બ્રિક્સ સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચે થયેલી મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત બાદ બંને દેશોના સંબંધોને લઈને ચીન તરફથી મોટું નિવેદન સામે આવ્યું છે. ચીને કહ્યું છે કે ભારત સાથેના સંબંધોને લઈને તેનો દ્રષ્ટિકોણ કોઈ ત્રીજા દેશના પ્રભાવથી નક્કી થતો નથી. સાથે જ ભારતે પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે પોતાની જમીન પર કોઈપણ પ્રકારની ચીન વિરોધી ગતિવિધિઓને મંજૂરી નહીં આપે. ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યીએ બંને નેતાઓ વચ્ચે થયેલી ચર્ચાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે બેઠકમાં ભારત અને ચીનના સંબંધોને લઈને વ્યૂહાત્મક અને લાંબા ગાળાના મુદ્દાઓ પર ખુલ્લી ચર્ચા થઈ હતી. બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ સ્થિર અને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં આ બેઠકને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
વાંગ યીના જણાવ્યા મુજબ, ભારત અને ચીન વચ્ચે એકબીજાના સહયોગી અને ભાગીદાર બનવા અંગે સહમતિ બની છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે વાતચીત દરમિયાન ભાર મૂક્યો કે બંને દેશોએ એકબીજાની શક્તિઓનો લાભ લેવો જોઈએ, એકબીજાને જરૂરી સહયોગ આપવો જોઈએ અને સાથે મળીને વિકાસના માર્ગે આગળ વધવું જોઈએ. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદ સહિત અનેક મુદ્દાઓને લઈને તણાવ જોવા મળ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં બંને દેશોના નેતાઓ વચ્ચે સંબંધોને ફરીથી સ્થિર કરવાની દિશામાં થયેલી ચર્ચાને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. ચીન તરફથી આવેલા નિવેદનમાં પણ પરસ્પર સહયોગ અને લાંબા ગાળાના સંબંધો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
બંને દેશો વચ્ચે સરહદનો મુદ્દો સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દાઓમાંથી એક રહ્યો છે. આ મુદ્દે વાંગ યીએ કહ્યું કે ભારત અને ચીન સરહદી વિસ્તારોમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા સંમત થયા છે. બંને પક્ષો પરસ્પર રાજકીય વિશ્વાસ વધારવા, મતભેદો અને વિરોધાભાસોને યોગ્ય રીતે ઉકેલવા તથા સરહદી વિસ્તારોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે કામ કરશે. ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર સરહદ સુધી મર્યાદિત નથી. બંને દેશો વૈશ્વિક સ્તરે પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર એકસાથે કામ કરી શકે છે. ખાસ કરીને બ્રિક્સને બંને દેશો ગ્લોબલ સાઉથ માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે જોવે છે. વિકાસશીલ દેશોની સમસ્યાઓ અને તેમના હિતોને વૈશ્વિક સ્તરે રજૂ કરવા માટે બ્રિક્સની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.
ક્લાયમેટ ચેન્જ, વિકાસ, ખાદ્ય સુરક્ષા, ઊર્જા સુરક્ષા, વૈશ્વિક વેપાર અને વિકાસશીલ દેશોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ પ્રતિનિધિત્વ મળે તેવા મુદ્દાઓ પર ભારત અને ચીનના હિતો ઘણા અંશે એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. બંને દેશોની પ્રાથમિકતાઓમાં તફાવત હોવા છતાં આ ક્ષેત્રોમાં સહયોગની શક્યતા છે. ચીન તરફથી આપવામાં આવેલા નિવેદનમાં એ વાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો કે ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં કોઈ ત્રીજા પક્ષનો પ્રભાવ ન હોવો જોઈએ. ભારતનો ચીન સાથેનો સંબંધ ભારતના પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને તેના સ્વતંત્ર નિર્ણયોના આધારે નક્કી થાય છે. આ સાથે ભારતે પોતાની જમીનનો ઉપયોગ ચીન વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ માટે ન થવા દેવાની વાત પણ સ્પષ્ટ કરી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારત અને ચીન બંને પોતાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ સ્થિર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, સરહદ, સુરક્ષા અને વૈશ્વિક રાજનીતિ જેવા મુદ્દાઓ પર મતભેદો છે, પરંતુ સાથે જ બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક અને વૈશ્વિક સ્તરે સહયોગની મોટી શક્યતાઓ પણ છે. વાંગ યીના જણાવ્યા મુજબ, વડાપ્રધાન મોદી અને શી જિનપિંગની બેઠકમાં બંને નેતાઓએ સંબંધોને લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણથી જોવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. મતભેદો હોવા છતાં તેમને યોગ્ય રીતે સંભાળવા અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સંપૂર્ણ રીતે અટકવા ન દેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.
ભારત તરફથી પણ ચીન સાથેના સંબંધોને લઈને સંતુલિત અભિગમ રાખવામાં આવ્યો છે. એક તરફ સરહદ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ રહ્યું છે, તો બીજી તરફ જ્યાં બંને દેશોના હિતો જોડાય છે ત્યાં સહયોગની શક્યતાઓને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચેનો સૌથી મોટો પડકાર પરસ્પર વિશ્વાસનો છે. સરહદ પર શાંતિ જળવાઈ રહે અને બંને પક્ષો વચ્ચે સતત વાતચીત ચાલતી રહે તે દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો સરહદી વિસ્તારોમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે તો વેપાર, રોકાણ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવાનો માર્ગ પણ સરળ બની શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત અને ચીન પોતાના સંબંધોને માત્ર મતભેદોના ચશ્માથી જોવાને બદલે સહયોગના ક્ષેત્રોને પણ મહત્વ આપવા માંગે છે. જોકે બંને દેશો વચ્ચેના તમામ મુદ્દાઓનો ઉકેલ એક બેઠકમાં આવી શકે તેમ નથી, પરંતુ નેતાઓ વચ્ચે સીધી વાતચીત અને પરસ્પર વિશ્વાસ વધારવાના પ્રયાસો આગળના સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આગામી સમયમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી સ્થિતિ, દ્વિપક્ષીય વેપાર, વૈશ્વિક મંચો પર સહયોગ અને પરસ્પર રાજકીય વિશ્વાસ જેવા મુદ્દાઓ પર બંને દેશો કેવી રીતે આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર ક્ષેત્રની નજર રહેશે. જો બંને દેશો મતભેદોને નિયંત્રિત કરીને સહયોગના ક્ષેત્રોને વિસ્તારી શકે તો એ માત્ર ભારત અને ચીન માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર એશિયા અને ગ્લોબલ સાઉથ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
