સુરતમાં ડેન્ગ્યુના રિપોર્ટને લઈને ચોંકાવનારી વિસંગતતા સામે આવી છે. એક તરફ ખાનગી હોસ્પિટલમાં દર્દીને ડેન્ગ્યુ પોઝિટિવ જાહેર કરીને સારવાર શરૂ કરવામાં આવે છે, જ્યારે એ જ દર્દીના સેમ્પલની પાલિકાની વીબીડીસી લેબમાં તપાસ કરવામાં આવે ત્યારે રિપોર્ટ નેગેટિવ આવે છે. 12 ઓગસ્ટની એક ઝોનની સીટમાં ખાનગી હોસ્પિટલમાં ડેન્ગ્યુ પોઝિટિવ જાહેર કરાયેલા 17 દર્દીઓના સેમ્પલ પાલિકાની લેબમાં ક્રોસચેક કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં 11 દર્દીઓના રિપોર્ટ નેગેટિવ આવ્યા હતા, જ્યારે માત્ર 6 દર્દીઓ ડેન્ગ્યુ પોઝિટિવ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. એક જ સમયગાળામાં 17માંથી 11 રિપોર્ટમાં તફાવત સામે આવતા ટેસ્ટિંગ પદ્ધતિ, રિપોર્ટની વિશ્વસનીયતા અને દર્દીઓને આપવામાં આવતી સારવાર અંગે અનેક સવાલો ઊભા થયા છે.
ચોમાસાની સિઝનમાં ડેન્ગ્યુ અને મલેરિયાના કેસ વધવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને સુરત મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા સર્વેલન્સ અને ટેસ્ટિંગની કામગીરી કરવામાં આવે છે. તાવ સહિતના લક્ષણો ધરાવતા દર્દીઓ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવાર માટે પહોંચે ત્યારે તબીબી તપાસ બાદ ડેન્ગ્યુ માટેના ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે તો દર્દીને ડેન્ગ્યુની સારવાર આપવામાં આવે છે. જોકે, ખાનગી હોસ્પિટલમાં પોઝિટિવ આવેલા કેટલાક સેમ્પલ પાલિકાના વીબીડીસી વિભાગમાં ક્રોસ વેરિફિકેશન માટે મોકલવામાં આવે છે. આ તપાસમાં જો પરિણામ અલગ આવે તો દર્દી માટે સ્થિતિ મૂંઝવણભરી બની જાય છે.
12 ઓગસ્ટની ઝોનની સીટમાં સામે આવેલી વિગતો આ સમગ્ર મામલાની ગંભીરતા દર્શાવે છે. ખાનગી હોસ્પિટલમાં ડેન્ગ્યુ પોઝિટિવ જાહેર કરાયેલા 17 દર્દીઓના સેમ્પલ પાલિકાની વીબીડીસી લેબમાં તપાસવામાં આવ્યા હતા. પાલિકાની તપાસમાં 11 દર્દીઓના રિપોર્ટ નેગેટિવ આવ્યા હતા, જ્યારે 6 દર્દીઓના રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવ્યા હતા. એટલે કે ખાનગી હોસ્પિટલના પોઝિટિવ રિપોર્ટ અને પાલિકાની તપાસ વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો હતો.
આ સ્થિતિમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે એક જ દર્દીના સેમ્પલના બે અલગ પરિણામ કેમ આવ્યા? શું બંને જગ્યાએ અલગ ટેસ્ટિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો? જો પદ્ધતિ અલગ હોય તો કયા તબક્કે પરિણામમાં તફાવત સર્જાયો? દર્દી માટે કયો રિપોર્ટ વધુ વિશ્વસનીય ગણવો અને સારવારનો નિર્ણય કયા આધારે લેવો, તે અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી બની છે.
ડેન્ગ્યુના નિદાનમાં વિવિધ પ્રકારના ટેસ્ટનો ઉપયોગ થાય છે અને બીમારીના તબક્કા પ્રમાણે ટેસ્ટના પરિણામોમાં તફાવત જોવા મળી શકે છે. તેથી માત્ર બે રિપોર્ટ અલગ આવ્યા એટલા પરથી કોઈ એક હોસ્પિટલ કે લેબોરેટરીનો રિપોર્ટ ખોટો છે એવું સીધું કહેવું યોગ્ય નથી. પરંતુ જો એક જ સેમ્પલના ક્રોસચેકમાં વારંવાર મોટો તફાવત જોવા મળે તો તેની વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનિકલ તપાસ કરવી જરૂરી બને છે. ખાસ કરીને દર્દીની સારવાર અને પાલિકાના ડેન્ગ્યુના સત્તાવાર આંકડા બંને પર તેની અસર થતી હોવાથી આ મુદ્દો ગંભીર છે.
