ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યામાં ભવ્ય રામ મંદિરના નિર્માણ બાદ દેશ-વિદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે પહોંચતા હતા. રોજ લાખો લોકોની અવરજવરથી શહેરની હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ, દુકાનો, ઈ-રિક્ષા અને સ્થાનિક વેપારીઓનો ધંધો પણ સારી રીતે ચાલી રહ્યો હતો. પરંતુ હવે રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ સાથે જોડાયેલા દાનચોરીના આરોપો બાદ અયોધ્યાની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. હાલમાં શહેરમાં આવતા શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો છે. સ્થાનિક વેપારીઓ અને હોટલ સંચાલકોનું કહેવું છે કે અગાઉની સરખામણીએ હવે માત્ર ચોથા ભાગ જેટલા શ્રદ્ધાળુઓ જ અયોધ્યા આવી રહ્યા છે. તેની સીધી અસર સ્થાનિક વેપાર અને પર્યટન ઉદ્યોગ પર પડી રહી છે.
સવારે રામપથ પર આવેલા જગદ્ગુરુ રામાનંદાચાર્ય દ્વારથી રામલલાના દર્શન માટે શ્રદ્ધાળુઓની અવરજવર ચાલુ રહે છે. લોકો “જય શ્રીરામ”ના જયઘોષ સાથે મંદિર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. આ દૃશ્ય દર્શાવે છે કે ભગવાન રામ પ્રત્યે લોકોની આસ્થા આજે પણ અતૂટ છે. જોકે, સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે અગાઉ જે ભીડ જોવા મળતી હતી તે હવે ઘણી ઓછી થઈ ગઈ છે. રામપથ પર ચંદન, માળા અને પૂજાની સામગ્રી વેચતા એક દુકાનદારે જણાવ્યું કે થોડા સમય પહેલા સુધી અહીં શ્રદ્ધાળુઓની ભારે ભીડ રહેતી હતી, પરંતુ હવે તેમની સંખ્યા લગભગ 25 ટકા જેટલી રહી ગઈ છે. જેના કારણે વેપારમાં મોટો ઘટાડો થયો છે.
પ્રસાદ વેચતા એક યુવકે જણાવ્યું કે થોડા દિવસ પહેલા સુધી દરરોજ 4થી 5 હજાર રૂપિયાનું વેચાણ થઈ જતું હતું. હવે આખો દિવસ બેઠા રહેવા છતાં હજાર રૂપિયા પણ કમાવા મુશ્કેલ બન્યા છે. નયા ઘાટ વિસ્તારમાં ફૂલ અને માળા વેચતા વેપારીઓની સ્થિતિ પણ આવી જ છે. અગાઉ જ્યાં રોજના 1000થી 1500 રૂપિયાની કમાણી થતી હતી, ત્યાં હવે માંડ 500 રૂપિયા સુધીની આવક થાય છે. પરિસ્થિતિનો પ્રભાવ માત્ર દુકાનદારો સુધી મર્યાદિત નથી. ઈ-રિક્ષા અને ઓટો ચાલકો પણ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. એક ઈ-રિક્ષા ચાલકે જણાવ્યું કે મુસાફરોની સંખ્યા ઘટી જતાં હવે રોજનું ભાડું અને પોતાના ઘરનો ખર્ચ કાઢવો પણ મુશ્કેલ બની ગયો છે.
શહેરના રેસ્ટોરન્ટ અને હોટલ ઉદ્યોગ પર પણ તેની અસર સ્પષ્ટ જોવા મળી રહી છે. રામપથ પર આવેલી એક જાણીતી રેસ્ટોરન્ટમાં સવારે નાસ્તાના સમયે લગભગ તમામ ટેબલ ખાલી જોવા મળ્યા હતા. રેસ્ટોરન્ટના મેનેજરે જણાવ્યું કે છેલ્લા દસ દિવસથી આવી જ સ્થિતિ છે. તેમના મતે દાનચોરીના વિવાદ ઉપરાંત શાળાઓ શરૂ થવી અને ચોમાસાના વરસાદને કારણે પણ પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. અયોધ્યા હોટેલ એસોસિએશનના પ્રવક્તા અરુણ અગ્રવાલે જણાવ્યું કે હાલ શહેરની મધ્યમ શ્રેણીની હોટલોમાં માત્ર 25 ટકા ઓક્યુપન્સી રહી છે. અગાઉ આ જ હોટલોમાં સૌથી વધુ બુકિંગ રહેતું હતું. તેમણે કહ્યું કે અયોધ્યા અને આસપાસના વિસ્તારમાં લગભગ 100 નવી હોટલોનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે. જો ધાર્મિક પ્રવાસનની ગતિ ફરી ન વધે તો કરોડો રૂપિયાના રોકાણ પર પણ અસર પડી શકે છે.
