો. શરૂઆતમાં અમેરિકાના પ્રકાશક અલ્ફ્રેડ એ. નોફ દ્વારા પુસ્તકને વિશ્વભરમાં 10 નવેમ્બરે પ્રકાશિત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. અલ્ફ્રેડ એ. નોફ પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ જૂથનો એક ભાગ છે. ત્યારબાદ ભારતમાં પુસ્તકનું પ્રકાશન કોણ કરશે તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.
પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયાએ બાદમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તે ભારતમાં સોનિયા ગાંધીના આ પુસ્તકનું પ્રકાશન નહીં કરે. આ નિર્ણય બાદ પુસ્તકને લઈને ચર્ચા વધુ ગરમ બની હતી. અહેવાલો પ્રમાણે, પુસ્તકની હસ્તપ્રતના કેટલાક ભાગોમાં સંપાદકીય ફેરફાર કરવાની જરૂરિયાત અંગે પ્રકાશક અને સોનિયા ગાંધીની ટીમ વચ્ચે ચર્ચા થઈ હતી. કેટલાક અંશો દૂર કરવાની માંગણી પણ કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. આ સંપાદકીય ફેરફારોને લઈને બંને પક્ષો વચ્ચે સહમતી બની શકી નહોતી. પરિણામે ભારતમાં પુસ્તકના પ્રકાશન અંગેનો અગાઉનો માર્ગ બંધ થયો અને આખરે હવે હાર્પર કોલિન્સ ઇન્ડિયાએ તેને ભારતમાં પ્રકાશિત કરવાની જવાબદારી સ્વીકારી છે. આ સમગ્ર મામલો રાજકીય રીતે પણ ચર્ચામાં આવ્યો હતો. કોંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓએ એવો આક્ષેપ કર્યો હતો કે પુસ્તકના કેટલાક ભાગોમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ એટલે કે RSS અને ભારત-ચીન સંબંધો સાથે જોડાયેલા ઉલ્લેખો હતા અને તેમાં ફેરફાર અથવા કેટલાક અંશો દૂર કરવાની માંગણી કરવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસ તરફથી એવો પણ આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે પ્રકાશક પર બહારથી દબાણ આવ્યું હતું.
જોકે, આ આક્ષેપોને લઈને અલગ-અલગ પક્ષો તરફથી અલગ-અલગ દાવા કરવામાં આવ્યા છે. પુસ્તકના સંપાદનને લઈને પ્રકાશક અને લેખકની ટીમ વચ્ચે શું ચર્ચા થઈ હતી અને કયા ચોક્કસ ભાગોને લઈને મતભેદ હતા તે અંગેની તમામ વિગતો જાહેરમાં સ્પષ્ટ રીતે સામે આવી નથી. તેથી આ મુદ્દે થયેલા રાજકીય આક્ષેપોને દાવા તરીકે જ જોવામાં આવી રહ્યા છે. હવે હાર્પર કોલિન્સ ઇન્ડિયાની જાહેરાત બાદ સમગ્ર મામલાને નવો વળાંક મળ્યો છે. ભારતમાં પુસ્તકનું પ્રકાશન નહીં થાય તેવી અટકળો વચ્ચે નવા પ્રકાશકની એન્ટ્રી થઈ છે. આ નિર્ણયથી સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણ પુસ્તકને ભારતીય વાચકો સુધી પહોંચવાનો રસ્તો પણ સાફ થયો છે.
સોનિયા ગાંધીનું રાજકીય જીવન લાંબા સમયથી ભારતીય રાજકારણ સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે. તેઓ કોંગ્રેસના લાંબા સમય સુધી અધ્યક્ષ રહ્યા છે અને યુપીએ સરકારના સમયગાળા દરમિયાન દેશની રાજનીતિમાં તેમનો પ્રભાવ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો હતો. રાજીવ ગાંધીની પત્ની તરીકે પણ તેઓ ભારતીય રાજકીય પરિવાર સાથે નજીકથી જોડાયેલા રહ્યા. તેમના સાસુ ઇન્દિરા ગાંધી અને પતિ રાજીવ ગાંધી બંને દેશના વડાપ્રધાન રહી ચૂક્યા છે. આ કારણે સોનિયા ગાંધીના વ્યક્તિગત જીવન અને રાજકીય સફર સાથે જોડાયેલી કોઈપણ નવી માહિતી સ્વાભાવિક રીતે લોકોનું ધ્યાન ખેંચે છે.
‘Belonging: A Journey of Love’માં તેમના જીવનના આવા જ અનેક અનુભવો અંગે માહિતી મળવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને ભારત આવ્યાના શરૂઆતના દિવસો, રાજીવ ગાંધી સાથેના સંબંધો, ગાંધી પરિવાર સાથેનું જીવન અને ત્યારબાદ ભારતીય રાજકારણમાં પ્રવેશ જેવા પ્રસંગો પુસ્તકને રસપ્રદ બનાવી શકે છે. પુસ્તકનું વૈશ્વિક પ્રકાશન 10 નવેમ્બરે થવાનું છે અને હવે ભારતમાં પણ તે જ સમયગાળામાં વાચકો માટે ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા છે. હાર્પર કોલિન્સ ઇન્ડિયાની જાહેરાત બાદ પુસ્તકની સામગ્રીને લઈને રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચા ફરી તેજ થવાની શક્યતા છે.
ખાસ કરીને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, RSS અને ભારત-ચીન સંબંધો સાથે જોડાયેલા કથિત ઉલ્લેખોને લઈને અગાઉ જે રાજકીય વિવાદ થયો હતો તે હવે પુસ્તક બજારમાં આવ્યા બાદ ફરી ચર્ચામાં આવી શકે છે. વાચકો પુસ્તકમાં ખરેખર શું લખવામાં આવ્યું છે અને કયા મુદ્દાઓ પર સોનિયા ગાંધીએ પોતાના અનુભવો રજૂ કર્યા છે તે જાણવા માટે ઉત્સુક રહેશે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ભારતમાં પુસ્તકનું પ્રકાશન અટકશે તેવી સ્થિતિ હવે રહી નથી. નવા પ્રકાશક તરીકે હાર્પર કોલિન્સ ઇન્ડિયાની જાહેરાત સાથે સોનિયા ગાંધીના સંસ્મરણ પુસ્તકને ભારતીય વાચકો સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળી ગયો છે. હવે 10 નવેમ્બરની રાહ જોવાઈ રહી છે, જ્યારે ‘Belonging: A Journey of Love’ વિશ્વભરની સાથે ભારતમાં પણ વાચકો સમક્ષ આવશે.
