સોમવારે હિન્દુ અને મુસ્લિમ પક્ષોએ ઉત્તર પ્રદેશમાં મંદિર-મસ્જિદના ત્રણ વિવાદો અંગે મધ્યસ્થી માટેના સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રસ્તાવને નકારી કાઢ્યો. આ વિવાદોમાં વારાણસીમાં જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ, મથુરામાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મભૂમિ-શાહી ઇદગાહ અને સંભલમાં શાહી જામા મસ્જિદનો સમાવેશ થાય છે.
બાર અને બેન્ચ અનુસાર સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસોનો સૌહાર્દપૂર્ણ સમાધાન મેળવવા માટે ‘સમાધાન સમારોહ 2026’ (ઠરાવ સમારોહ 2026) પહેલ હેઠળ મધ્યસ્થીનો પ્રસ્તાવ મૂકતો પત્ર મોકલ્યો હતો અને બંને પક્ષોની સંમતિ માંગી હતી. બંને પક્ષોએ આ પ્રસ્તાવ માટે સંમતિ આપી ન હતી. કોર્ટે આ પત્ર ક્યારે મોકલ્યો તે અંગેની વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.
બંને પક્ષોએ જણાવ્યું છે કે તેઓ ચુકાદો મેળવવા માટે કોર્ટ કાર્યવાહી દ્વારા કેસોને આગળ વધારવા માંગે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ‘સમાધાન સમારોહ’ ના ભાગ રૂપે 21 થી 23 ઓગસ્ટ દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટ પરિસરમાં એક ખાસ લોક અદાલત (લોક અદાલત) યોજાવાની છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય લાંબી કાનૂની લડાઈઓને બદલે વાતચીત દ્વારા ઉકેલ શોધવાનો છે.
વિવાદ શું છે? આ વિવાદ વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ મંદિરની બાજુમાં આવેલી જ્ઞાનવાપી મસ્જિદને લગતો છે. હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે 17મી સદીમાં મુઘલ શાસક ઔરંગઝેબે ત્યાં રહેલા પ્રાચીન વિશ્વેશ્વર (કાશી વિશ્વનાથ) મંદિરને આંશિક રીતે તોડી પાડ્યું હતું અને મસ્જિદનું નિર્માણ કર્યું હતું. વારાણસી જિલ્લા કોર્ટ, અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પૂજા કરવાનો અધિકાર, ASI સર્વે, વઝુખાના (પ્રાર્થના ક્ષેત્ર) ઝોન અને પૂજા સ્થાન અધિનિયમ જેવા મુદ્દાઓ પર સુનાવણી ચાલી રહી છે.
હિન્દુ પક્ષની માંગણીઓ: જ્ઞાનવાપી સંકુલને પ્રાચીન વિશ્વેશ્વર મંદિર તરીકે જાહેર કરો. મસ્જિદ સંકુલની અંદર નિયમિત પૂજા કરવાની મંજૂરી આપો. મંદિરના ભાગ રૂપે સંકુલમાં મળેલા ધાર્મિક અવશેષોને માન્યતા આપો.
મુસ્લિમ પક્ષની માંગણીઓ: જ્ઞાનવાપીને મસ્જિદ તરીકેનો દરજ્જો જાળવી રાખો. પૂજા સ્થાન અધિનિયમ, ૧૯૯૧ હેઠળ નવા દાવાઓ ફગાવી દો. મુસ્લિમોના મસ્જિદમાં નમાજ અદા કરવાના અધિકારનું રક્ષણ કરો.
મથુરામાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મસ્થાન (ભગવાન કૃષ્ણનું જન્મસ્થળ) નજીક સ્થિત શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ અંગે વિવાદ છે. હિન્દુ પક્ષનો દાવો છે કે આ મસ્જિદ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પર સ્થિત મંદિરને તોડી પાડ્યા પછી બનાવવામાં આવી હતી. જમીન માલિકી, સર્વેક્ષણ અને ૧૯૬૮ના કરારની માન્યતા સંબંધિત અનેક મુકદ્દમા અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.
હિન્દુ પક્ષની માંગણીઓ: શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ દૂર કરવી જોઈએ. સમગ્ર જમીન શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ ટ્રસ્ટને સોંપવી જોઈએ. મંદિરનું પુનર્નિર્માણ કરવું જોઈએ.
મુસ્લિમ પક્ષની માંગણીઓ: મસ્જિદને કાયદેસર ધાર્મિક સ્થળ તરીકે માન્યતા આપવી જોઈએ. ૧૯૬૮ના કરાર અને પૂજા સ્થાન અધિનિયમ, ૧૯૯૧નું પાલન કરવું જોઈએ. અરજીઓ ફગાવી દેવી જોઈએ.
