વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાં ગણાતા હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી એકવાર મતભેદ સામે આવ્યા છે. અમેરિકાએ મંગળવારે દાવો કર્યો કે હોર્મુઝ જળમાર્ગનો દક્ષિણ રૂટ તમામ વેપારી જહાજો માટે ખુલ્લો છે અને છેલ્લા 3 મહિનામાં અમેરિકી સૈન્યે 1000થી વધુ જહાજોને સુરક્ષિત રીતે આ માર્ગમાંથી પસાર થવામાં મદદ કરી છે. બીજી તરફ, ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના દ્વારા નિર્ધારિત માર્ગ સિવાય અન્ય કોઈ રૂટનો ઉપયોગ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
CENTCOMનો ખુલ્લા જળમાર્ગનો દાવો
અમેરિકાના સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગનો દક્ષિણ રૂટ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી જહાજો માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો છે. CENTCOMના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 3 મહિનામાં ઈરાનની ઉશ્કેરણીજનક કાર્યવાહી છતાં અમેરિકી દળોએ 1000થી વધુ વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત રીતે જળમાર્ગ પાર કરાવવામાં મદદ કરી છે અને આ પ્રક્રિયા હાલ પણ ચાલુ છે.
અમેરિકાનો વધુ એક સ્પષ્ટ સંદેશ
અમેરિકાના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થવા માટે વેપારી જહાજોને કોઈ પરમિટ, મંજૂરી કે ફી ચૂકવવાની જરૂર નથી. અધિકારીએ કહ્યું કે આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પર કોઈ એક દેશનું નિયંત્રણ નથી અને કોઈપણ દેશ વેપારી જહાજોની અવરજવર પર એકતરફી પ્રતિબંધ મૂકી શકતો નથી.
ઈરાને અમેરિકાના દાવાને ફગાવ્યો
ઈરાનના સરકારી મીડિયા Press TV મુજબ, વરિષ્ઠ સૈન્ય સલાહકાર મોહસેન રેઝાઈએ જણાવ્યું કે ઈરાન દ્વારા નક્કી કરાયેલા રૂટ સિવાય અન્ય કોઈ માર્ગથી જહાજોને પસાર થવા દેવામાં આવશે નહીં. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે અમેરિકાએ અગાઉ હોર્મુઝ જળમાર્ગને લગતા સમજૂતી કરારનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું. સાથે જ તેમણે ચેતવણી આપી કે જો અમેરિકી યુદ્ધજહાજો બિનઅધિકૃત માર્ગનો ઉપયોગ કરશે તો તેમને નિશાન બનાવવામાં આવશે.
ટ્રમ્પે વાટાઘાટોની કરી હતી વાત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગને સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો કરવા માટે ચર્ચા ચાલી રહી છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, પ્રથમ તબક્કામાં જળમાર્ગમાં અવરજવરની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા સુનિશ્ચિત કરવાની યોજના છે. ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું હતું કે બીજા તબક્કામાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ચર્ચા થશે અને ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
ઈરાને વાટાઘાટોના અહેવાલ નકાર્યા
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઈલ બઘાઈએ અમેરિકા સાથે સીધી કે પરોક્ષ કોઈપણ પ્રકારની વાટાઘાટો ચાલી રહી હોવાના અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, હાલ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ દ્વિપક્ષીય ચર્ચા ચાલી રહી નથી.
શા માટે મહત્વનો છે હોર્મુઝ જળમાર્ગ?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે. પર્શિયન ખાડીમાંથી નીકળતા મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને પ્રાકૃતિક ગેસનો વૈશ્વિક પુરવઠો આ જ માર્ગથી થાય છે. તેથી અહીં ઊભી થતી કોઈપણ રાજદ્વારી અથવા સૈન્ય સ્થિતિનો સીધો પ્રભાવ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પડી શકે છે.