ટ્રાવેલ એજન્સી સંચાલકોનું કહેવું છે કે હાલ મોટાભાગના શ્રદ્ધાળુઓ નજીકના વિસ્તારોમાંથી આવે છે. તેઓ એક જ દિવસમાં દર્શન કરીને પરત ફરી જાય છે. તેથી તેમને હોટલમાં રોકાવાની કે ટેક્સી ભાડે લેવાની જરૂર પડતી નથી, જેના કારણે સ્થાનિક વ્યવસાયને નુકસાન થઈ રહ્યું છે. ગુજરાતથી દર્શન કરવા આવેલા એક યુવાને જણાવ્યું કે તે બીજી વખત અયોધ્યા આવ્યો છે. પહેલી વખત દર્શન માટે ચાર કલાક સુધી રાહ જોવી પડી હતી, જ્યારે આ વખતે માત્ર એક કલાકમાં જ સરળતાથી દર્શન થઈ ગયા. તેના અનુભવ પરથી પણ ભીડમાં ઘટાડો સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે છે.
દાનચોરીના વિવાદને લઈને સંત સમાજમાં પણ અલગ-અલગ મંતવ્યો સામે આવ્યા છે. સિદ્ધપીઠ શ્રી હનુમત નિવાસના મહંત આચાર્ય મિથિલેશનંદિનીશરણનું માનવું છે કે આ સમગ્ર ઘટના કોઈ સંસ્થાની નહીં પરંતુ વ્યવસ્થાની ખામી છે. તેમણે આ મામલાને આસ્થા તોડવાના રાજકીય પ્રયાસ સાથે પણ જોડ્યો છે અને કહ્યું કે સત્ય ટૂંક સમયમાં બહાર આવશે. મણિરામ દાસ છાવણીના ઉત્તરાધિકારી મહંત કમલ નયન દાસે જણાવ્યું કે કેટલાક કર્મચારીઓની ભૂલના કારણે આ ઘટના બની છે અને તેમની સામે કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી છે. તેમણે ટ્રસ્ટના અધિકારીઓને સીધા જવાબદાર ઠેરવવાનું યોગ્ય નથી ગણાવ્યું.
બીજી તરફ, હનુમાનગઢીના મહંત ધર્મદાસે ટ્રસ્ટ પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે હાલના ટ્રસ્ટને ભંગ કરીને અયોધ્યાના સાધુ-સંતોનું નવું ટ્રસ્ટ બનાવવાની માંગ કરી છે. જરૂર પડશે તો આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી જવાની પણ તેમણે તૈયારી દર્શાવી છે. દંતધાવન કુંડ મંદિરના મહંત વિવેક આચારીએ ટ્રસ્ટમાં શંકરાચાર્યો અને પીઠાધીશ્વરોને સામેલ કરવાની માંગ કરી છે. જ્યારે મહંત જન્મેજય શરણે પણ અયોધ્યાના સંતોને ટ્રસ્ટમાં યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી છે. આ સમગ્ર ઘટનાએ એક તરફ સ્થાનિક વેપાર અને પર્યટનને અસર પહોંચાડી છે, તો બીજી તરફ મંદિર વ્યવસ્થાપન અને પારદર્શિતાને લઈને પણ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. જોકે, ભગવાન રામ પ્રત્યેની ભક્તિ અને આસ્થા આજે પણ અડગ છે. હવે સૌની નજર તપાસના પરિણામો અને ટ્રસ્ટ દ્વારા લેવામાં આવતા આગામી પગલાં પર ટકેલી છે.