આ મામલે વધુ મહત્વની વાત એ છે કે પાલિકાના આરોગ્ય વિભાગના આંતરિક મેસેજમાં પણ ડેન્ગ્યુના કેસોના ક્રોસચેક અંગે સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. સૂચના મુજબ ક્રોસચેક માટે વીબીડીસી-હેડક્વાર્ટર મોકલવામાં આવેલા સેમ્પલમાં ELISA ટેસ્ટ નેગેટિવ આવે તો દર્દીને ડેન્ગ્યુ નેગેટિવ ગણવાનો રહેશે અને પોઝિટિવ લિસ્ટમાંથી તેનું નામ દૂર કરવાનું રહેશે. એટલે ખાનગી રિપોર્ટ પોઝિટિવ હોય પરંતુ પાલિકાની ELISA તપાસ નેગેટિવ આવે તો તે દર્દીને પાલિકાના ડેન્ગ્યુના પોઝિટિવ કેસમાં ગણવામાં આવતો નથી.
આ સૂચનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ખાનગી અને પાલિકાની તપાસ વચ્ચેના તફાવતને પાલિકા તંત્ર પણ ગંભીરતાથી લે છે. હવે સવાલ એ છે કે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં પોઝિટિવ જાહેર કરાયેલા કેટલા દર્દીઓના સેમ્પલનું પાલિકા દ્વારા ક્રોસચેક કરવામાં આવે છે અને તેમાં કેટલા કેસમાં રિપોર્ટ નેગેટિવ આવે છે. જો આવા કિસ્સાઓ સામે આવતા હોય તો સંબંધિત હોસ્પિટલ કે લેબોરેટરીને કારણ પૂછવામાં આવે છે કે નહીં અને કોઈ ટેકનિકલ ખામી હોય તો તેને દૂર કરવા માટે શું કાર્યવાહી થાય છે, તેની માહિતી પણ જાહેર થવી જોઈએ.
ડેન્ગ્યુના નામે દર્દીઓના પરિવાર પર સારવારનો આર્થિક બોજ પણ પડે છે. રક્તની વારંવાર તપાસ, દવાઓ, ડોક્ટરની ફી, હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનો ખર્ચ અને અન્ય મેડિકલ ખર્ચને કારણે સામાન્ય પરિવાર માટે સારવાર મોંઘી બની શકે છે. જો કોઈ દર્દીને ખોટા અથવા શંકાસ્પદ પોઝિટિવ રિપોર્ટના આધારે લાંબી સારવાર આપવામાં આવી હોય તો તેની સંપૂર્ણ તપાસ જરૂરી છે. બીજી તરફ દર્દીને ખરેખર ડેન્ગ્યુ હોય અને કોઈ નેગેટિવ રિપોર્ટના કારણે સારવારમાં વિલંબ થાય તો આરોગ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
આ વિસંગતતાની અસર માત્ર દર્દી સુધી મર્યાદિત નથી. ખાનગી હોસ્પિટલોના રિપોર્ટના આધારે શહેરમાં ડેન્ગ્યુના કેસોની સંખ્યા અને પાલિકાની તપાસ બાદના સત્તાવાર આંકડામાં પણ તફાવત પડી શકે છે. જો ખાનગી હોસ્પિટલમાં પોઝિટિવ ગણાયેલા દર્દીઓ પાલિકાની તપાસમાં નેગેટિવ આવે છે તો શહેરમાં ડેન્ગ્યુના વાસ્તવિક કેસ કેટલા છે તે અંગે પણ સવાલ ઊભો થઈ શકે છે. બીજી તરફ જો પાલિકાની તપાસમાં ખોટા નેગેટિવ પરિણામની શક્યતા હોય તો તે પણ તપાસનો વિષય છે.
આ મામલે પાલિકા અને કેટલીક ખાનગી હોસ્પિટલ-લેબોરેટરી વચ્ચે મિલીભગત હોવાના આક્ષેપો પણ થઈ રહ્યા છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ હોસ્પિટલ અથવા લેબોરેટરી સામે આવા આક્ષેપોને પુરાવા વિના સત્ય તરીકે ગણાવી શકાય નહીં. તેના બદલે પાલિકા તંત્રે નિષ્પક્ષ તપાસ કરીને હકીકત જાહેર કરવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને જે કેસમાં ખાનગી રિપોર્ટ પોઝિટિવ અને પાલિકાનો ક્રોસચેક નેગેટિવ આવ્યો હોય, તે તમામ કેસમાં ટેસ્ટ કયા પ્રકારનો હતો, સેમ્પલ ક્યારે લેવામાં આવ્યો, બંને તપાસ વચ્ચે કેટલો સમય હતો અને કયા કારણસર પરિણામ અલગ આવ્યું તેની ટેકનિકલ સમીક્ષા થવી જોઈએ.
