વિશ્વ બજારમાં કાચી ખાંડના ભાવમાં અચાનક મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ન્યૂ યોર્કના બજારમાં કાચી ખાંડના વાયદાના ભાવ 4.8 ટકા સુધી ઘટ્યા હતા. મે મહિનાથી અત્યાર સુધીનો આ સૌથી મોટો એક દિવસનો ઘટાડો માનવામાં આવી રહ્યો છે. થોડા સમય પહેલાં 17 મહિનાની ટોચે પહોંચેલા ખાંડના ભાવમાં હવે ઘટાડો જોવા મળતા વૈશ્વિક બજારમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભારતમાં ખાંડની આયાતની જરૂરિયાત અગાઉની સરખામણીએ ઓછી રહેવાની શક્યતા અને સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો વધારવા માટે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંને આ ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ગયા મહિને ખાંડના ભાવમાં 21 ટકાથી વધુનો ઉછાળો આવ્યો હતો. ભારતમાં ખાંડના પુરવઠાને લઈને ચિંતા અને આગામી સિઝનમાં વૈશ્વિક સ્તરે ખાંડની અછત સર્જાવાની આશંકાને કારણે ભાવમાં તેજી આવી હતી. ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ખાંડ ઉત્પાદક દેશ છે, તેથી અહીંના ઉત્પાદન અને સ્થાનિક બજારની સ્થિતિની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ખાંડ બજાર પર પણ પડે છે.
થોડા સમય પહેલાં ભારત સરકારે સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો જાળવવા માટે 10 લાખ ટન સુધીની કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી હતી. આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડની માંગ વધવાની અપેક્ષા હતી અને તેના કારણે ભાવને પણ ટેકો મળ્યો હતો. જોકે હવે ભારતમાં સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના ભાવમાં નરમાઈ જોવા મળી રહી છે. તેના કારણે વેપારીઓ અને બજારના નિષ્ણાતોને લાગે છે કે ભારત દ્વારા મોટા પાયે વિદેશથી ખાંડ ખરીદવાની જરૂરિયાત કદાચ અગાઉ ધારણા કરતાં ઓછી રહેશે. આ બદલાયેલી અપેક્ષાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાંડના ભાવ પર દબાણ વધાર્યું છે.
ભારતમાં સ્થાનિક પુરવઠો વધારવા માટે સરકાર દ્વારા સ્ટોક મર્યાદા અંગે પણ કડક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ખાંડના વેપારીઓ અને અન્ય સંબંધિત પક્ષો પાસે કેટલો જથ્થો સંગ્રહિત રહી શકે તેના પર નિયંત્રણ લાદવામાં આવ્યું છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ખાંડનો જરૂરી કરતાં વધુ સંગ્રહ અટકાવવાનો અને બજારમાં ઉપલબ્ધ જથ્થો વધારવાનો છે.
સ્ટોક મર્યાદાના નિર્ણયની અસર સ્થાનિક બજારમાં જોવા મળી રહી છે. બજારમાં અગાઉથી સંગ્રહિત જૂનો સ્ટોક હવે સપ્લાય ચેઇન મારફતે બહાર આવી રહ્યો છે. જેના કારણે ઉપલબ્ધતા વધવાની સાથે સ્થાનિક ખાંડના ભાવમાં પણ ઘટાડો આવ્યો છે. બજારના કેટલાક નિષ્ણાતોના અંદાજ પ્રમાણે ભારત આગામી સમયમાં આશરે 5 લાખથી 6 લાખ ટન ખાંડની આયાત કરી શકે છે. જોકે આ જથ્થો અગાઉ કરવામાં આવેલા મોટા આયાતના અંદાજ કરતાં ઓછો હોઈ શકે છે.
આ સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વેપારીઓની ધારણા બદલાઈ છે. અગાઉ ભારતની મોટી આયાત વૈશ્વિક પુરવઠા પર દબાણ વધારશે અને ભાવ ઊંચા રહેશે તેવી અપેક્ષા હતી. પરંતુ જો ભારતમાં સ્થાનિક સ્ટોકમાંથી જ વધુ ખાંડ ઉપલબ્ધ થવા લાગે તો આયાતની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે. પરિણામે વૈશ્વિક બજારમાં ભારત તરફથી આવનારી માંગનો જે ટેકો ખાંડના ભાવને મળતો હતો તે નબળો પડી શકે છે.
