ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા ચાર દિવસ દરમિયાન ભારે વેચવાલી જોવા મળી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક તણાવ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળો અને વૈશ્વિક બજારોની નબળાઈને કારણે રોકાણકારોમાં ચિંતા વધી છે. આ ચાર દિવસના ગાળામાં બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) પર લિસ્ટેડ કંપનીઓનું કુલ બજારમૂલ્ય અંદાજે 20.79 લાખ કરોડ ઘટી ગયું છે. સપ્તાહના અંતે સેન્સેક્સ 1,605 પોઇન્ટથી વધુના ઘટાડા સાથે 73,123.83ના સ્તરે બંધ રહ્યો હતો. બજારના આ ઘટાડા પાછળ પાંચ મુખ્ય પરિબળો જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. શેરબજાર પર દબાણ વધવાનું એક મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલો તણાવ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં તંગદિલી તથા સંભવિત સૈન્ય કાર્યવાહી અંગેની આશંકાએ વૈશ્વિક રોકાણકારોને સતર્ક કર્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અનિશ્ચિતતા વધે ત્યારે રોકાણકારો સામાન્ય રીતે જોખમી રોકાણોમાં ઘટાડો કરે છે. તેની અસર ભારતીય શેરબજારમાં પણ જોવા મળી છે.
બીજું મોટું કારણ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલો વધારો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ત્રણ ટકા વધીને પ્રતિ બેરલ 116.73 ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો. આ ભાવ પાંચ મહિનાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો ક્રૂડ ઓઇલની આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી તેલ મોંઘું થવાથી દેશનું આયાત બિલ વધી શકે છે અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ પર પણ દબાણ સર્જાઈ શકે છે. પરિણામે મોંઘવારી વધવાની અને અર્થતંત્રની ગતિ ધીમી પડવાની ચિંતા રોકાણકારોને સતાવી રહી છે. ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય ઊર્જા સ્ત્રોતો મોંઘા થવાથી કંપનીઓના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ વધારો થઈ શકે છે. પરિવહન, ઉત્પાદન અને વિતરણનો ખર્ચ વધે તો કંપનીઓના નફાના માર્જિન પર અસર પડે છે. કેટલીક કંપનીઓ વધારાનો ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખી શકે છે, જ્યારે અન્ય કંપનીઓએ પોતાનો નફો જાળવવા માટે ખર્ચમાં ઘટાડો કરવો પડે છે. આ સ્થિતિ ખાસ કરીને ઊર્જા અને કાચા માલ પર વધુ નિર્ભર ઉદ્યોગો માટે પડકારજનક બની શકે છે.
ભારતીય બજારમાં ઘટાડાનું ત્રીજું મહત્વનું પરિબળ અમેરિકન શેરબજારની નબળાઈ છે. વૉલ સ્ટ્રીટમાં ઘટાડો જોવા મળે ત્યારે વિશ્વભરના બજારોમાં રોકાણકારોનું વલણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા વધતાં ભારતીય રોકાણકારોએ પણ સાવચેતી દાખવી હતી. કેટલાક રોકાણકારોએ નફો બુક કરવા માટે શેરોનું વેચાણ કર્યું, જેના કારણે બજાર પર વધુ દબાણ આવ્યું. ચોથું પરિબળ રૂપિયાની નબળાઈ અને અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો છે. ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડે તો ભારત માટે ક્રૂડ ઓઇલ સહિતની આયાત મોંઘી બની શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ વધવાથી વિદેશી રોકાણકારો માટે અમેરિકામાં રોકાણ વધુ આકર્ષક બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઊભરતાં બજારોમાં વિદેશી રોકાણના પ્રવાહ પર અસર થવાની શક્યતા રહે છે. આ પરિબળોએ પણ ભારતીય શેરબજારના સેન્ટિમેન્ટને અસર કરી હતી.
શુક્રવારના કારોબારમાં સેન્સેક્સની કેટલીક મોટી કંપનીઓના શેરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ટાટા સ્ટીલ અને અદાણી પોર્ટ્સના શેર ત્રણ ટકાથી વધુ તૂટ્યા હતા. ટ્રેન્ટ, ટેક મહિન્દ્રા, ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL), ઇન્ડિગો, બજાજ ફિનસર્વ અને કોટક મહિન્દ્રા બેન્કના શેર પણ ઘટાડા સાથે બંધ થયા હતા. જોકે, બજારમાં વ્યાપક વેચવાલી વચ્ચે લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T), રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, TCS, ઇન્ફોસિસ અને ICICI બેન્ક જેવા કેટલાક શેરોમાં ખરીદી જોવા મળી હતી. હવે આગામી સપ્તાહે રોકાણકારોની નજર કંપનીઓના ત્રિમાસિક પરિણામો, અમેરિકાની નાણાકીય નીતિ અને મોટા જાહેર ઇશ્યૂ સંબંધિત ઘટનાઓ પર રહેશે. પેટીએમ, L&T, મારુતિ સુઝુકી, હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર (HUL), સન ફાર્મા અને અદાણી પોર્ટ્સનાં બીજા ત્રિમાસિકનાં પરિણામો બજારની દિશા પર અસર કરી શકે છે. કંપનીઓની આવક, નફો અને આગામી સમય માટેના અંદાજ પરથી રોકાણકારો તેમની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરશે.
આ ઉપરાંત, 27 અને 28 ઓક્ટોબરે યોજાનારી અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વની બેઠક પર પણ બજારની નજર રહેશે. વ્યાજદર અંગે ફેડ તરફથી મળતા સંકેતો ડોલર, બોન્ડ યીલ્ડ અને વૈશ્વિક રોકાણના પ્રવાહને અસર કરી શકે છે. જિયો પ્લેટફોર્મ્સની સંભવિત લિસ્ટિંગ પણ ચર્ચામાં છે. આપેલી વિગતો મુજબ, કંપનીનો 30,213 કરોડનો IPO અને 28 ઓક્ટોબરે થનારી લિસ્ટિંગ બજારના ધ્યાનનું કેન્દ્ર બની શકે છે. આમ, ભારતીય શેરબજારની આગામી ચાલ પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, વૈશ્વિક બજારોના સંકેતો અને કંપનીઓનાં પરિણામો પર નિર્ભર રહેશે. જોકે, ટૂંકા ગાળાના ઉતાર-ચઢાવના આધારે જ રોકાણ અંગે નિર્ણય લેવાને બદલે રોકાણકારો માટે કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિ, જોખમ અને પોતાના રોકાણના હેતુને ધ્યાનમાં લેવું મહત્વપૂર્ણ છે.
