ગુજરાત સરકારની વહીવટી વ્યવસ્થામાં હવે પરંપરાગત ફાઇલ, નોટિંગ અને બેઠક આધારિત કાર્યપદ્ધતિથી આગળ વધીને ટેક્નોલોજી, ડેટા અને ઝડપી નિર્ણય પ્રક્રિયા પર ભાર મૂકાતો જોવા મળી રહ્યો છે. ગાંધીનગરના સચિવાલયમાં હાલ વહીવટી સુધારા, ફરિયાદોમાંથી સિસ્ટમ સુધારવાની પ્રક્રિયા, GPS ટ્રેકિંગ, ફેશિયલ રેકગ્નિશન અને સરકારી સંસ્થાઓમાં જવાબદારી વધારવા જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં છે. આ સમગ્ર પરિવર્તનને જાણે ગવર્નન્સની નવી ભાષા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ચાંદ્રમૌલીની કાર્યશૈલી આજના અધિકારીઓ માટે પાઠ
અમદાવાદની SPIPA ખાતે ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય સચિવ અને 1955 બેચના IAS અધિકારી સ્વ. આર.વી. ચાંદ્રમૌલીના વહીવટી જીવન પર આધારિત પુસ્તકનું વિમોચન વડાપ્રધાનના મુખ્ય સચિવ ડૉ. પી.કે. મિશ્રાના હસ્તે કરવામાં આવ્યું હતું. ચાંદ્રમૌલીની કાર્યશૈલીમાં સત્તા કરતાં મૂલ્યો, પદ કરતાં પ્રામાણિકતા અને રાજકીય દબાણ કરતાં વહીવટી અંતરાત્માને વધુ મહત્વ આપવામાં આવ્યું હતું. ઇમરજન્સી, દુષ્કાળ રાહત, શિક્ષણ સુધારા, કોમી સંકટ અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન જેવા પડકારજનક સમયગાળામાં તેમણે નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી. આજના સમયમાં એક ફાઇલ નિર્ણય સુધી પહોંચતા અનેક ટેબલ અને નોટિંગમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તેમની કાર્યશૈલી નવી પેઢીના અધિકારીઓ માટે મહત્વનો સંદેશ આપે છે,માત્ર ફાઇલ વાંચવી નહીં, પરંતુ નિર્ણય લેવો, ફાઇલ આગળ ધપાવવી અને નાગરિક સુધી પરિણામ પહોંચાડવું.
ફરિયાદોમાંથી સિસ્ટમ સુધારવાનો પ્રયાસ
ગુજરાતમાં ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર 2026 દરમિયાન ‘રિફોર્મ ઉત્સવ’ યોજાવાનો છે. આ અંતર્ગત નાગરિકો દ્વારા કરવામાં આવેલી ફરિયાદોને માત્ર વ્યક્તિગત સમસ્યા તરીકે નહીં જોવામાં આવે, પરંતુ વારંવાર આવતી ફરિયાદોમાંથી સિસ્ટમની ખામી શોધી તેમાં સમયબદ્ધ સુધારા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. મુખ્ય સચિવના અધ્યક્ષસ્થાને રાજ્ય સ્તરની સમિતિ તથા કલેક્ટરના અધ્યક્ષસ્થાને જિલ્લા સ્તરની સમિતિઓ બનાવવામાં આવી છે. વિવિધ વિભાગોના અધિકારીઓને ફરિયાદોમાંથી મળતા સુધારા સૂચનોને વર્ગીકૃત કરી તેના અમલીકરણની જવાબદારી સોંપવામાં આવશે. હવે આ પહેલનું સાચું મૂલ્યાંકન બેઠકો અને પ્રેઝન્ટેશનથી નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક સુધારા કેટલા થાય છે તેના આધારે થશે.
ખાલી જગ્યા સામે ફરી ‘એડિશનલ ચાર્જ’ની વ્યવસ્થા
ગુજરાત પોલીસમાં DGP (આર્મ્ડ યુનિટ્સ) પદે રહેલા રાજુ ભાર્ગવ 31 ઓગસ્ટે નિવૃત્ત થતાં આ મહત્વપૂર્ણ પદ ખાલી થયું છે. નિયમિત નિમણૂક ન થાય ત્યાં સુધી ACBના DG પિયુષ પટેલને વધારાનો હવાલો સોંપવામાં આવ્યો છે. સરકારી વહીવટમાં કોઈ અધિકારી નિવૃત્ત થાય કે બદલી થાય ત્યારે ખાલી પડેલી જવાબદારી માટે ‘એડિશનલ ચાર્જ’ આપવાની પદ્ધતિ નવી નથી. જોકે, સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ પદો લાંબા સમય સુધી વધારાના હવાલાથી ચાલે નહીં અને નિયમિત નિમણૂક ઝડપથી થાય તે મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે.