ખાંડના ભાવમાં ઘટાડા પાછળ માત્ર ભારતની આયાતની ચિંતા ઘટવી જ કારણ નથી. ટેકનિકલ સંકેતો પણ બજાર પર દબાણ વધારતા જોવા મળ્યા છે. ખાંડના ભાવમાં તાજેતરમાં આવેલી તેજી દરમિયાન તેનો 14 દિવસનો રિલેટિવ સ્ટ્રેન્થ ઇન્ડેક્સ એટલે કે RSI 70ના સ્તરથી ઉપર પહોંચી ગયો હતો. ટેકનિકલ વિશ્લેષણમાં RSI 70થી ઉપર જાય ત્યારે બજારને ઓવરબોટ માનવામાં આવે છે. એટલે કે ભાવ ખૂબ ઝડપથી વધી ગયા હોવાથી તેમાં ઘટાડો અથવા સુધારો આવવાની શક્યતા વધી જાય છે.
આ ઉપરાંત, અગાઉના ભાવવધારા દરમિયાન શોર્ટ-કવરિંગે પણ ખાંડના ભાવને ઉપર લઈ જવામાં ભૂમિકા ભજવી હતી. હવે આ શોર્ટ-કવરિંગની ગતિ નબળી પડતાં બજારમાં ખરીદીનો ટેકો ઘટ્યો છે. તેના કારણે વેચવાલીનું દબાણ વધ્યું અને 17 મહિનાની ટોચ પરથી ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો.
બીજી તરફ બ્રાઝિલની સ્થિતિ પણ વૈશ્વિક ખાંડ બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. બ્રાઝિલ દુનિયાનો સૌથી મોટો ખાંડ ઉત્પાદક દેશ છે અને ત્યાં ખાંડ તથા ઇથેનોલના ઉત્પાદન વચ્ચે શેરડીનો ઉપયોગ વહેંચાય છે. હાલમાં બ્રાઝિલમાં ખાંડનું ઉત્પાદન ઇથેનોલની સરખામણીએ વધુ નફાકારક બની રહ્યું છે. જો આ સ્થિતિ ચાલુ રહે તો બ્રાઝિલની ખાંડ મિલો શેરડીનો મોટો હિસ્સો ઇથેનોલના બદલે ખાંડ બનાવવા માટે ઉપયોગ કરી શકે છે.
જો બ્રાઝિલમાં ખાંડનું ઉત્પાદન વધે છે તો વૈશ્વિક બજારમાં પુરવઠો વધવાની શક્યતા રહેશે. વધતો પુરવઠો ભાવ પર વધુ દબાણ લાવી શકે છે. જોકે બ્રાઝિલના ઉત્પાદનના આંકડા, શેરડીની ઉપલબ્ધતા અને ઇથેનોલના ભાવ જેવા અનેક પરિબળો આગામી સમયમાં આ નિર્ણયને અસર કરશે.
તેમ છતાં, ખાંડના ભાવમાં હાલનો ઘટાડો વૈશ્વિક બજારની તમામ ચિંતાઓ દૂર કરે છે એવું નથી. દુનિયાના કેટલાક મોટા ખાંડ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં હજુ પણ હવામાનને લઈને ચિંતા છે. અલ નીનો જેવી હવામાનની સ્થિતિ એશિયાના કેટલાક મુખ્ય ખાંડ ઉત્પાદક દેશોમાં શેરડીના ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે. જો વરસાદની પેટર્નમાં મોટો ફેરફાર થાય અથવા લાંબા સમય સુધી ગરમી અને પાણીની અછત રહે તો આગામી સિઝનમાં ખાંડના ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે.
યુરોપમાં પણ દુષ્કાળની સ્થિતિ ખાંડના ઉત્પાદન માટે પડકારરૂપ બની રહી છે. હવામાનમાં અસ્થિરતા વધવાથી ખાંડના વૈશ્વિક પુરવઠા અંગેની ચિંતા સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ નથી. એટલે એક તરફ ભારતમાં આયાતની જરૂરિયાત અંગેની ચિંતા ઓછી થઈ રહી છે અને બીજી તરફ બ્રાઝિલમાં ઉત્પાદન વધવાની શક્યતા છે, પરંતુ એશિયા અને યુરોપના ઉત્પાદનને લઈને અનિશ્ચિતતા યથાવત છે.
આથી આગામી દિવસોમાં ખાંડના ભાવની દિશા નક્કી કરવામાં ભારતના સ્થાનિક સ્ટોક, સરકારના નિયંત્રણો, આયાતની વાસ્તવિક જરૂરિયાત, બ્રાઝિલનું ઉત્પાદન અને વૈશ્વિક હવામાન પરિસ્થિતિ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. હાલમાં ભારત તરફથી મોટી આયાતની આશંકા ઘટતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. જોકે વૈશ્વિક ખાંડ બજારમાં પુરવઠાની સ્થિતિ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે આરામદાયક નથી. તેથી ભાવમાં વધુ ઘટાડો થશે કે ફરી તેજી આવશે તે આગામી મહિનાઓમાં ઉત્પાદન અને માંગના આંકડાઓ પરથી વધુ સ્પષ્ટ થશે.
