સુપ્રીમ કોર્ટે આસામમાં વિદેશી જાહેર કરાયેલા 27 લોકોને મોટી રાહત આપતા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે કે વિદેશી, તેનો નિર્ણય માત્ર કાયદેસર, પારદર્શક અને નિષ્પક્ષ પ્રક્રિયા બાદ જ લેવો જોઈએ. આ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટે ગુવાહાટી હાઈકોર્ટના અગાઉના ચુકાદાને રદ કરીને તમામ કેસોની ફરીથી સુનાવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ કેસની સુનાવણી જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે નાગરિકતાનો પ્રશ્ન કોઈ સામાન્ય વહીવટી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે વ્યક્તિના મૂળભૂત અધિકારો અને બંધારણ સાથે સીધો જોડાયેલો અત્યંત મહત્વનો મુદ્દો છે. તેથી કોઈને પણ વિદેશી જાહેર કરતા પહેલાં તમામ પુરાવા અને દસ્તાવેજોની યોગ્ય રીતે તપાસ થવી જરૂરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ 27 કેસોને ફરીથી ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ પાસે મોકલી આપ્યા છે. હવે ટ્રિબ્યુનલ દરેક કેસની નવેસરથી સુનાવણી કરશે અને અગાઉના કોઈપણ નિર્ણયથી પ્રભાવિત થયા વગર સ્વતંત્ર રીતે પોતાનો નિર્ણય આપશે.
આ કેસમાં શું બન્યું હતું?
આ તમામ લોકોને પહેલા ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલે વિદેશી જાહેર કર્યા હતા. ત્યારબાદ તેમણે આ નિર્ણયને ગુવાહાટી હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. જોકે હાઈકોર્ટે ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો હતો. ત્યારબાદ તમામ અરજદારોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના નિર્ણયને રદ કર્યો છે, પરંતુ સાથે જ એક મહત્વની સ્પષ્ટતા પણ કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે તમામ 27 લોકોને ભારતીય નાગરિક જાહેર કરી દેવામાં આવ્યા છે. કોર્ટે માત્ર એટલું કહ્યું છે કે તેમની નાગરિકતા અંગેનો નિર્ણય યોગ્ય અને નિષ્પક્ષ પ્રક્રિયા દ્વારા ફરી લેવો જરૂરી છે.
અંતિમ નિર્ણય હવે ટ્રિબ્યુનલ કરશે
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે અરજદારો ભારતીય નાગરિક છે કે નહીં તે અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય તેણે આપ્યો નથી. તેમજ અરજદારોએ રજૂ કરેલા દસ્તાવેજો સાચા છે કે નહીં અથવા તે નાગરિકતા સાબિત કરવા પૂરતા છે કે નહીં તે અંગે પણ કોર્ટે કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી. હવે ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ તમામ પુરાવા, દસ્તાવેજો અને દલીલોની ફરીથી તપાસ કરશે. દરેક વ્યક્તિને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની સંપૂર્ણ તક આપવામાં આવશે અને ત્યારબાદ કાયદા મુજબ નિર્ણય લેવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રિબ્યુનલને પણ સૂચના આપી છે કે તે અગાઉના પોતાના આદેશો અથવા ગુવાહાટી હાઈકોર્ટની ટિપ્પણીઓથી પ્રભાવિત થયા વગર સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર રીતે કેસોની સુનાવણી કરે.
હાઈકોર્ટે શું કહ્યું હતું?
ગુવાહાટી હાઈકોર્ટે પોતાના અગાઉના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને લગભગ 23 વર્ષ બાદ પડકારવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત, ટ્રિબ્યુનલ તરફથી નોટિસ આપવામાં આવી હોવા છતાં અરજદારો હાજર રહ્યા નહોતા અને પોતાની ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે કોઈ દસ્તાવેજો પણ રજૂ કર્યા નહોતા. આ કારણોસર હાઈકોર્ટે માન્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલ પાસે તેમને વિદેશી જાહેર કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો અને તેથી ટ્રિબ્યુનલનો નિર્ણય યથાવત રાખવામાં આવ્યો હતો.
વિદેશી અધિનિયમની કલમ-9 શું કહે છે?
આ કેસમાં વિદેશી અધિનિયમ, 1946ની કલમ-9 પણ ખૂબ મહત્વની છે. આ કલમ અનુસાર જો કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા અંગે શંકા ઉભી થાય, તો પોતાની ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવાની જવાબદારી તે વ્યક્તિની જ હોય છે. સામાન્ય રીતે કોઈપણ કાયદાકીય કેસમાં આરોપ લગાવનાર પક્ષે આરોપ સાબિત કરવાનો હોય છે. પરંતુ આ કાયદામાં નિયમ અલગ છે. જો કોઈ વ્યક્તિને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ વિદેશી હોવાના સંદેહ હેઠળ રજૂ કરવામાં આવે, તો તેણે જ જરૂરી દસ્તાવેજો, પુરાવા અને અન્ય માહિતી આપીને પોતે ભારતીય નાગરિક હોવાનો પુરાવો આપવાનો રહે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટ્રિબ્યુનલમાં ફરી સુનાવણી દરમિયાન આ જ કલમ લાગુ રહેશે. એટલે કે અરજદારોને પોતાની નાગરિકતા સાબિત કરવાની જવાબદારી યથાવત રહેશે.
ચુકાદાનું મહત્વ શું છે?
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે આ ચુકાદો માત્ર આ 27 લોકો પૂરતો મર્યાદિત નથી. ભવિષ્યમાં નાગરિકતા સંબંધિત કેસોમાં પણ આ ચુકાદો મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે. કોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે કોઈપણ વ્યક્તિને વિદેશી જાહેર કરવાનો નિર્ણય ખૂબ ગંભીર હોય છે અને તે સંપૂર્ણ પારદર્શિતા, ન્યાય અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરીને જ લેવો જોઈએ. આ ચુકાદા બાદ હવે તમામ કેસોની ફરીથી સુનાવણી થશે અને દરેક અરજદારને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની નવી તક મળશે. ત્યારબાદ ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ ઉપલબ્ધ પુરાવાના આધારે અંતિમ નિર્ણય કરશે કે સંબંધિત વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે કે વિદેશી.