ઉદ્યોગકારોને જૂની સ્ટેમ્પ ડ્યૂટીમાં મોટી રાહત
GIDCમાં જૂના પ્લોટ ટ્રાન્સફર દરમિયાન સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી બાકી રહી ગઈ હોય અને હાલના માલિકને લીઝ ડીડ કરાવવી હોય તો અગાઉની ભૂલનો બોજ નવા માલિક પર ન આવે તે માટે નવી રાહત વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. MSME માટે અમ્નેસ્ટી સ્કીમ હેઠળ સ્ટેમ્પ ડ્યૂટીમાં 80 ટકા સુધીની રાહત આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. 2018 પહેલાં કે પછીના કેટલાક જૂના વ્યવહારો તેમજ અપીલ કે કોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસો પણ નિર્ધારિત શરતો પૂર્ણ થાય તો આ રાહતના દાયરામાં આવી શકે છે. આ પગલાથી જૂના વ્યવહારોનું કાયદેસર રજીસ્ટ્રેશન થઈ શકે, સરકારને આવક મળી શકે અને ઉદ્યોગકારોને વર્ષોથી ચાલતી નોટિસ-અપીલની પ્રક્રિયામાંથી રાહત મળી શકે છે.
દારૂબંધીવાળા ગુજરાતમાં હવે ‘ફિંગરપ્રિન્ટ’ નહીં, ચહેરાથી ઓળખ
ગુજરાતમાં પરમિટ ધરાવતા 55 હજારથી વધુ લોકો માટે દારૂ મેળવવાની પ્રક્રિયામાં ટેક્નોલોજીનો નવો ઉપયોગ શરૂ થયો છે. LEMS સિસ્ટમમાં ફિંગરપ્રિન્ટની જગ્યાએ ફેશિયલ રેકગ્નિશનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આથી પરમિટધારકની ઓળખ ચહેરા દ્વારા થશે અને કયા વ્યક્તિએ કઈ દુકાનમાંથી કેટલી માત્રામાં ખરીદી કરી ડિજિટલ નોંધ રહેશે. સરકારનો હેતુ ગેરરીતિ અટકાવવા અને પારદર્શિતા વધારવાનો છે. જોકે, ટેક્નોલોજીથી ઓળખ સરળ બનવા સાથે પ્રક્રિયા પણ નાગરિક માટે ખરેખર સરળ બને તે સૌથી મહત્વનું રહેશે.
રેશન વ્યવસ્થામાં GPS અને CCTVથી નજર
ગુજરાતની જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થાના લગભગ 250 ગોડાઉન અને 17 હજાર જેટલી ફેર-પ્રાઈસ શોપને ICT આધારિત લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. FCI ડેપોથી ગોડાઉન અને ત્યાંથી દુકાનો સુધી અનાજ લઈ જતા વાહનોનું રિયલ ટાઈમ GPS ટ્રેકિંગ થશે. વાહન નક્કી કરેલા રૂટથી બહાર જાય અથવા GPS બંધ થાય તો સિસ્ટમ તરત એલર્ટ આપશે. સાથે જ જિયો-ફેન્સિંગ, e-Proof of Delivery અને લાઈવ સ્ટોક ડેશબોર્ડનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. લગભગ 7 હજાર CCTV કેમેરા દ્વારા ગોડાઉન અને સંબંધિત કામગીરી પર નજર રાખવામાં આવશે. ખેડૂતો પાસેથી MSP પર થતી ખરીદીમાં પણ આધાર, બેંક વિગતો, જમીન રેકોર્ડ અને બાયોમેટ્રિક ચકાસણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
GUJSAILમાં પણ વહીવટી સુધારાની તૈયારી
ગુજરાત સ્ટેટ એવિએશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપની લિમિટેડ (GUJSAIL)માં પૂર્વ CEO કેપ્ટન અજય ચૌહાણ સાથે જોડાયેલા આક્ષેપો બાદ કંપનીના પુનર્ગઠનની પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. કંપનીના વડા તરીકે IAS અધિકારીની નિમણૂક કરવાની તૈયારી સાથે નવી HR નીતિ હેઠળ આશરે 20 મહત્વપૂર્ણ પદોની ભૂમિકા, લાયકાત અને જવાબદારીઓ નક્કી કરવામાં આવશે. હાલના સ્ટાફનું મૂલ્યાંકન કરીને જરૂરિયાત મુજબ નવી ભરતી પણ થઈ શકે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ સંસ્થામાં જવાબદારી, પારદર્શિતા અને વહીવટી નિયંત્રણ વધુ મજબૂત કરવાનો છે.આ તમામ ફેરફારો દર્શાવે છે કે ગુજરાતની સરકારી વ્યવસ્થા હવે માત્ર ફાઇલ અને નોટિંગ સુધી મર્યાદિત રહેવાને બદલે ડેટા, ટેક્નોલોજી અને જવાબદારી આધારિત ગવર્નન્સ તરફ આગળ વધી રહી છે. જોકે, અંતિમ સફળતા ટેક્નોલોજી કેટલી નવી છે તેના કરતાં તેનો ઉપયોગ નાગરિકોને ઝડપી, પારદર્શક અને સરળ સેવા આપવા માટે કેટલો અસરકારક બને છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.