ડેન્ગ્યુના રિપોર્ટને લઈને ઊભી થયેલી શંકાની અસર હવે મેડિકલ ઇન્શ્યોરન્સ ક્લેમ સુધી પણ પહોંચતી હોવાનું જાણવા મળે છે. ડેન્ગ્યુના નામે કરવામાં આવતા સારવારના ક્લેમમાં કેટલીક વીમા કંપનીઓ રિપોર્ટ અને સારવારની વિગતોની વધુ કડક ચકાસણી કરે છે. કેટલાક કિસ્સામાં વીમા કંપનીઓ એજન્સી મારફતે તપાસકર્તા મોકલીને હોસ્પિટલના રેકોર્ડ, ટેસ્ટ રિપોર્ટ અને સારવારની વિગતોની ખરાઈ કરાવે છે. જો દસ્તાવેજોમાં કોઈ શંકાસ્પદ બાબત જણાય તો ક્લેમની પ્રક્રિયા અટકી શકે છે અથવા વધુ દસ્તાવેજો માગવામાં આવી શકે છે. પરિણામે દર્દીઓને ક્લેમ મળવામાં વિલંબ થવાની સ્થિતિ પણ ઊભી થઈ શકે છે.
હવે પાલિકા તંત્ર સામે મુખ્ય માંગ એ છે કે ડેન્ગ્યુના કેસોના માત્ર આંકડા જાહેર કરવાને બદલે રિપોર્ટની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ પારદર્શિતા રાખવામાં આવે. ખાનગી હોસ્પિટલ અને લેબોરેટરી દ્વારા પોઝિટિવ જાહેર કરાયેલા કેટલા સેમ્પલનું ક્રોસચેક થયું, તેમાં કેટલા પોઝિટિવ અને કેટલા નેગેટિવ આવ્યા, રિપોર્ટમાં તફાવત મળ્યા બાદ શું તપાસ થઈ અને જવાબદાર સામે શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી તેની માહિતી જાહેર થવી જોઈએ.
એક દર્દી માટે સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે તે કયા રિપોર્ટ પર વિશ્વાસ કરે. ખાનગી હોસ્પિટલનો પોઝિટિવ રિપોર્ટ હોય અને પાલિકાની લેબનો નેગેટિવ રિપોર્ટ હોય તો દર્દી અને પરિવાર સ્વાભાવિક રીતે મૂંઝવણમાં મુકાય છે. આવી સ્થિતિમાં તબીબો અને આરોગ્ય તંત્ર તરફથી સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન જરૂરી છે. માત્ર રિપોર્ટના આધારે દર્દીને ડેન્ગ્યુ છે કે નહીં તે નક્કી કરવાને બદલે તેના લક્ષણો, બીમારીનો સમયગાળો, ક્લિનિકલ તપાસ અને જરૂરી અન્ય ટેસ્ટને ધ્યાનમાં લઈને નિદાન થવું જોઈએ.
સુરતમાં ચોમાસા દરમિયાન ડેન્ગ્યુ અને મલેરિયા સામે આરોગ્ય વિભાગની કામગીરી મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ તેની સાથે ટેસ્ટિંગની વિશ્વસનીયતા પણ એટલી જ મહત્વની છે. 17માંથી 11 સેમ્પલમાં ખાનગી હોસ્પિટલ અને પાલિકાની તપાસ વચ્ચે તફાવત સામે આવ્યો હોવાની વિગતો સામાન્ય બાબત માનીને અવગણવામાં આવે તો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનોની મુશ્કેલી વધી શકે છે. તેથી સમગ્ર મામલે ટેકનિકલ તપાસ કરીને રિપોર્ટમાં તફાવતનું ચોક્કસ કારણ શું છે તે સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે. જો ક્યાંય બેદરકારી કે ખોટી પ્રક્રિયા સામે આવે તો જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ. દર્દીના આરોગ્ય અને પૈસા બંને સાથે જોડાયેલા આ મામલે હવે પાલિકા તંત્ર પાસેથી માત્ર આંકડા નહીં, પરંતુ પારદર્શક તપાસ અને સ્પષ્ટ જવાબની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.
Dengue, Surat News, SMC, Health Department, Medical Reports
