2020માં થયેલા ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હી રમખાણો દરમિયાન ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB)ના અધિકારી અંકિત શર્માની હત્યાના બહુચર્ચિત કેસમાં કરકરડૂમા કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. લગભગ છ વર્ષ સુધી ચાલેલી તપાસ, સાક્ષીઓના નિવેદનો, ફોરેન્સિક પુરાવા અને લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા બાદ કોર્ટે પૂર્વ MCD કાઉન્સિલર તાહિર હુસૈન સહિત પાંચ આરોપીઓને દોષિત જાહેર કર્યા છે. બીજી તરફ, પૂરતા પુરાવાના અભાવે સાત અન્ય આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. એડિશનલ સેશન્સ જજ પ્રવીણ સિંહે આપેલા આ ચુકાદામાં તાહિર હુસૈન ઉપરાંત નાઝિમ, કાસિમ, અનસ અને જાવેદને પણ દોષિત ઠેરવ્યા છે. જ્યારે હસીન ઉર્ફે મુલ્લાજી ઉર્ફે સલમાન, સમીર ખાન, ફિરોઝ, જાવેદ, ગુલફામ, શોએબ આલમ ઉર્ફે બોબી અને મુન્તાઝીમ ઉર્ફે મુસાને કોર્ટે નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે.
કોર્ટે તાહિર હુસૈનને ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC)ની વિવિધ ગંભીર કલમો હેઠળ દોષિત ઠેરવ્યા છે. તેમાં મુખ્યત્વે કલમ 302 (હત્યા), કલમ 363 (અપહરણ) અને કલમ 147 (રમખાણો)નો સમાવેશ થાય છે. હવે આગામી તબક્કામાં કોર્ટ બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ સજાની જાહેરાત કરશે. IPCની કલમ 302 હેઠળ હત્યાના ગુનામાં દોષિત વ્યક્તિને મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદની સજા સાથે દંડ પણ થઈ શકે છે. આ કલમ ભારતીય ફોજદારી કાયદાની સૌથી ગંભીર જોગવાઈઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. તે જ રીતે, કલમ 363 હેઠળ અપહરણના ગુનામાં મહત્તમ સાત વર્ષની જેલ અને દંડની જોગવાઈ છે. જ્યારે કલમ 147 રમખાણો સાથે સંબંધિત છે, જેમાં બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંનેની સજા થઈ શકે છે. આ કેસમાં રમખાણો સંબંધિત અન્ય કાયદાકીય જોગવાઈઓ પણ મહત્વની રહી છે. IPCની કલમ 146 રમખાણોની વ્યાખ્યા આપે છે. જો ગેરકાયદેસર ટોળું પોતાના સામાન્ય હેતુ માટે બળ અથવા હિંસાનો ઉપયોગ કરે તો તેને રમખાણ ગણવામાં આવે છે. જો ટોળું ઘાતક હથિયારોથી સજ્જ હોય તો કલમ 148 લાગુ પડે છે, જેમાં ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલની જોગવાઈ છે. આ ઉપરાંત કલમ 149 પણ આવા કેસોમાં મહત્વની માનવામાં આવે છે. આ જોગવાઈ મુજબ, જો કોઈ ગેરકાયદેસર ટોળા દ્વારા ગુનો કરવામાં આવે અને તે ટોળાના સામાન્ય હેતુનો ભાગ હોય, તો ટોળાના દરેક સભ્યને તે ગુનામાં સમાન રીતે જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે. આ કારણે સામૂહિક હિંસા અને રમખાણોના કેસોમાં આ કલમનો ઘણીવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
દિલ્હી પોલીસની ક્રાઇમ બ્રાન્ચે આ કેસમાં 3 જૂન, 2020ના રોજ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. ચાર્જશીટ મુજબ, 24 અને 25 ફેબ્રુઆરી, 2020 દરમિયાન ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હીમાં થયેલી હિંસા દરમિયાન તાહિર હુસૈને ચાંદ બાગ વિસ્તારમાં પોતાના ઘર અને નજીકની મસ્જિદમાંથી ટોળાનું સંચાલન કર્યું હતું. તપાસમાં એવો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે હિંસાને સાંપ્રદાયિક રંગ આપવામાં આવ્યો હતો અને IB અધિકારી અંકિત શર્માને ખાસ નિશાન બનાવીને તેમની હત્યાનું કાવતરું ઘડવામાં આવ્યું હતું. ચાર્જશીટ અનુસાર, અંકિત શર્મા પર હુમલો કર્યા બાદ તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ તેમની લાશને નજીકના ગટરમાં ફેંકી દેવામાં આવી હતી. પોલીસે તપાસ દરમિયાન કેટલાક સાક્ષીઓના નિવેદનો તેમજ અન્ય પુરાવાના આધારે આ દાવો કર્યો હતો. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં પણ ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી હતી. ડોક્ટરોએ અંકિત શર્માના શરીર પર તીક્ષ્ણ હથિયારના 51 ઘા નોંધ્યા હતા. તપાસ દરમિયાન પોલીસે તાહિર હુસૈનના મકાનની છત પરથી પથ્થરો, પેટ્રોલ બોમ્બ બનાવવા માટેની સામગ્રી અને અન્ય વસ્તુઓ પણ જપ્ત કરી હોવાનું જણાવ્યું હતું.
અંકિત શર્માના પિતાના નિવેદનના આધારે દિલ્હી પોલીસે તાહિર હુસૈન વિરુદ્ધ IPCની કલમ 302 (હત્યા), 365 (અપહરણ), 201 (પુરાવાનો નાશ) અને 34 (સામાન્ય ઇરાદા સાથે ગુનો) હેઠળ ગુનો નોંધ્યો હતો. તપાસ દરમિયાન તાહિર હુસૈનને આ કેસનો મુખ્ય સૂત્રધાર ગણાવવામાં આવ્યો હતો. ઉલ્લેખનીય છે કે ફેબ્રુઆરી 2020માં ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હીમાં થયેલા રમખાણોમાં કુલ 53 લોકોના મોત થયા હતા, જ્યારે લગભગ 200થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ રમખાણો દેશના સૌથી ગંભીર સાંપ્રદાયિક હિંસાના બનાવોમાંના એક તરીકે નોંધાયા હતા. આ કેસ અંગે એક મહત્વની કાનૂની બાબત પણ છે. 1 જુલાઈ, 2024થી ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC)ના સ્થાને ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) અમલમાં આવી છે. નવા કાયદા હેઠળ હત્યાનો ગુનો હવે BNSની કલમ 103 હેઠળ આવે છે, જ્યારે રમખાણો અને અન્ય સંબંધિત ગુનાઓની કલમોમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, અંકિત શર્માની હત્યાની ઘટના વર્ષ 2020માં બની હોવાથી આ કેસની તપાસ, ટ્રાયલ અને ચુકાદો તે સમયે અમલમાં રહેલી IPCની જોગવાઈઓ મુજબ કરવામાં આવ્યો છે. હવે આ કેસમાં સૌની નજર કોર્ટ દ્વારા જાહેર થનારી સજા પર છે. હત્યા જેવા ગંભીર ગુનામાં દોષિત જાહેર થયેલા આરોપીઓને કોર્ટ કઈ સજા ફટકારે છે, તે આગામી સુનાવણીમાં સ્પષ્ટ થશે.
