સાઉદી અરેબિયાને પાછળ છોડતા ભારતના તેલ આયાત બજારમાં મોટો ફેરફાર, સસ્તા ક્રૂડ તરફ ભારતીય કંપનીઓનો ઝુકાવ
ભારતના ક્રૂડ ઓઇલ આયાત બજારમાં મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. વેનેઝુએલા હવે ભારત માટે ત્રીજું સૌથી મોટું ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર બની ગયું છે અને તેણે સાઉદી અરેબિયા તથા અમેરિકા જેવા દેશોને પાછળ છોડી દીધા છે. હાલમાં ભારત માટે સૌથી વધુ ક્રૂડ સપ્લાય કરનારા દેશોમાં રશિયા પ્રથમ અને યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત (UAE) બીજા સ્થાને છે.
મે મહિનામાં ભારે વધારો
ઊર્જા ક્ષેત્રની કાર્ગો ટ્રેકિંગ એજન્સી Kplerના આંકડા મુજબ મે ૨૦૨૬ દરમિયાન વેનેઝુએલાએ ભારતને સરેરાશ ૪.૧૭ લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ (BPD) ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય કર્યું છે. એપ્રિલ મહિનામાં આ આંકડો ૨.૮૩ લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો, જ્યારે તે પહેલાંના નવ મહિના સુધી વેનેઝુએલાથી ભારતને કોઈ મોટો સપ્લાય મળ્યો નહોતો.
રિલાયન્સ સહિત ભારતીય રિફાઈનરીઓનો મોટો દાવ
ભારતીય રિફાઈનરી કંપનીઓ, ખાસ કરીને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને અન્ય ખાનગી રિફાઈનર્સે વેનેઝુએલાના સસ્તા અને ભારે ગ્રેડના ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે. વૈશ્વિક બજારમાં ભાવવધારો અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ભારતીય કંપનીઓ હવે સસ્તા વિકલ્પો તરફ વળી રહી છે.
સાઉદી અરેબિયાના સપ્લાયમાં ઘટાડો
પહેલાં ભારત માટે ત્રીજું સૌથી મોટું સપ્લાયર રહેલું સાઉદી અરેબિયા હવે પાછળ સરકી ગયું છે. મે મહિનામાં સાઉદી અરેબિયાનો સપ્લાય લગભગ અડધો થઈ ગયો છે. એપ્રિલમાં ૬.૭ લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સપ્લાય કરનાર સાઉદીએ મેમાં માત્ર ૩.૪ લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સપ્લાય કર્યો હતો. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા પ્રમાણે સાઉદી ક્રૂડના ઊંચા ભાવ અને આક્રમક પ્રાઈસિંગને કારણે ભારતીય રિફાઈનર્સે અન્ય વિકલ્પો પસંદ કર્યા છે.
વૈશ્વિક તણાવનો સીધો અસર
ઈરાન-અમેરિકા તણાવ, હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અવરોધ અને પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલી અનિશ્ચિતતાના કારણે વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાય ચેઇનમાં મોટો પ્રભાવ પડ્યો છે. ભારત જેવું દેશ, જે પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૮૫ ટકા ક્રૂડ આયાત કરે છે, તે હવે નવા સપ્લાય સ્ત્રોતો શોધવા મજબૂર બન્યું છે.
ઈરાનથી સપ્લાય ફરી બંધ
અમેરિકાએ ઈરાનના બંદરો પર નૌકાદળ દ્વારા નિયંત્રણ કડક બનાવતા ભારતને ઈરાનમાંથી મળતો ક્રૂડ સપ્લાય ફરીથી અટકી ગયો છે. એપ્રિલમાં સાત વર્ષ બાદ ભારતે ઈરાનથી ફરી આયાત શરૂ કરી હતી, પરંતુ મે મહિનામાં કોઈ કાર્ગો ભારત પહોંચ્યો નથી.
ભારતે બદલી વ્યૂહરચના
ભારત હવે માત્ર મધ્ય પૂર્વ પર નિર્ભર રહેવાના બદલે દક્ષિણ અમેરિકા અને અન્ય દેશોમાંથી પણ ક્રૂડ આયાત વધારી રહ્યું છે. વેનેઝુએલા ઉપરાંત બ્રાઝિલ જેવા દેશો પણ ભારતના ટોચના સપ્લાયર્સમાં સામેલ થઈ રહ્યા છે.
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પર અસર શક્ય
વૈશ્વિક બજારમાં વધી રહેલા ક્રૂડના ભાવ, રૂપિયા પર દબાણ અને વધતી મોંઘવારી વચ્ચે સસ્તું વેનેઝુએલિયન ક્રૂડ ભારતીય રિફાઈનરીઓને થોડી રાહત આપી શકે છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય સંજોગો વધુ ખરાબ બનશે તો ભારતના પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ફરી વધારો થવાની શક્યતા નિષ્ણાતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
ભારત માટે શું છે મોટો સંદેશ?
ભારત માટે આ ફેરફાર માત્ર વેપાર નહીં પરંતુ ઊર્જા સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે. વૈશ્વિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે ભારત હવે વિવિધ દેશોમાંથી ક્રૂડ ખરીદી કરીને પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વેનેઝુએલાનો ઉદય દર્શાવે છે કે ભવિષ્યમાં ભારતની ઓઇલ આયાત નીતિ વધુ વૈવિધ્યસભર અને વ્યૂહાત્મક બની શકે છે.
